Piriform

Piriform nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir yapının adı bazen yaptığı işi değil, neye benzediğini anlatır; tıpta piriform da bu tür bir şekil tanımıdır. Bir ucu daha geniş ve yuvarlak, diğer ucu daha dar olan yapılar için kullanılır. Günlük dilde, bir organın ya da boşluğun görünüşünü armuda benzetmek gibi düşünebilirsiniz. Kelimeyi gördüğünüzde önce hangi yapıyı nitelediğine bakmak gerekir; çünkü aynı sıfat vücudun farklı bölgelerinde karşınıza çıkabilir.

Sözcüğün kökü Latincedeki armut anlamındaki pirum ve biçim anlamındaki forma sözcüklerine dayanır. Türkçede kabaca piriform diye, yazıldığına yakın okunur. Anatomi adlarında gördüğünüz piriformis de aynı biçim benzerliğini anlatan Latince kullanımdır. Piriform ve piriformis arasındaki yazım farkı, mutlaka farklı bir yapıdan söz edildiği anlamına gelmez.

Piriform hangi kelimelerle kullanılır?

Kulak burun boğaz muayenesinde ve boğazın kamera ile incelendiği raporlarda piriform sinüs ifadesine rastlayabilirsiniz. Burada kastedilen, gırtlak girişinin yanlarında bulunan yutak girintileridir. Örneğin bir muayene raporunda “Piriform sinüsler simetrik ve açıktır.” yazabilir. Bu cümle, incelenen girintilerin görünümünü tarif eder; kelimenin kendisi bir hastalık adı değildir.

Anatomi ve yüz bölgesinin görüntüleme değerlendirmelerinde piriform açıklık adı kullanılır. Bu, burnun kemik çatısının ön tarafındaki giriş açıklığını anlatır. Buradaki piriform sözcüğü de açıklığın biçimini niteler. Piriform sinüs ile piriform açıklık birbirine yakın bölgelerde bulunsa da aynı boşluğun farklı adları değildir; biri yutakta, diğeri yüz iskeletindedir.

Fizik tedavi, ortopedi ve kalça bölgesinin değerlendirilmesinde ise piriformis kası karşınıza çıkar. Bu kasla ilişkili yakınmalar konuşulurken piriformis sendromu denebilir. Doktorunuzun “Piriformis kasının çevresindeki hassasiyeti ve bacağınıza yayılan ağrıyı birlikte değerlendireceğiz.” demesi, yalnızca kasın adına bakarak karar vermediğini gösterir. Piriform sözcüğünün yanındaki isim, hangi uzmanlık alanından ve hangi vücut bölgesinden söz edildiğini belirler.

Piriform yapılar vücutta ne yapar?

Boğazdaki piriform sinüsler, yutma sırasında yiyecek ve sıvıların yemek borusuna doğru ilerlediği yolun yan bölümlerinde bulunur. Bu girintilerde salgı ya da yiyecek kalıntısı görülmesi, yutma işlevi değerlendirilirken önem kazanabilir. Ancak böyle bir bulgunun anlamı, kişinin yakınmalarına ve muayenenin diğer sonuçlarına göre değişir. Sadece bölgenin adının raporda bulunması, orada bir sorun saptandığını göstermez.

Piriformis kası kalçanın derininde, leğen kemiği ile uyluk kemiği arasında uzanır ve kalçanın dönme hareketlerine katkıda bulunur. Siyatik sinir bu kasla yakın komşuluk gösterir. Bu bölgede sinirin etkilenmesi kalçada ağrıya, bazen de bacağın arkasına yayılan yakınmalara yol açabilir. Günlük konuşmada “Uzun süre oturunca kalçamdan bacağıma ağrı vuruyor.” diye anlatılan durum böyle bir değerlendirmeyi gerektirebilir; fakat aynı yakınma beldeki sinir köklerinden de kaynaklanabilir. Ağrının oturmayla, yürümeyle veya kalça hareketleriyle değişmesi, muayenede nedenleri ayırmaya yardımcı olur.

Piriform hangi terimlerle karıştırılır?

Piriform ile piriformis arasındaki temel fark, kullanım ve adlandırma biçimidir; piriform şekli tarif eden sıfat olarak, piriformis ise özellikle Latince kas adında görülür. Buna karşılık piriformis kası ile piriformis sendromu aynı şey değildir. Kas, normal bir anatomik yapıdır; sendrom ise bu bölgeyle ilişkilendirilen belirti ve bulgular bütününü anlatır. Kasın görüntüleme raporunda adının geçmesi, sendrom tanısı konduğu anlamına gelmez.

Piriformis sendromu ile siyatik de eş anlamlı değildir. Siyatik, siyatik sinirin dağılımı boyunca hissedilen ağrıyı anlatmak için kullanılır ve farklı nedenlerle oluşabilir. Bel fıtığı bu nedenlerden biridir; kalçanın derinindeki sinir sıkışmaları ise başka bir olasılıktır. Ayrıca piriform sinüsteki sinüs sözcüğünü alın ve yanak kemiklerindeki sinüslerle karıştırmamak gerekir: boğazdaki kullanım bir yutak girintisini, burun çevresindeki kullanım ise hava içeren kemik boşluklarını belirtir.

Piriform hakkında doktora ne sorulabilir?

Görüşmeye rapordaki tam ifadeyi götürmek, piriform sözcüğünün hangi anlamda kullanıldığını netleştirir. Bölge belirsizse “Buradaki piriform ifadesi hangi yapıyı anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Kalçadan bacağa yayılan ağrınız varsa “Yakınmalarımın piriformis kasından mı, beldeki sinirlerden mi kaynaklandığını nasıl ayırıyorsunuz?” sorusu muayenenin amacını anlamanızı sağlar. Boğaz incelemesinde bir bulgu belirtilmişse “Piriform sinüste tarif edilen görünüm yutma yakınmamla ilişkili mi?” sorusu, rapordaki gözlem ile yaşadığınız şikâyet arasındaki bağlantıyı açıklığa kavuşturur.

İlişkili terimler: Musculus Piriformis, Apertura Piriformis, Nervus Ischiadicus, Pharynx