İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Anilid

n. isim

biochem. Anilinden ütreyen bir madde.

Anilid nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

İlaçların adları kadar, hangi kimyasal aileye ait oldukları da önemlidir; tıpta anilid, bazı ilaçların yapısını anlatırken kullanılan bir kimya terimidir. Günlük dilde, anilin adlı maddeyle yapısal akrabalığı bulunan belirli bileşiklerin aile adı gibi düşünülebilir. Daha kesin olarak, anilinin veya onun uygun türevlerinin azotuna bir asit kökenli grubun bağlanmasıyla oluşan amid yapısını anlatır. Buradaki akrabalık, maddelerin aynı etkiyi gösterdiği veya aynı ölçüde zararlı olduğu anlamına gelmez.

Terim Fransızca anilide adıyla ilişkilidir; İngilizcede de anilide biçiminde kullanılır. Türkçede yazıldığına yakın, anilid diye okunur. Sözcüğün kökünde bulunan anilin, bu kimyasal ailenin yapısını anlamak için başlangıç noktasıdır; ancak anilinden türeyen her maddeye anilid denmez.

Anilid hangi alanlarda kullanılır?

Anilid sözcüğüne en çok ilaç kimyası, farmakoloji ve toksikoloji kaynaklarında rastlanır. Rutin kan sayımında ölçülen bir değer veya muayenede saptanan bir bulgu değildir. Bir ilaç analiz raporunda “İncelenen etken madde anilid türevi olarak sınıflandırılmıştır” cümlesi bulunabilir. Böyle bir ifade, hastanın durumundan çok incelenen maddenin kimyasal sınıfını bildirir. İlaç kutusunda ise çoğunlukla bu aile adı yerine etken maddenin kendi adı yazılıdır.

Anilid türevi analjezik ifadesinde analjezik, ağrı kesici anlamındadır. Anilid yapılı lokal anestezik denildiğinde, belirli bir bölgedeki duyuyu geçici olarak azaltan ve bu yapısal özelliği taşıyan ilaçlar kastedilir; lidokain buna örnektir. Asetanilid ise bu ailenin belirli bir üyesinin adıdır. Parasetamol de anilid türevleriyle ilişkili bir ağrı kesicidir. Bir hekim “İlacın kimyasal ailesi, size hangi amaçla verildiğini tek başına açıklamaz” diyerek sınıflandırma ile kullanım amacını ayırabilir.

Anilid yapısı vücutta neyi değiştirir?

Bir ilacın kimyasal yapısı, vücutta nereye dağıldığını, hangi hedeflerle etkileştiğini ve nasıl parçalandığını etkiler. Anilid yapısı bu özelliklere katkıda bulunabilir; fakat ilacın davranışını molekülün bütünü belirler. Örneğin lidokain, sinir hücrelerindeki sodyum kanallarını etkileyerek ağrı iletisinin geçici olarak engellenmesini sağlar. Parasetamolün ağrı ve ateş üzerindeki etkisi ise farklı süreçlerle ilişkilidir. Bu nedenle aynı kimyasal aileye yakın olmak, ilaçların birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.

Bu aile konuşulurken güvenlilik açısından özellikle asetanilid örneği önem taşır. Geçmişte ağrı ve ateş için kullanılan asetanilid, vücutta oluşan bazı ürünleri nedeniyle hemoglobinin oksijen taşıma işlevini bozabilir. Methemoglobinemi adı verilen bu durumda dokulara yeterli oksijen ulaştırılması güçleşebilir. Bu özellik bütün anilid türevlerine aynı biçimde yüklenemez; örneğin parasetamolün aşırı kullanımındaki önemli risk karaciğer hasarıdır. Hastanın açısından değerlendirme, aile adından çok hangi maddenin, ne miktarda ve hangi koşullarda kullanıldığına dayanır.

Anilid hangi terimlerle karıştırılır?

Anilin ile anilid arasındaki fark, başlangıç maddesiyle ondan oluşan belirli yapıdaki ürünler arasındaki farktır. Anilin aromatik bir amindir; anilidlerde ise azot, amid bağının parçasıdır. Amid daha geniş bir kimyasal sınıfı ifade ederken anilid bu sınıf içindeki daha özel bir yapıyı anlatır. Dolayısıyla her anilid bir amid özelliği taşır, fakat her amid anilid değildir.

Asetanilid de anilidin eş anlamlısı değildir; aile adıyla belirli bir üyenin adını ayırmak gerekir. Benzer şekilde analjezik, kimyasal yapıyı değil ağrı giderici etkiyi anlatır. Günlük konuşmada “İkisinin adı benziyor, aynı ilaç sandım” denebilir; ilaçların aynı olup olmadığını anlamak için etken maddeye bakılır. Ad benzerliği, dozlarının veya yan etkilerinin eşit olduğunu göstermez.

Anilid hakkında hekime ne sorulur?

Bir belgede anilid yazıyorsa önce bunun kimyasal sınıflandırma mı, belirli bir madde adı mı olduğunu netleştirmek işe yarar: “Buradaki anilid ifadesi hangi etken maddeyi anlatıyor?” İlaç kullanımı konuşuluyorsa “Bu yapısal özellik, kullandığım diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilince benim için önemli mi?” sorusu daha kişisel bilgi sağlar. Geçmişte bir ilaç reaksiyonu yaşadıysanız “Önceki reaksiyonum nedeniyle bu ilaç için ayrıca değerlendirme gerekiyor mu?” diye sorabilirsiniz.

Anilid hakkında sık sorulan sorular

Anilid ne demek?

Anilid, anilin veya uygun türevleriyle ilişkili belirli bir amid yapısını taşıyan bileşiklerin adıdır. Tıpta özellikle ilaçların kimyasal özellikleri anlatılırken kullanılır.

Anilid ile anilin arasındaki fark nedir?

Anilin, aromatik amin sınıfında bir maddedir. Anilid ise anilinin azotunun amid yapısına katıldığı bileşikleri anlatır; bu adlar aynı maddeyi belirtmez.

Anilid raporda ne anlama gelir?

İlaç veya kimyasal analiz raporunda genellikle incelenen maddenin yapısal sınıfını gösterir. Kan tahlillerindeki şeker ya da hemoglobin gibi rutin bir ölçümün adı değildir.

Anilid hangi kelimelerle kullanılır?

Anilid türevi analjezik ve anilid yapılı lokal anestezik ifadeleriyle karşılaşılabilir. Yanındaki sözcükler, kimyasal yapıdan mı yoksa ilacın kullanım amacından mı söz edildiğini açıklar.

Anilid ile asetanilid arasındaki fark nedir?

Anilid bir kimyasal aileyi veya yapısal özelliği, asetanilid ise belirli bir bileşiği adlandırır. Asetanilidin etkileri ve riskleri, bütün anilid türevleri için geçerli kabul edilemez.

İlişkili terimler: Aniline, Acetanilide, Paracetamol, Lidocaine

Aynı harften

A Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri