Apex

Apex nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kalbin sivrilen bölümüyle diş kökünün en son noktası, farklı organlarda aynı adla anılabilir: tıpta apex, bir yapının uç ya da tepe bölümünü belirtir. Günlük dilde bunu sivrilen son nokta olarak düşünebilirsiniz; ancak her organın apex denilen kısmı yukarıda bulunmaz. Sözcük Latinceden gelir ve Türkçede kabaca apeks diye okunur. Türkçe tıbbi metinlerde de çoğunlukla apeks yazımı kullanılır.

Apex bir yer tarifidir; hangi organın adıyla birlikte geçtiği, kastedilen bölgeyi belirler. Dişte kökün sonunu, kalpte ise organın sivrilen ucunu anlatır. Günlük konuşmada bir kişinin “Dişimin kök ucunda bir sorun varmış” demesi, diş hekimliğindeki apex bölgesini işaret eder. Bu nedenle kelimeyi yorumlarken yalnızca uç anlamına değil, hangi yapının ucundan söz edildiğine de bakmak gerekir.

Apex hangi alanlarda kullanılır?

Diş hekimliğinde apex radicis, diş kökünün ucunu belirtir; kök kanal tedavisi kayıtlarında, diş röntgeni değerlendirmelerinde ve ağız cerrahisi notlarında karşınıza çıkabilir. Apikal sözcüğü, kök ucuna ait ya da kök ucuyla ilişkili anlamındadır. Apikal lezyon ifadesi, bu bölgedeki bir doku değişikliğini anlatır; değişikliğin nedeni ve niteliği muayene ve görüntüleme bulgularıyla değerlendirilir. Bir raporda “Kök ucu çevresinde kemik yoğunluğunda azalma izlenmiştir” yazması, kökün çevresindeki destek dokunun incelenmesi gerektiğini gösterir; bu cümle değişikliğin nedenini tek başına açıklamaz.

Kardiyolojide apex cordis, kalbin uç bölümüdür; muayenede apeks atımı olarak adlandırılan, göğüs duvarında hissedilebilen kalp hareketi değerlendirilir. Göğüs hastalıkları ve radyolojide apex pulmonis, akciğerin tepesini anlatır. Akciğer görüntüleme raporlarındaki apikal skar ifadesi, üst bölümdeki nedbe dokusunu tarif eder. Apex vesicae ise mesanenin tepe bölümünün anatomik adıdır ve ürolojiyle ilgili metinlerde görülebilir. Bu kullanımlarda kelimenin ortak görevi, bulgunun yerini tarif etmektir; hastalığın adı, nedeni veya ağırlığı ayrıca belirtilmelidir.

Apex bölgesinde neler olur?

Dişin içinde pulpa denilen, damar ve sinir içeren canlı bir doku bulunur. Bu dokunun damarları ve sinirleri, kök ucundaki apikal foramen adı verilen açıklıkla bağlantı kurar. Diş çürüğü veya başka bir hasar nedeniyle pulpa enfekte olduğunda, kök kanalındaki mikroplar ve iltihabı tetikleyen maddeler kök ucu çevresini etkileyebilir. Apikal periodontitis, bu çevredeki dokuların iltihabıdır. Dişe basarken ağrı, çiğnemede hassasiyet veya bazen şişlik görülebilir; bazı kök ucu değişiklikleri ise ağrı olmadan röntgende fark edilir.

Kök kanal tedavisinde amaç, enfekte kanal içeriğini temizlemek ve kanal sistemini uygun biçimde doldurmaktır; kök ucunun konumu, çalışma sınırının belirlenmesinde önem taşır. Bir diş hekimi “Kanalı kök ucuna uygun sınırda temizleyip doldurmayı planlıyoruz” diyebilir. Kalbin apex bölgesi ise esas olarak sol karıncık tarafından oluşturulur ve kalbin kasılmasıyla hareket eder. Apeks atımının yeri ve hissedilme biçimi, muayenede kalbin konumu ve çalışma özellikleri hakkında ipucu verir. Akciğer apexindeki bir bulgunun sizin için anlamı ise görüntüdeki değişikliğin türüne, önceki incelemelere ve yakınmalarınıza bağlıdır.

Apex ile karıştırılan terimler

Apex ile apikal aynı görevde kullanılmaz: apex bölgenin adıdır, apikal ise o bölgeyle ilişkili olmayı anlatan sıfattır. Periapikal sözcüğü, diş hekimliğinde kök ucunun çevresini belirtir. Bu nedenle apikal foramen kök ucundaki açıklığı, periapikal lezyon ise kök ucu çevresindeki doku değişikliğini ifade eder. Lezyon kelimesi burada genel bir değişiklik tanımıdır; yalnızca bu ifadeden kist, apse veya başka bir tanı seçilemez.

Dişin kronu, diş eti üzerinde görülen veya anatomik olarak mineyle kaplı olan bölümüdür; kök apexinden farklı bir bölgedir. Kalpte bazis, taban bölümünü anlatır ve apexin karşı tarafında yer alır. Anatomide taban sözcüğü mutlaka en aşağıdaki yer demek değildir; kalbin tabanı daha yukarıda ve arkada bulunur. Benzer biçimde kalbin apeksi aşağıya ve sola yönelirken akciğerin apeksi üsttedir. Organın şekli ve duruşu, uç ile tepe sözcüklerinin günlük dildeki çağrışımından daha belirleyicidir.

Apex hakkında doktora ne sorulur?

Görüşmede önce apexin hangi yapıyı tarif ettiğini netleştirmek için “Burada sözü edilen uç hangi organa veya hangi dişe ait?” sorusu işe yarar. Diş görüntülemesinde kök ucu değişikliği varsa “Bu bulgu kanal tedavisi gerektiriyor mu, yoksa izlem uygun mu?” diye sorabilirsiniz; yanıt, dişin canlılığına, yakınmalarınıza ve önceki tedavisine göre değişir. Kalp veya akciğer raporunda apikal bir bulgu yazıyorsa “Bu bulgunun önemini belirlemek için önceki görüntülerimle karşılaştırma ya da ek inceleme gerekiyor mu?” sorusu, sonraki adımın gerekçesini öğrenmenizi sağlar.

İlişkili terimler: Periapical, Apical Foramen, Pulp, Basis