Flow

Flow nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kanın damarda ilerlemesi, havanın solunum yollarından geçmesi ve serumun bir tüpten akması ortak bir hareketi anlatır; tıpta flow bu hareket için kullanılan İngilizce bir sözcüktür. Günlük Türkçede bağlama göre akış, akım veya debi diye karşılanabilir. İngilizcede yaklaşık “flou” diye okunur. Sözcüğün hangi madde için kullanıldığı ve yanında hangi kelimelerin bulunduğu, anlatılmak istenen tıbbi bilgiyi belirler.

Flow bazen yalnızca akışın varlığını veya yönünü anlatırken, bazen belirli bir sürede geçen sıvı ya da gaz miktarını ifade eder. Örneğin bir damarda kanın hangi yöne ilerlediği ile o damardan ne kadar kan geçtiği farklı bilgilerdir. Bu nedenle sözcüğü her yerde yalnızca akış hızı diye çevirmek doğru olmaz; hız ve miktar aynı ölçüm değildir.

Flow hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Damar ultrasonunda ve kalp değerlendirmelerinde blood flow, yani kan akımı ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Doppler incelemesi, hareket eden kan hücrelerinden gelen ses dalgalarındaki değişimi kullanarak akımın yönü ve hızı hakkında bilgi sağlar. Bir rapordaki “Böbrek damarlarında kan akımı izlenmektedir” cümlesi, incelenen damarlarda kan hareketinin görüldüğünü anlatır; dolaşımın yeterliliği için rapordaki diğer bulgular da değerlendirilir.

Kardiyolojide coronary flow, kalp kasını besleyen damarlardaki kan akımını anlatır. Nefrolojide ve böbrekle ilgili değerlendirmelerde renal blood flow, böbreklere ulaşan kan akımı anlamındadır. Bu ifadeler aynı hareketi farklı organlar açısından ele alır. Doktorun “Kalp kasına giden kan akımını değerlendireceğiz” demesi, kalbin kendi beslenmesinin araştırılacağını belirtir; kalbin vücuda pompaladığı kanın değerlendirilmesiyle tamamen aynı şey değildir.

Solunum tedavilerinde oxygen flow, hastaya verilen oksijenin akışını belirtir; flow rate ise birim zamanda geçen miktarı, yani debiyi anlatır. İdrar akımının ölçüldüğü üroflowmetri testinde de akışın zaman içindeki değişimi incelenir. Hematolojide kullanılan flow cytometry ise akım sitometrisidir: Sıvı içinde ilerleyen hücrelerin özelliklerini ölçen bir laboratuvar yöntemidir. Bu kullanımda amaç damar dolaşımını değil, hücrelerin yapısını ve üzerlerindeki belirteçleri değerlendirmektir.

Flow vücutta neyi gösterir?

Kan akımı, dokulara oksijen ve besin taşınmasını, atık maddelerin uzaklaştırılmasını sağlar. Akımın oluşmasında kalbin oluşturduğu basınç, damarların açıklığı ve kanın akmaya karşı gösterdiği direnç birlikte rol oynar. Damar daralması, akımın dar bölgedeki hızını artırabilir; bu durum organa ulaşan toplam kan miktarının da arttığı anlamına gelmez. Akımın azalmasının etkisi ise hangi dokunun etkilendiğine, azalmanın derecesine ve ne kadar sürdüğüne bağlıdır.

Bir incelemede flow değerlendirilirken akımın bulunup bulunmadığı, yönü, düzeni ve ölçülen özellikleri birlikte ele alınır. Hastanın gözünden önemli olan, bu bulgunun organın çalışmasını veya tedaviyi nasıl etkilediğidir. Günlük konuşmadaki “Doktor, bacağıma giden kanın akışına bakacakmış” cümlesi, çoğunlukla bacak damarlarının dolaşım açısından inceleneceğini anlatır. Oksijen cihazındaki akış ayarı ise vücuttaki kan akımından farklıdır; cihazdan gelen gaz miktarını düzenler ve kandaki oksijen düzeyiyle aynı ölçüm değildir.

Flow, hız ve perfüzyon farkı

Akış hızı, sıvının veya gazın ne kadar hızlı ilerlediğini belirtir; debi ise belirli bir sürede geçen toplam hacimdir. İnce bir boruda hızlı ilerleyen sıvının miktarı, geniş bir boruda daha yavaş ilerleyen sıvının miktarından az olabilir. Bu yüzden bir raporda yüksek hız görülmesi, tek başına iyi dolaşım şeklinde yorumlanamaz. Akı sözcüğü de bazı bilimsel bağlamlarda bir yüzeyden geçen miktarı anlatır; tıbbi çeviride uygun karşılık, ölçümün türüne göre seçilir.

Perfüzyon, kanın bir dokunun damar ağına ulaşarak o dokuyu beslemesini ifade eder; flow ise daha genel olarak akımın kendisini anlatır. Bir ana damarda akım görülmesi, dokunun her bölgesinin yeterince beslendiğini kesin olarak göstermez. Akım sitometrisi de adı benzer olsa bile perfüzyon incelemesi değildir. Flow tek başına hastalık anlamına gelmez; normal bir işlevi, ölçülen bir özelliği veya kullanılan inceleme yöntemini adlandırabilir.

Flow hakkında hangi sorular işe yarar?

Raporda flow geçtiğinde “Burada hangi damar, organ veya madde için akıştan söz ediliyor?” sorusu, bulgunun yerini netleştirir. Bir değer ya da akım değişikliği belirtilmişse “Ölçülen şey akışın hızı mı, geçen miktar mı ve benim yakınmalarımla ilişkisi ne?” diye sorabilirsiniz. Oksijen tedavisi veya başka bir cihaz ayarı konuşuluyorsa “Bu akış ayarının hedefi nedir ve hangi bulguya göre değiştirilecek?” sorusu, tedavinin amacını ve takip ölçütünü öğrenmenizi sağlar.

İlişkili terimler: Blood Flow, Perfusion