Xanthelasma

Xanthelasma nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Göz kapağında beliren sarımsı, yumuşak ve hafif kabarık bir alan, tıpta xanthelasma adıyla tanımlanabilir. Türkçe tıp dilindeki yaygın yazımı ksantelazmadır; kabaca “ksantelazma” diye okunur. Günlük dilde göz kapağındaki sarı yağ plağı diye anlatılabilir, ancak buradaki yağ sözcüğü bir yağ bezesini değil, dokuda biriken yağ benzeri maddeleri ifade eder. En sık gözün buruna yakın köşesinde, üst ya da alt göz kapağında görülür.

Terim, Yunancada sarı anlamındaki xanthos ile ince levha anlamındaki elasma sözcüklerinden gelir. Bu köken, lezyonun sarı rengini ve yassı görünümünü tarif eder. “Gözümün kenarında sarı bir leke var, silince çıkmıyor” şeklindeki günlük bir anlatım ksantelazmayı düşündürebilir; yine de yalnızca bu tarifle tanı konmaz. Görünümün, yerleşimin ve dokunulduğunda hissedilen yapının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Xanthelasma hangi muayenelerde geçer?

Ksantelazma en çok dermatoloji ve göz hastalıkları muayenelerinde karşınıza çıkar. Görünümü genellikle tanı için yeterlidir; alışılmadık özellikler varsa başka deri oluşumlarından ayırmak amacıyla doku örneği alınabilir. Bir muayene notunda “Üst göz kapaklarının iç kesimlerinde sarımsı plaklar izlendi, ksantelazma ile uyumlu bulundu” yazabilir. Buradaki plak, damar içindeki birikimi değil, deride genişçe bir alanı kaplayan yüzeysel oluşumu anlatır.

Xanthelasma palpebrarum, göz kapaklarının ksantelazması için kullanılan tam Latince addır. Bilateral ksantelazma, oluşumların karşılıklı göz kapaklarında bulunduğunu; rekürren ksantelazma ise tedaviden sonra yeniden ortaya çıktığını belirtir. Lipid profili doğrudan ksantelazmayı gösteren bir test değildir; kandaki kolesterol ve trigliserit düzeylerini inceleyerek eşlik eden bir bozukluk olup olmadığını araştırır. Doktorunuz “Bu görünüm ksantelazmaya benziyor; kan yağlarınızı da değerlendirelim” diyebilir.

Xanthelasma neden oluşur?

Ksantelazmada, derinin yüzey tabakasının altındaki bağ dokusunda yağ içeriği yüksek hücreler birikir. Bunlar çoğunlukla kolesterol gibi maddeleri içine almış makrofajlardır; makrofajlar normalde vücudun temizlik ve savunma işlerinde görev yapar. Mikroskopta köpüksü göründükleri için köpük hücreleri olarak adlandırılırlar. Birikimin yüzeye yakın olması sarı rengin dışarıdan seçilmesine yol açar.

Bazı kişilerde ksantelazmaya yüksek kolesterol ya da başka kan yağı bozuklukları eşlik ederken, bazılarında lipid testleri normal bulunur. Bu nedenle göz kapağındaki görünümden kan kolesterolünün yüksek olduğu sonucu çıkarılamaz. Genç yaşta başlaması veya ailede erken kalp hastalığı öyküsü bulunması, kalıtsal kolesterol bozukluklarının değerlendirilmesini daha önemli kılar. Kalp ve damar riski, bu lezyonun varlığından ayrı olarak tansiyon, sigara kullanımı, diyabet ve kan yağlarıyla birlikte ele alınır.

Xanthelasma hangi oluşumlarla karışır?

Ksantom, yağ içeren hücrelerin deri veya başka dokularda oluşturduğu birikimler için kullanılan daha geniş bir terimdir; ksantelazma bunun göz kapağına özgü bir biçimidir. Halk arasında yağ bezesi denilen lipom ise olgun yağ hücrelerinden oluşan, genellikle deri altında daha derinde hissedilen bir kitledir. Milia, küçük beyazımsı keratin kistleridir; ksantelazma gibi sarı, yassı ve genişleyen plaklar oluşturması beklenmez. Bu ayrımlar, her göz kapağı kabarıklığının aynı yöntemle tedavi edilmemesi gerektiğini gösterir.

Ksantelazma iyi huyludur, genellikle ağrı ya da kaşıntı yapmaz ve çoğu kişide görmeyi etkilemez. Görünüm rahatsız ediyorsa yerleşimine ve büyüklüğüne göre cerrahi çıkarma, lazer veya hekim tarafından uygulanan kimyasal yöntemler değerlendirilebilir. Kan yağlarının kontrol altına alınması sağlık açısından önemlidir, ancak mevcut plağın mutlaka kaybolmasını sağlamaz. İşlem sonrasında yeniden oluşma, iz ve renk değişikliği görülebilir; göz kapağı derisinin hassaslığı nedeniyle evde sıkma, yakma veya asit sürme uygun değildir.

Xanthelasma için hangi sorular sorulmalı?

İlk değerlendirmede “Bu görünüm ksantelazma için tipik mi, başka bir oluşumdan ayırmak gerekiyor mu?” sorusu tanının neye dayandığını netleştirir. Kan yağlarınız daha önce ölçülmediyse veya ailede erken kalp hastalığı varsa “Lipid profilim ve aile öyküm açısından hangi değerlendirmeler gerekli?” diye sorabilirsiniz. Görünümü gidermek istiyorsanız “Benim göz kapağım için hangi yöntem uygun, iz ve tekrarlama olasılığı açısından ne beklemeliyim?” sorusu tedavinin yararıyla olası istenmeyen sonuçlarını birlikte konuşmanızı sağlar.

İlişkili terimler: Xanthoma, Hypercholesterolemia, Macrophage, Milium