Antibiogram

Antibiogram nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir antibiyotiğin her bakteriye karşı işe yaramaması, tedavide neden laboratuvar desteğine ihtiyaç duyulduğunu açıklar. İngilizcede kullanılan adıyla tıpta antibiogram, enfeksiyona yol açabileceği düşünülen bakteriye karşı hangi antibiyotiklerin etkili olabileceğini gösteren incelemedir. Türkçe tıp dilindeki yaygın yazımı antibiyogramdır; kabaca antibiyogram diye okunur. Adı, antibiyotik sözcüğüyle kayıt veya çizim bildiren Yunanca kökenli gram bölümünün birleşmesinden oluşur.

Günlük dilde buna bakterinin ilaçlara karşı hassasiyetinin ölçülmesi diyebiliriz. Laboratuvarın hazırladığı sonuç, antibiyotikleri rastgele seçmek yerine bakteriye uygun seçeneklere yönelmeyi sağlar. Ancak antibiyogram, sizin hangi ilaca alerjiniz olduğunu göstermez; incelenen şey vücudunuzun ilaca tepkisi değil, bakterinin ilaç karşısındaki davranışıdır.

Antibiyogram hangi raporlarda görülür?

Antibiyogram, tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarında yapılır; enfeksiyon hastalıkları, üroloji, göğüs hastalıkları ve başka klinik dallarda tedavi seçimine yardımcı olur. İdrar kültürü ve antibiyogram, idrar örneğinde üreyen bakterinin tanımlanmasıyla ilaç duyarlılığının değerlendirilmesini birlikte anlatır. Kan kültürü antibiyogramı, kanda üreyen bakteriye yönelik ilaç seçeneklerini araştırır. Yara kültürü antibiyogramı ise yaradan alınan örnekteki bakteriler için hazırlanabilir.

Raporda “İdrar kültüründe üreyen bakteri, değerlendirilen antibiyotiğe duyarlı bulunmuştur.” gibi bir cümle görebilirsiniz. Antibiyotik duyarlılık testi, antibiyogramla aynı amaçla kullanılan bir ifadedir. Buna karşılık kültür, mikroorganizmanın uygun ortamda üretilmesini ve tanımlanmasını sağlar; antibiyogram bu üretimin ardından belirli ilaçların etkisini değerlendirir.

Her kültür sonucunda mutlaka antibiyogram bulunmaz. Bakteri ürememişse, örneğe dışarıdan bulaşma düşünülüyorsa veya saptanan mikroorganizma için rutin test uygun değilse değerlendirme farklı ilerleyebilir. Boğaz ya da burun gibi bölgelerde bazı bakteriler hastalık yapmadan da bulunabildiği için sonuç, örneğin alındığı bölge ve yakınmalarla birlikte yorumlanır.

Antibiyogram sonucu tedaviyi nasıl etkiler?

Laboratuvarda bakteri, kontrollü koşullarda antibiyotiklerle karşılaştırılır. Kullanılan yönteme göre bakterinin çevresinde çoğalamadığı alan ölçülür veya üremesini durduran en düşük ilaç yoğunluğu belirlenir. Bu yoğunluğa minimum inhibitör konsantrasyon denir. Ölçümler, bakteri ve antibiyotik için belirlenmiş değerlendirme sınırlarıyla karşılaştırılarak raporlanır.

Duyarlı sonucu, uygun doz ve kullanım koşullarında tedavinin başarılı olmasının beklendiğini anlatır. Dirençli sonucu ise ilgili antibiyotiğin tedavide etkisiz kalma olasılığının yüksek olduğunu gösterir. Bazı raporlarda artırılmış maruziyetle duyarlı kategorisi bulunur; burada başarı, dozun veya uygulama biçiminin hekim tarafından uygun şekilde düzenlenmesine bağlıdır. Rapordaki harflerin açıklamasını laboratuvarın kullandığı değerlendirme sisteminden okumak gerekir.

Doktorunuz “Sonuçlara göre daha dar etkili bir antibiyotikle tedavinizi sürdürebiliriz.” diyebilir. Seçimde bakterinin duyarlılığı kadar enfeksiyonun bulunduğu doku, ilacın oraya ulaşabilmesi, böbrek işlevi, gebelik ve ilaç alerjileri de önemlidir. Antibiyogramda duyarlı görünen her ilaç, her hasta veya enfeksiyon bölgesi için uygun değildir. Kültürün hazırlanması zaman aldığından tedavi bazen sonuç çıkmadan başlatılır, ardından laboratuvar bulgularına göre düzenlenir.

Antibiyogram hangi kavramlarla karıştırılır?

Antibiyotik direnci, bakterinin belirli bir antibiyotiğin etkisine karşı koyabilmesidir; kişinin bedeninin ilaca alışması anlamına gelmez. Günlük konuşmada “Bu antibiyotiğe vücudum alışmış, artık etki etmiyor.” denebilir. Oysa tedavinin başarısız görünmesi dirençten, farklı bir hastalıktan, uygun olmayan ilaç seçiminden veya ilacın kullanımındaki sorunlardan kaynaklanabilir.

Antibiyogram ile antibiyotik alerji testi farklı soruları yanıtlar. Alerji değerlendirmesi, kişinin bağışıklık sisteminin ilaca karşı istenmeyen tepki verip vermediğini araştırır. Antibiyogram ise bakterinin duyarlılığına odaklanır. Kültürde üreme olması da her zaman tedavi gerektiren enfeksiyon demek değildir; örneğin alınış biçimi, belirtiler ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir.

Antibiyogram, virüslere karşı hangi ilacın işe yarayacağını göstermez. Nezle gibi viral hastalıklarda antibiyotik seçmek için kullanılmaz. Mantarların ilaçlara duyarlılığı ise mantara özgü yöntemlerle incelenir; bu sonuçlar antifungal duyarlılık testi adıyla raporlanabilir.

Antibiyogram için hangi sorular işe yarar?

Sonucu görüşürken “Üreyen bakteri yakınmalarımı açıklıyor mu, yoksa örneğe bulaşmış olabilir mi?” sorusu, tedavi gerekip gerekmediğini anlamanızı sağlar. Kullanmakta olduğunuz ilaç varsa “Antibiyograma göre mevcut ilacımı sürdürmem mi, değiştirmem mi gerekiyor?” diye sorabilirsiniz. Raporda artırılmış maruziyetle duyarlı ifadesi bulunuyorsa “Bu sonuç benim için doz veya uygulama değişikliği gerektiriyor mu?” sorusu, laboratuvar bilgisinin tedavinize nasıl yansıyacağını netleştirir.

İlişkili terimler: Antibiotic