Yolk

Yolk nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Yumurtanın sarı kısmının embriyonun gelişimiyle ilişkisi, tıpta yolk sözcüğünün neden kullanıldığını açıklar. İngilizce kökenli bu kelime, günlük dilde bildiğimiz yumurta sarısını anlatır; biyolojide gelişen embriyonun yararlanabileceği besin maddeleriyle ilişkilidir. Kabaca youk diye okunur; yazılışındaki l harfi söylenmez. Latince karşılığı vitellus olduğundan, aynı konuyu anlatan kaynaklarda bu sözcükle de karşılaşabilirsiniz.

İnsanla ilgili bir ultrason raporunda yolk yazması, vücutta bildiğimiz yumurta sarısının bulunduğu anlamına gelmez. Sözcük burada çoğunlukla erken gebelikte oluşan geçici bir yapının adında kullanılır. Günlük konuşmadaki “Yumurta sarısıyla gebelik ultrasonunun ne ilgisi var?” sorusunun cevabı, insanlar ile diğer canlıların embriyonik gelişiminde benzer adlar taşıyan yapıların bulunmasıdır.

Yolk hangi ifadelerde kullanılır?

Kadın hastalıkları ve doğum alanında en sık yolk kesesi ifadesini görürsünüz. İngilizce yolk sac olarak yazılan bu yapı, Türkçede vitellüs kesesi veya vitellin kese diye de adlandırılabilir. Ultrason raporundaki “Gebelik kesesi içinde yolk kesesi izlenmiştir.” cümlesi, rahim içinde görülen gebelik kesesinin içindeki bu küçük yapının seçilebildiğini bildirir. Bu ifade tek başına embriyonun kalp etkinliği hakkında bilgi vermez.

Embriyoloji kaynaklarında yolk kesesi kanalı, gelişimin erken döneminde bu kese ile oluşmakta olan bağırsak arasındaki bağlantıyı anlatır. Patoloji ve onkoloji alanındaki yolk kesesi tümörü ise farklı bir kullanımdır: adı, tümörün mikroskop altında bu yapının dokularına benzeyebilmesinden gelir. Özellikle yumurtalık veya testisle ilgili incelemelerde geçebilir. Dolayısıyla yolk kesesi, yolk kesesi kanalı ve yolk kesesi tümörü aynı şeyi anlatmaz; yanındaki kelime, ifadenin hangi yapıya veya hastalığa işaret ettiğini belirler.

Yolk kesesi vücutta ne yapar?

Kuş yumurtasında sarı kısım, gelişen yavru için belirgin bir besin deposudur. İnsan embriyosunda ise aynı büyüklükte bir sarı deposu bulunmaz. Yolk kesesi, erken gelişimde madde alışverişine katılan ve ilk kan hücrelerinin oluşumunda rol alan geçici bir yapıdır. Embriyonun bağırsak sisteminin gelişimiyle de bağlantılıdır. Gebelik ilerledikçe bu erken görevlerin yerini başka yapılar ve gelişen organlar alır.

Ultrasonda yolk kesesinin görülmesi, erken gebeliğin değerlendirilmesinde kullanılan bulgulardan biridir. Görüntüsü; gebeliğin tahmini zamanı, embriyonun görünümü ve diğer ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır. Hekiminiz “Yolk kesesini görüyoruz, embriyonun gelişimini de kontrol muayenesinde değerlendireceğiz.” diyebilir. Çok erken bir incelemede henüz seçilememesi ile daha ileri olduğu düşünülen bir gebelikte görülememesi aynı biçimde değerlendirilmez.

Keseye ait şekil veya boyut farklılıkları da diğer bulgularla birlikte ele alınır. Tek bir görüntüden gebeliğin geleceği hakkında kesin hüküm vermek yerine, gerektiğinde sonraki ultrasonla gelişimin izlenmesi tercih edilir. Sizin açınızdan önemli olan, rapordaki kelimenin varlığından çok bütün incelemenin nasıl yorumlandığıdır.

Yolk hangi terimlerle karıştırılır?

Yolk kesesi ile gebelik kesesi aynı yapı değildir. Gebelik kesesi, erken ultrasonda rahim içinde görülen ve gelişmekte olan gebeliği çevreleyen yapıdır; yolk kesesi onun içinde seçilen daha küçük bir oluşumdur. Embriyo ise gelişmekte olan canlıdır ve bu keselerden ayrı değerlendirilir. Bu yüzden raporda yolk kesesinin görülmesi, embriyonun da mutlaka görülmüş olduğu anlamına gelmez.

Yolk kesesi ile plasenta da birbirinin yerine kullanılamaz. Plasenta, gebelik boyunca anne ile bebek arasındaki oksijen, besin ve atık alışverişinde temel rol üstlenirken yolk kesesinin görevi erken gelişimle sınırlıdır. Yolk kesesi tümörü ise normal gebelik yapısından ayrı bir hastalık adıdır; ultrasonda yolk kesesi yazması tümör bulunduğu anlamına gelmez. Tümör ifadesi geçtiğinde değerlendirme, gebelik ultrasonundan farklı olarak doku incelemesi ve ilgili klinik bulgular üzerinden yürütülür.

Yolk için hangi sorular sorulabilir?

Gebelik ultrasonunda bu ifadeyi gördüğünüzde “Yolk kesesinin görünümü, gebeliğin tahmini zamanıyla uyumlu mu?” diye sorabilirsiniz. Embriyo henüz seçilemiyorsa “Gelişimi değerlendirmek için kontrol ultrasonunu ne zaman yapmalıyız?” sorusu izlem planını netleştirir. Patoloji raporunda tümör ifadesi bulunuyorsa “Buradaki yolk kesesi ifadesi hangi tanıyı anlatıyor ve değerlendirmede sıradaki adım nedir?” sorusu daha uygundur. Görüşmeye önceki ultrason ve patoloji sonuçlarını götürmeniz, aynı sözcüğün farklı tarihlerde hangi bağlamda kullanıldığının anlaşılmasını sağlar.

İlişkili terimler: Vitellus, Yolk Sac, Vitelline Duct, Embryo