Jerk

Jerk nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kasınızın aniden kasılıp kolunuzu ya da bacağınızı kısa bir hareketle oynatması, tıpta jerk sözcüğünün kullanıldığı durumlardan biridir. Günlük dilde bağlama göre sıçrama, ani kasılma veya silkinme diye anlatılabilir. İngilizceden gelen kelime kabaca cörk diye okunur. Sözcüğün temelinde hareketin aniden başlaması ve kısa sürmesi vardır; yavaş gelişen bir kasılmayı ya da uzun süren tutulmayı anlatmak için genellikle başka terimler seçilir.

Jerk bazen kendiliğinden ortaya çıkan bir hareketi, bazen de muayenede bilerek oluşturulan refleks yanıtını belirtir. Bu nedenle kelimenin önünde veya arkasında ne yazdığı önemlidir. Diz refleksi değerlendirilirken kullanılan jerk ile uykuya dalarken yaşanan jerk aynı durumu anlatmaz. Sözcük tek başına hastalık anlamına gelmez; hareketin hangi koşulda oluştuğu, vücudun neresini etkilediği ve eşlik eden bulgular klinik yorumun yönünü belirler.

Jerk hangi ifadelerde kullanılır?

Nöroloji ve fizik tedavi muayenelerinde patellar jerk, diz kapağının altındaki tendona vurularak değerlendirilen diz refleksidir. Ankle jerk ise aşil tendonuna vurulduğunda ayağın aşağı doğru hareket etmesiyle gözlenen aşil refleksini anlatır. Bu ifadeler kasın kendiliğinden seğirdiğini değil, muayene sırasında bir uyarana nasıl yanıt verdiğini belirtir. Bir muayene kaydında “Diz ve aşil refleksleri doğal olarak değerlendirildi.” cümlesini görebilirsiniz. Buradaki doğal ifadesi, yanıtın muayene bağlamında beklenen özelliklerde bulunduğunu anlatır.

Myoclonic jerk, miyoklonik sıçrama denilen ani ve kısa istemsiz hareket için kullanılır. Hypnic jerk ise özellikle uykuya geçişte ortaya çıkan uyku sıçramasını belirtir. Nöroloji değerlendirmelerinde ilk ifade, uyku yakınmalarının konuşulduğu görüşmelerde ise diğeri karşınıza çıkabilir. Bu kullanımlar hareketin bağlamını tarif eder; nedenini her zaman açıklamaz. Örneğin miyoklonik bir hareketin uykuyla, ilaçla veya sinir sistemindeki bir durumla ilişkisi ayrıca araştırılabilir.

Jerk sırasında vücutta ne olur?

Tendon refleksinde refleks çekicinin hafif darbesi, kasa kısa bir gerilme iletir. Kas içindeki gerilmeye duyarlı yapılar bu değişikliği algılar ve duyu sinirleriyle omuriliğe haber gönderir. Omurilikte oluşan yanıt, hareket sinirleri üzerinden kasa ulaşarak kasılmayı başlatır. Bu devre için hareketi bilinçli olarak yapmaya karar vermeniz gerekmez. Doktorunuz “Diz kapağınızın altındaki tendona vurduğumda bacağınızın verdiği yanıta bakıyorum.” diyebilir. Refleksin gücü kadar, karşı taraftaki yanıtla uyumu da değerlendirilir.

Kendiliğinden gelişen sıçramalarda ise kasları yöneten sinirsel etkinlik kısa süreli ve ani bir hareket oluşturabilir. Miyoklonik hareketler bazen kasın kasılmasıyla, bazen de sürmekte olan kas etkinliğinin anlık kesilmesiyle ortaya çıkar. “Tam uykuya dalarken bacağım sıçradı, yeniden uyandım.” sözü uyku sıçramasının günlük anlatımına örnektir. Uykuya geçişteki bu hareketler sağlıklı kişilerde de görülebilir. Uyanıkken tekrarlayan, elinizdeki eşyayı düşürmenize yol açan veya bilinç değişikliğiyle birlikte görülen hareketler ise farklı değerlendirilir.

Jerk hangi terimlerle karıştırılır?

Jerk ile tremor aynı hareket değildir. Tremor, titreme dediğimiz, genellikle ritmik biçimde tekrarlayan salınımdır; jerk ise kısa ve ani bir hareketi vurgular. Fasikülasyon, kasın küçük bir bölümünde deri üzerinden fark edilebilen ince seğirmedir ve çoğu zaman eklemi belirgin biçimde oynatmaz. Kramp ise genellikle ağrılıdır ve kasın daha uzun süre kasılı kalmasıyla hissedilir. Hastanın bu hareketlerin hepsini seğirme diye anlatabilmesi, muayenede ayrım yapılmasını önemli kılar.

Klonus, özellikle gerilmeyle ortaya çıkan, art arda ve ritmik kasılma-gevşeme yanıtıdır; tek bir refleks sıçramasından farklıdır. Spazm ise daha geniş anlamlı bir kasılma terimidir ve her spazm kısa bir sıçrama şeklinde olmaz. Ayrıca her miyoklonik sıçrama epilepsiye bağlı değildir. Epilepsiyle ilişki kurulması için hareketin özellikleri, kişinin bilinci, muayene bulguları ve gerektiğinde elektroensefalografi gibi incelemeler birlikte değerlendirilir.

Jerk için doktora ne sorulur?

Görüşmeye giderken hareketin uykuya dalarken mi yoksa uyanıkken mi olduğunu, hangi bölgeyi etkilediğini ve yeni bir ilaçla başlayıp başlamadığını not edebilirsiniz. Güvenle kaydedilebilen kısa bir video, muayenede ortaya çıkmayan hareketin tarifini destekleyebilir. Raporun bağlamını öğrenmek için “Buradaki jerk, muayenede baktığınız bir refleksi mi, kendiliğinden olan bir hareketi mi anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Yakınmanız tekrarlıyorsa “Hareketin hangi özellikleri nedenini ayırt etmenizi sağlar?” sorusu işe yarar. İnceleme planlanmışsa “Bu incelemeyle hangi olasılığı araştırıyorsunuz?” sorusu, testin amacını netleştirir.

İlişkili terimler: Myoclonus, Tendon Reflex, Clonus, Fasciculation