Tachypnea

Tachypnea nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Dinlenirken bile solukların alışılmıştan sık gelmesi, tıpta tachypnea, Türkçede takipne adıyla anlatılır. Günlük dilde karşılığı, kişinin normalden hızlı nefes alıp vermesidir. Burada değerlendirilen şey nefesin derinliği değil, solunum hareketlerinin sıklığıdır. Takipne sırasında soluklar yüzeysel olabilir; ancak yüzeysel soluma, tanımın zorunlu bir parçası değildir.

Sözcük, Yunancada hızlı anlamındaki takhis ile soluk almayı anlatan pnoia köklerinden gelir. Türkçe tıp dilindeki takipne yazımı, kabaca “ta-kip-ne” diye okunur. “Bugün oturduğum yerde bile sık sık nefes alıyorum.” diyen kişinin anlattığı durum takipneyle ilişkili olabilir; yine de bunu belirlemek için solunumun gözlenmesi ve sayılması gerekir.

Takipne hangi kayıtlarda kullanılır?

Takipne; acil tıp, göğüs hastalıkları, iç hastalıkları ve çocuk sağlığı değerlendirmelerinde sık kullanılan bir muayene bulgusudur. Hemşire gözlem formunda, acil servis notunda veya hastaneden çıkış raporunda karşınıza çıkabilir. Bir kan tahlilinin adı değildir; kan testleri, hızlı solumanın nedenini araştırmak için istenebilir. “Hastanın muayenesinde takipne izlendi.” cümlesi, değerlendirme sırasında solunumun beklenenden hızlı olduğunu bildirir, nedenini açıklamaz.

İstirahat takipnesi, hareket etmeden dinlenirken de hızlı solumayı anlatır. Eforla takipne, hareket sırasında solunumun hızlandığını belirtir; bunun yapılan işe göre beklenen bir yanıt olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Takipne ve hipoksemi birlikte yazıldığında, hızlı solumaya kandaki oksijen düşüklüğünün eşlik ettiği anlaşılır. “Solunumunuz hızlı; oksijen düzeyinizi ve akciğer seslerinizi birlikte değerlendireceğim.” diyen hekim, bulguyu diğer muayene sonuçlarıyla ilişkilendiriyordur.

Takipne vücutta neden gelişir?

Beyin sapındaki solunum merkezleri, vücudun oksijen ihtiyacı ve karbondioksit üretimi gibi bilgilere göre solunumun hızını düzenler. Egzersiz sırasında kasların artan ihtiyacı, ateş sırasında metabolizmanın hızlanması veya ağrı, solukların sıklaşmasına yol açabilir. Kaygı da solunum düzenini değiştirebilir; fakat yeni başlayan hızlı solumayı değerlendirmeden yalnızca kaygıya bağlamak doğru değildir.

Zatürre gibi akciğer hastalıklarında oksijenin kana geçişi zorlaşabilir. Kalp yetersizliğinde akciğerlerde sıvı birikmesi, solunumu güçleştirebilir. Kanda asit yükünün arttığı bazı durumlarda ise vücut, daha fazla karbondioksit uzaklaştırarak dengeyi korumaya çalışır. Bu nedenle takipne tek başına belirli bir hastalığın tanısı değildir; başlangıç zamanı, eşlik eden yakınmalar ve muayene bulguları önem taşır.

Sizin açınızdan önemli ayrım, hızlanmanın hangi koşulda ortaya çıktığı ve dinlenmeyle geçip geçmediğidir. Alışılmış yürüyüşünüzde yeni başlayan hızlı soluma, değerlendirmede özellikle belirtilmelidir. Hızlı solumaya belirgin göğüs ağrısı, dudaklarda morarma, bilinçte bulanıklık veya konuşmayı bölen solunum güçlüğü eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Oksijen ölçümünün normal olması da hızlı solumanın bütün nedenlerini dışlamaz.

Takipne hangi terimlerle karıştırılır?

Dispne, kişinin nefes almakta zorlandığını veya hava yetmediğini hissetmesidir; takipne ise gözlenebilen solunum hızlanmasıdır. Kişi hızlı soluduğu hâlde nefes darlığı hissetmeyebilir ya da solunum hızı belirgin artmadan nefes darlığı yaşayabilir. Hiperventilasyon da aynı anlama gelmez: Vücudun ihtiyacından fazla hava alışverişi yapılması sonucunda kandaki karbondioksitin düşmesini anlatır. Yalnızca solunumun hızlı görünmesi, hiperventilasyon olduğunu kanıtlamaz.

Bradipne, solunumun beklenenden yavaş olmasıdır ve hız bakımından takipnenin karşıtıdır. Apne, solunumun durmasını ifade eder. Taşikardi ise nefesin değil, kalp atımlarının hızlanmasıdır. Ateş veya efor sırasında taşikardi ile takipne birlikte görülebilir; buna rağmen nabız ölçümüyle solunum sayımı farklı bulguları değerlendirir.

Takipne için hangi sorular sorulabilir?

Muayeneye giderken hızlı solumanın ne zaman başladığını, dinlenirken sürüp sürmediğini ve ateş, öksürük ya da göğüs ağrısıyla ilişkisini anlatın. “Bendeki takipne dinlenirken de var mı, yoksa yalnızca hareketle mi ortaya çıkıyor?” sorusu, bulgunun hangi koşullarda görüldüğünü netleştirir. “Oksijen ölçümüm ve muayene bulgularım hangi nedenleri düşündürüyor?” sorusu, yapılacak incelemelerin gerekçesini öğrenmenizi sağlar. “Hangi değişiklikte yeniden veya acil değerlendirilmem gerekir?” sorusunun yanıtı ise mevcut durumunuza uygun bir takip planı oluşturur.

İlişkili terimler: Hyperventilation, Bradypnea, Apnea, Hypoxemia