Xanthoma

Xanthoma nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Ciltte sarımsı bir kabarıklık görünce bunun yalnızca renk değişikliği olduğunu düşünebilirsiniz; tıpta xanthoma, yağ içeren maddelerin dokudaki belirli hücrelerde birikmesiyle oluşan lezyonun adıdır. Türkçe tıp dilinde ksantom olarak yazılır ve kabaca ksan-tom diye okunur. Sözcük, Yunancada sarı anlamındaki kökle oluşum bildiren bir ekten gelir. Günlük dilde sarımsı yağ birikintisi diye anlatılabilir; ancak derinin altında ele gelen her yağlı kitle ksantom değildir.

Ksantom düz bir alan, küçük bir kabarıklık ya da daha iri bir yumru şeklinde görülebilir. Rengi sarıdan turuncuya yaklaşabilir; görünümü bulunduğu yere ve birikimin derinliğine göre değişir. Genellikle ağrısızdır ve bulaşıcı değildir. Göz kapaklarında görülen biçimi daha çok bilinse de ksantom yalnızca göz çevresine ait bir oluşum değildir.

Ksantom hangi alanlarda kullanılır?

Bu terim en sık dermatoloji muayenesinde karşınıza çıkar; kan yağlarıyla ilişkisi nedeniyle endokrinoloji ve iç hastalıklarında da kullanılır. Tendon ksantomu, kası kemiğe bağlayan tendonlarda gelişen birikimi anlatır ve özellikle aşil tendonunda fark edilebilir. Eruptif ksantom, çoğunlukla kalça ve kollarla bacakların dış yüzlerinde aniden beliren küçük sarımsı kabarıklıklar için kullanılır. Tüberöz ksantom ise dirsek ve diz gibi bölgelerde görülebilen, daha iri ve yumrulu oluşumları tanımlar.

Göz kapağında yerleşen, çoğunlukla düz veya hafif kabarık sarı alanlara ksantelazma denir. Bir muayene notunda “Aşil tendonu üzerinde tendon ksantomu ile uyumlu kalınlaşma izlendi.” yazabilir. Buradaki uyumlu sözcüğü, bulgunun ksantomu düşündürdüğünü belirtir; değerlendirme muayene ve kan sonuçlarıyla tamamlanır. Tanının görünümle netleşmediği durumlarda dermatolog küçük bir doku örneği alabilir; patoloji incelemesinde yağla dolmuş hücrelerin görülmesi tanıyı destekler.

Ksantom vücutta nasıl oluşur?

Ksantomun oluşumunda makrofaj denilen, dokudaki maddeleri içine alıp işleyen bağışıklık hücreleri rol oynar. Bu hücreler yağları bünyelerinde biriktirdiklerinde mikroskop altında köpüksü görünür. Dokuda bu hücrelerin kümelenmesi, dışarıdan görülen sarımsı alanı veya ele gelen kalınlaşmayı oluşturur. Yani görülen renk, deriye dışarıdan bulaşmış bir maddeden değil, dokunun içindeki birikimden kaynaklanır. Yerleşim derinse ciltteki renk değişikliğinden çok tendon kalınlaşması dikkati çekebilir.

Bazı ksantom türleri kandaki kolesterol veya trigliserit yüksekliğiyle ilişkilidir. Tendon ksantomları, ailevi hiperkolesterolemi gibi kalıtsal kolesterol bozukluklarının araştırılmasını gerektirebilir; eruptif ksantomlar ise belirgin trigliserit yüksekliğine eşlik edebilir. Doktorunuz “Bu kabarıklıkların nedenini araştırmak için kolesterol ve trigliserit düzeylerinize bakalım.” diyebilir. Kan yağlarının normal bulunması, özellikle göz kapağındaki ksantelazmayı dışlamaz. Değerlendirmede ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü ve kullanılan ilaçlar da önem taşır. Altta yatan yağ bozukluğu düzeltildiğinde bazı lezyonlar küçülebilir; kalıcı olanlar için yerel tedaviler değerlendirilebilir.

Ksantom hangi terimlerle karıştırılır?

Ksantom ile ksantelazma eş anlamlı değildir: ksantom daha geniş bir grubu, ksantelazma ise çoğunlukla göz kapaklarındaki özel görünümü anlatır. Günlük konuşmada “Göz kapağımda sarı bir yağ bezesi çıktı.” denebilir, fakat yağ bezesi tıbbi olarak kesin bir tanım değildir. Göz çevresindeki her sarı veya beyaz kabarıklık ksantelazma sayılmaz; yerleşim, kıvam ve yüzey görünümü ayrımda kullanılır.

Lipom, yağ hücrelerinden gelişen ve genellikle deri altında yumuşak bir kitle olarak hissedilen farklı bir oluşumdur. Milia ise çoğunlukla yüzde görülen, keratin içeren küçük beyaz kistlerdir; yağ birikimi değildir. Sarılıkta göz akları ve cilt daha yaygın biçimde sararırken ksantom sınırlı alanlar oluşturur. Bu nedenle yalnızca sarı renk üzerinden bu durumları birbirine eşitlemek doğru olmaz. Ksantomun kendisi kanser değildir; asıl değerlendirme, hangi tip olduğuna ve eşlik eden metabolik bir sorun bulunup bulunmadığına yönelir.

Ksantom için hangi sorular sorulmalı?

Muayenede “Bu oluşumun hangi ksantom türü olduğunu düşünüyorsunuz?” sorusu, görünümün neyi düşündürdüğünü netleştirir. Özellikle tendonlarda kalınlaşma veya ailede yüksek kolesterol öyküsü varsa “Kan yağlarım ve ailevi kolesterol bozukluğu açısından hangi değerlendirmeler gerekli?” diye sorabilirsiniz. Görünüm sizi rahatsız ediyorsa “Altta yatan nedenin tedavisiyle gerilemesi beklenir mi, yoksa ayrıca bir işlem gerekir mi?” sorusu yararlıdır; işlemle çıkarılan lezyonların yeniden oluşabilmesi, tedavi seçiminde konuşulması gereken bir noktadır.

İlişkili terimler: Xanthelasma, Hypercholesterolemia, Lipoma