Apparatus

Apparatus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir işi yapmak için bazen bir araç, bazen de birlikte çalışan yapılar gerekir; tıpta apparatus sözcüğü bu iki kullanım alanını da kapsar. Günlük dilde karşılığı, bağlama göre bir cihaz veya vücudun belirli bir görevi yerine getiren düzeni olabilir. Bu nedenle sözcüğün yalnızca kendisine değil, yanında hangi kelimenin bulunduğuna da bakmak gerekir.

Apparatus, Latinceden gelir; kökünde hazırlama, donatma ve bir iş için gerekli düzenek anlamları vardır. Kabaca aparatus diye okunur. Türkçe tıp dilinde cihazlardan söz ederken aparat sözcüğüyle karşılaşabilirsiniz; anatomi kitaplarında ise Latince apparatus biçimi korunabilir. Buradaki önemli ayrım, anlatılan şeyin dışarıdan kullanılan bir araç mı, yoksa vücudun kendi yapısı mı olduğudur.

Apparatus hangi kelimelerle kullanılır?

Anatomide apparatus lacrimalis, gözyaşının üretilmesi ve göz yüzeyinden uzaklaştırılmasıyla ilgili yapılar bütünüdür. Göz hastalıkları değerlendirmesinde gözyaşı bezi, gözyaşı kesesi ve akışı sağlayan kanallar bu bağlamda ele alınabilir. Bir raporda “Gözyaşı aygıtının boşaltıcı yollarında genişleme izlenmiştir.” cümlesi bulunabilir. Bu ifade, kullanılan bir muayene cihazını değil, göz çevresindeki anatomik yapıları anlatır.

Apparatus digestorius, sindirimle ilgili yapılar için kullanılan Latince bir adlandırmadır; apparatus respiratorius ise solunumla ilgili yapıları belirtir. Bu ifadeler özellikle anatomi derslerinde, atlaslarda ve Latince adlandırmayı koruyan kaynaklarda görülür. Hastaya verilen Türkçe belgelerde bunların yerine çoğunlukla sindirim sistemi ve solunum sistemi yazılır. Hücre biyolojisindeki Golgi apparatus ifadesinin Türkçe karşılığı da Golgi aygıtıdır; burada bütün bir organ değil, hücrenin içindeki bir yapı anlatılır.

Tıbbi cihazlardan söz edilirken apparatus, belirli bir işlemi yapmaya yarayan donanımı da ifade edebilir. Anestezi ve solunum desteğiyle ilgili İngilizce belgelerde bu kullanıma rastlanabilir. İngilizce bir cihaz kılavuzundaki sözcüğü, anatomi kitabındaki sözcükle aynı şekilde çevirmek her zaman doğru olmaz; cihazın veya vücut yapısının adı çeviriyi belirler.

Apparatus vücutta ne iş yapar?

Apparatus adı verilen anatomik düzenlerde ortak nokta, farklı yapıların aynı işleve katkıda bulunmasıdır. Gözyaşı örneğinde bez salgıyı üretir; göz kırpma hareketi sıvının yüzeye yayılmasına yardım eder; boşaltıcı yollar da sıvıyı buruna doğru taşır. Bu zincirin farklı noktalarındaki sorunlar benzer yakınmalar oluşturabilir. Gözde sulanma olması, mutlaka gözyaşının fazla üretildiği anlamına gelmez; dışarı akışın zorlaşması da aynı yakınmaya yol açabilir.

Doktorunuz “Gözyaşınız üretiliyor, ancak boşaltım yolunda daralma olup olmadığını değerlendireceğiz.” diyebilir. Günlük konuşmada bunun karşılığı “Gözüm sulanıyor ama sorun yalnızca fazla gözyaşı olması değilmiş.” olabilir. Golgi aygıtında ise görev bambaşkadır: Hücrede üretilen bazı protein ve yağların işlenmesine, sınıflandırılmasına ve uygun yerlere gönderilmesine katılır. Dolayısıyla apparatus sözcüğü tek başına bir hastalık adı değildir; sizin için taşıdığı anlam, hangi yapıya veya araca bağlandığıyla belirlenir.

Apparatus, sistem ve organ farkı

Organ, kalp veya mide gibi belirli bir yapısı ve görevi bulunan vücut bölümüdür. Apparatus ise bir göreve katkı sağlayan birden fazla yapıyı birlikte adlandırabilir. Örneğin gözyaşı bezi bir yapıdır; gözyaşının üretimi ve boşaltılmasıyla ilişkili bütün düzeni yalnızca bu bezle eş tutmak eksik kalır. Hücre içindeki Golgi aygıtı ise organ değil, organel olarak sınıflandırılır.

Sistem ile apparatus arasındaki sınır her kaynakta aynı kesinlikte çizilmez; geleneksel anatomi adlandırmaları ve çeviri tercihleri etkili olabilir. Bu yüzden aygıt sözcüğünü her gördüğünüzde sistemden bütünüyle farklı bir yapı aramak gerekmez. Aparat ile protez de eş anlamlı değildir: Aparat bir işlemi destekleyen araç olabilirken protez, eksik bir vücut bölümünün yerini veya işlevini karşılamak amacıyla kullanılır. Bir diş tedavisinde geçen aparatın tam görevi, cihazın özel adıyla anlaşılır.

Apparatus için doktora ne sorulur?

Belgenizde apparatus yazıyorsa görüşmeye belgenin tamamını götürmek, sözcüğün hangi yapıya bağlandığını açıklığa kavuşturur. “Burada vücudumdaki bir yapı mı, kullanılan bir cihaz mı anlatılıyor?” sorusu temel ayrımı sağlar. Anatomik bir yapıdan söz ediliyorsa “Bu yapının hangi bölümünde, nasıl bir bulgu var?” diye sorabilirsiniz. Bir cihaz önerilmişse “Bu aparat hangi işi yapacak ve kullanırken nelere dikkat etmeliyim?” sorusu, tedavideki amacını ve günlük kullanımını netleştirir.

İlişkili terimler: Apparatus Lacrimalis, Apparatus Digestorius, Apparatus Respiratorius (Systema Respiratorium), Organum, Systema