Narcosis

Narcosis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Ameliyat öncesinde duyduğunuz narkoz sözü, tıpta narcosis teriminin Türkçede yerleşmiş karşılığıdır. İlaçların etkisiyle bilincin ve çevreye verilen yanıtların baskılandığı durumu anlatır. Cerrahi bağlamda çoğunlukla genel anestezi kastedilir; kişi işlemin farkında olmaz ve sonrasında genellikle işlemi hatırlamaz. Ancak ameliyat boyunca ağrının kontrolü, hareketsizliğin sağlanması ve solunumun izlenmesi, yalnızca bilinç kaybından daha kapsamlı bir anestezi yönetimi gerektirir.

Sözcüğün kökü, Yunancada uyuşma ve hissizleşmeyle ilişkili narkosis kelimesine dayanır; tıp diline Latince üzerinden geçmiştir. Kökenine yakın biçimde kabaca narkozis diye okunabilir, Türkçede ise narkoz denir. Günlük konuşmada “Ameliyat sırasında narkoz altında olacağım.” cümlesini duyabilirsiniz. Buradaki anlatım, sıradan uyumaktan değil, ilaçlarla oluşturulan ve sağlık ekibince yönetilen bilinç baskılanmasından söz eder.

Narcosis hangi alanlarda kullanılır?

Terim en çok anesteziyolojiyle ilişkilidir; ameliyat öncesi değerlendirmede, anestezi kayıtlarında ve ameliyatın nasıl yapıldığını anlatan belgelerde karşınıza çıkabilir. Güncel Türkçe kayıtlarda narcosis yerine genel anestezi yazılması daha yaygındır. Örnek bir rapor cümlesi, “İşlem genel anestezi altında gerçekleştirildi.” şeklindedir. Bu ifade hastalığın ne olduğunu değil, işlem sırasında kullanılan anestezi yöntemini bildirir.

İnhalasyon anestezisi, anestezik ilacın solunum yoluyla verilmesini anlatır; damar içi anestezi ise ilacın damar yolundan uygulanmasıdır. Narkoz sözü yalnızca solunan ilaçlarla sınırlı değildir. Doktorunuz “Sizi damar yolundan ilaç vererek uyutacağız, ardından anesteziyi sürdüreceğiz.” diyebilir. Dalış hekimliğindeki azot narkozu ise farklı bir kullanımdır: derinlikte artan basınç altında azotun sinir sistemi üzerindeki etkilerini anlatır ve ameliyat için uygulanan anesteziyle aynı durum değildir.

Narcosis sırasında vücutta ne olur?

Genel anestezide kullanılan ilaçlar, beyindeki sinir hücrelerinin haberleşmesini değiştirerek uyanıklığı ve çevrede olup bitenlerin algılanmasını baskılar. Kullanılan ilaçların görevleri aynı değildir; bilinç kaybı, ağrı kontrolü ve gerektiğinde kas gevşemesi farklı ilaçlarla sağlanabilir. Bu nedenle narkozu, bütün etkileri aynı yolla oluşturan tek bir ilaç gibi düşünmemek gerekir. Uygulama, yapılacak işleme ve kişinin sağlık durumuna göre düzenlenir.

Anestezi ilaçları solunumu ve dolaşımı da etkileyebildiğinden, işlem boyunca kandaki oksijen düzeyi, kalp ritmi ve tansiyon izlenir. Solunumu desteklemek veya hava yolunu açık tutmak için uygun araçlar kullanılabilir. İşlem bittiğinde ilaçların verilmesi azaltılır ya da durdurulur ve kişi gözetim altında uyanır. Uyanma döneminde sersemlik, bulantı veya kullanılan hava yolu aracına bağlı boğaz rahatsızlığı görülebilir; bunların herkeste ortaya çıkması beklenmez.

Narcosis, sedasyon ve lokal anestezi

Sedasyon, ilaçlarla kaygının ve uyanıklığın azaltılmasıdır; derinliği değişebildiği için kişinin konuşmaya veya dokunmaya yanıtı da değişir. Genel anestezide ise kişi ağrılı uyarıyla uyandırılamayacak düzeyde bilinçsizdir. Günlük dilde her ikisi için de uyutma denmesi, uygulanacak yöntemi belirsizleştirebilir. “Beni uyutacaklar ama tamamen mi, hafifçe mi bilmiyorum.” sözü, sedasyon ile genel anestezi arasındaki farkın açıklanmasına ihtiyaç olduğunu gösterir.

Lokal anestezi küçük bir alanın, bölgesel anestezi ise vücudun daha geniş bir bölümünün duyusunu geçici olarak engeller; kişinin bilincinin kapanması şart değildir. Gerektiğinde bu yöntemlere sedasyon eklenebilir. Koma ise ameliyat için planlanmış, kontrollü anestezi uygulamasının eş anlamlısı değildir. Doğal uyku da narkozdan farklıdır; uyuyan kişi uygun uyaranlarla uyanabilirken genel anestezide uyanıklık ilaçlarla baskılanır.

Narcosis hakkında hangi sorular sorulmalı?

Planlanan işlem için narkoz denmişse “Bana genel anestezi mi, sedasyon mu uygulanacak?” sorusu, bilincinizin nasıl etkileneceğini netleştirir. Daha önce anesteziyle ilgili sorun yaşadıysanız veya düzenli ilaç kullanıyorsanız bunları anlatarak “Sağlık geçmişim anestezi planını nasıl etkiliyor?” diye sorabilirsiniz. Hazırlık ve eve dönüşü planlamak için “İşlem öncesinde yeme içme ve ilaçlarım konusunda, sonrasında da refakatçi ve araç kullanma açısından hangi kurallara uymalıyım?” sorusu işe yarar.

İlişkili terimler: Sedation