Circumduction

Circumduction nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kolunuzu omzunuzdan hareket ettirip elinizle havada geniş bir çember çizdiğinizi düşünün; tıpta circumduction adı verilen hareketin görünümü buna benzer. Türkçe tıp dilinde sirkumdüksiyon olarak yazılır ve kabaca “sir-kum-dük-si-yon” diye okunur. Günlük dilde bir uzvu daire çizdirerek hareket ettirmek şeklinde anlatılabilir. Burada yalnızca elin ya da ayağın çizdiği yola değil, uzvun eklem çevresindeki bütün hareketine bakılır.

Sözcük, Latince çevresinde dolaştırma anlamındaki circumductio sözcüğünden gelir. Hareket sırasında ekleme yakın bölüm görece sabit kalırken uzvun serbest ucu geniş bir yol izler. Böylece kolun ya da bacağın havada taradığı alan, tepesi eklemde bulunan bir koniyi andırır. Günlük konuşmada “Kolumu havada daire çizdirerek çevirince omzum sızlıyor” diyen bir kişi, sirkumdüksiyon sırasında ortaya çıkan bir yakınmayı tarif ediyor olabilir.

Sirkumdüksiyon hangi alanlarda kullanılır?

Sirkumdüksiyon; anatomi derslerinde, ortopedi muayenesinde, fizik tedavi değerlendirmesinde ve nörolojik yürüyüş incelemesinde kullanılan bir hareket terimidir. Bir kan tahlilinin sonucu değildir; daha çok eklem hareketinin nasıl yapıldığını veya yürürken bacağın hangi yolu izlediğini anlatır. Omuz sirkumdüksiyonu, kolun omuzdan genişçe daire çizmesini; kalça sirkumdüksiyonu, bacağın kalça eklemi çevresinde dolaştırılmasını ifade eder. Başparmak sirkumdüksiyonu ise başparmağın kök eklemi çevresinde ucuyla dairesel bir yol oluşturmasıdır.

Muayene kaydında “Sağ kalçada sirkumdüksiyon sırasında ağrı izlendi” cümlesi görülebilir. Bu ifade, belirli bir hareketin ağrıyı ortaya çıkardığını bildirir; ağrının kaynağını ayrıca değerlendirmek gerekir. Nörolojide kullanılan sirkumdüksiyon yürüyüşü ise farklı bir bağlam taşır: kişi adım atarken bacağını düz biçimde öne taşımak yerine dışa doğru bir yay çizdirir. Dolayısıyla kelimenin yanında omuz, kalça, başparmak veya yürüyüş yazması, anlatılan durumun yorumunu değiştirir.

Sirkumdüksiyon sırasında vücutta ne olur?

Sirkumdüksiyon, birbirini izleyen farklı hareketlerin birleşmesiyle oluşur. Uzuv öne ve arkaya giderken aynı zamanda vücudun orta hattından uzaklaşır ve yeniden yaklaşır. Anatomi dilinde bu bileşenler fleksiyon, ekstansiyon, abdüksiyon ve addüksiyon olarak adlandırılır. Hareketin akıcı yapılabilmesi için eklemin yapısı, kasların birlikte çalışması ve çevredeki dokuların yeterli esnekliği önemlidir. Omuzda geniş daireler çizilirken kürek kemiği de harekete katılır; görünen hareket yalnızca omuz ekleminin katkısını yansıtmaz.

Doktorunuz “Kolunuzla yavaşça daire çizin, ağrının nerede başladığını söyleyin” diyerek hareket açıklığını ve ağrının yerini değerlendirebilir. Dairenin daralması, hareketin takılması veya belirli bir yönde ağrı oluşması muayeneye bilgi sağlar. Bu bulgular kas, tendon ya da eklemle ilgili farklı sorunlarda görülebildiğinden, yalnızca hareketin adına bakılarak neden belirlenemez.

Yürüyüşte bacağın dışarıdan dolaştırılması bazen ayağın yere takılmasını önlemeye yönelik bir telafidir. Diz yeterince bükülmediğinde veya ayak bileği ayağı yukarı kaldıramadığında kişi bacağını dışa savurarak ilerletebilir. İnme sonrası gelişen hareket bozukluklarında bu örüntü görülebilir; ancak aynı görünümün başka nedenleri de vardır. Burada önemli olan, hareketin isteyerek yapılan bir egzersiz mi yoksa yürümeyi sürdürebilmek için gelişen bir uyarlama mı olduğudur.

Sirkumdüksiyon ile rotasyon arasındaki fark

Sirkumdüksiyon ile rotasyon günlük dilde kolayca birbirine karışır; çünkü her ikisi için de çevirme sözü kullanılabilir. Rotasyonda temel özellik, kemiğin kendi uzun ekseni çevresinde dönmesidir. Sirkumdüksiyonda ise uzvun serbest ucu geniş bir çember boyunca yer değiştirir. Kolunuzu yana açıp parmak uçlarınızla büyük bir çember çizmek ile üst kolunuzu kendi ekseni çevresinde içe veya dışa döndürmek bu nedenle aynı hareket değildir.

Abdüksiyon yalnızca uzvun orta hattan uzaklaşmasını, addüksiyon ise orta hatta yaklaşmasını anlatır; bunlar sirkumdüksiyonun bileşenleri olabilir. Sirkumdüksiyon ayrıca bir eklem çıkığı anlamına gelmez ve tek başına hastalık adı değildir. Fizyoterapide istenerek yaptırılan dairesel hareket ile nörolojik muayenede gözlenen dışa yay çizerek yürüme, aynı sözcüğü içerse de farklı amaçlarla değerlendirilir.

Sirkumdüksiyon için hangi sorular sorulur?

Terim omuz veya kalça muayenesinde kullanıldıysa “Sirkumdüksiyon sırasında hangi hareketim kısıtlı ve ağrı nereden kaynaklanıyor olabilir?” sorusu, bulgunun sizin yakınmanızla bağlantısını açığa çıkarır. Yürüyüş değerlendirmesinde geçtiyse “Bacağımı dışarıdan dolaştırmam dizimin bükülmesiyle mi, ayağımı kaldırmamla mı ilgili?” diye sorabilirsiniz. Ev egzersizi önerildiyse “Bu hareketi hangi genişlikte yapmalıyım ve hangi yakınmada durmalıyım?” sorusu, uygulamanın size uygun biçimde tarif edilmesini sağlar.

İlişkili terimler: Flexion, Extension, Abduction, Adduction, Rotation