Bursa

Bursa nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Omzunuzu kaldırırken ya da dizinizi bükerken dokularınızın birbirinin üzerinden rahatça kayması gerekir; tıpta bursa, bu hareketin sürtünmesini azaltan küçük, sıvı içeren kesenin adıdır. Günlük dilde bunu, hareketli dokuların arasındaki kayganlaştırıcı bir yastıkçık gibi düşünebilirsiniz. Buradaki yastıkçık benzetmesi, içi dolu bir süngerden çok, ince duvarlı ve esnek bir yapıyı anlatır. Bursa, özellikle tendonların veya derinin kemiğe yakın hareket ettiği bölgelerde dokuların birbirine sürtünmesini azaltır.

Terim, Latince kese veya torba anlamındaki bursa sözcüğünden gelir ve kabaca bur-sa diye okunur. Türkçe tıp dilinde de bursa yazımı kullanılır; burs biçimiyle de karşılaşabilirsiniz. Anatomi kaynaklarında görülen bursae, aynı sözcüğün Latince çoğuludur ve birden fazla keseyi anlatır. Türkiye’deki şehir adıyla aynı yazılması, tıbbi anlamının şehirle bağlantılı olduğu anlamına gelmez.

Bursa hangi alanlarda kullanılır?

Bursa sözcüğü ortopedi, fizik tedavi ve rehabilitasyon, romatoloji ve radyoloji alanlarında sık kullanılır. Muayenede ağrının hangi dokudan kaynaklandığı araştırılırken, ultrason veya manyetik rezonans raporunda ise kesenin yeri ve görünümü tarif edilirken karşınıza çıkabilir. Yanındaki sözcük genellikle hangi bursadan söz edildiğini belirtir. Bu nedenle yalnızca bursa adını değil, önünde veya arkasında yazan yer tarifini de dikkate almak gerekir.

Subakromiyal bursa, omuzda kürek kemiğinin akromiyon denilen kemik çıkıntısının altında yer alır ve omuz tendonlarının kaymasına katkıda bulunur. Olekranon bursası, dirseğin arka tarafındaki kemik çıkıntısı ile deri arasındadır; dirseği sert zemine dayamak bu bölgeyi zorlayabilir. Prepatellar bursa, diz kapağının önünde bulunur ve özellikle diz üstünde çalışırken basınca maruz kalabilir. Trokanterik bursa ise kalçanın dış yanındaki kemik çıkıntısı çevresinde yer alan bursalardan biridir.

Bir görüntüleme raporunda “Subakromiyal bursada sıvı artışı izlenmiştir.” cümlesi geçebilir. Bu ifade, omuzdaki ilgili kesede beklenenden fazla sıvı görüldüğünü söyler; ağrının nedeni hakkında karar vermek için muayene bulguları da değerlendirilir. Doktorun “Dirseğinizdeki şişlik, olekranon bursasının tahriş olmasına bağlı görünüyor.” demesi ise şişliğin eklemin içinden değil, dirsek arkasındaki yüzeysel keseden kaynaklandığını düşündüğünü anlatır.

Bursa hareket sırasında ne yapar?

Bir tendon, kasın ürettiği kuvveti kemiğe aktarırken hareket eder; yakınındaki kemik veya deriyle sürekli temas etmesi sürtünme yaratabilir. Bursa, ince duvarı ve içindeki az miktardaki sıvı sayesinde bu temasın daha rahat gerçekleşmesini sağlar. Birçok bursanın iç yüzünde, eklem zarına benzeyen ve kayganlaştırıcı sıvıyla ilişkili bir döşeme bulunur. Normalde belirgin bir şişlik oluşturmadığı için bursanın varlığını fark etmezsiniz. Her bursa eklem boşluğuyla bağlantılı değildir.

Tekrarlayan baskı, alışılmadık yüklenme veya darbe bursanın tahriş olmasına yol açabilir. Böyle bir durumda kesede sıvı artabilir, duvarı kalınlaşabilir ve hareketle ya da üzerine basmakla ağrı oluşabilir. Günlük konuşmada “Dizimin üstüne çöktüğümde diz kapağımın önü sızlıyor.” denmesi, prepatellar bursanın değerlendirilebileceği bir yakınmayı tarif eder; aynı yakınma başka dokulardan da kaynaklanabilir. Bursanın deriye yakın olduğu bölgelerde şişlik daha kolay görünürken, omuz gibi derin yerleşimlerde ağrı daha belirgin olabilir.

Bursadaki iltihabi değişiklik her zaman mikrop bulunduğu anlamına gelmez; mekanik tahriş veya bazı romatizmal hastalıklar da buna yol açabilir. Enfeksiyon geliştiğinde ise kızarıklık, sıcaklık artışı, belirgin hassasiyet ve bazen ateş görülebilir. Özellikle yüzeysel bir şişliğe bu bulgular eşlik ediyorsa hekimin enfeksiyon olasılığını değerlendirmesi önemlidir. Tedavinin seçimi, yalnızca sıvının miktarına değil, bu sıvı artışının nedenine de bağlıdır.

Bursa ile bursit arasındaki fark

Bursa normal anatomik yapının adıdır; bursit ise bu kesede iltihabi değişiklik gelişmesini anlatır. Dolayısıyla bursa sözcüğünün bulunması tek başına hastalık anlamına gelmez. Tendinit, kası kemiğe bağlayan tendonun iltihabi etkilenmesini ifade eder; bursitte etkilenen yapı tendonun kendisi değil, yakınındaki kesedir. Tendon ve bursa birbirine komşu olduğundan bu sorunlar aynı bölgede bulunabilir ve benzer hareketlerle ağrı yapabilir.

Eklem kapsülü, eklemi çevreleyen örtüdür; bursa ise sürtünmenin azaltıldığı belirli bir bölgede yer alan kesedir. Eklem sıvısı artışı ile bursa sıvısı artışı bu yüzden aynı bulgu değildir. Kist sözcüğü de bursa ile eş anlamlı kullanılmaz; farklı kökenlerden gelişen kese benzeri oluşumları anlatabilir. Baker kisti, diz arkasındaki bir bursanın genişlemesiyle ilişkili özel bir örnektir ve diz eklemindeki sorunlarla birlikte değerlendirilebilir.

Bursa için hangi sorular işe yarar?

Görüntülemede bursa hakkında bir bulgu varsa “Hangi bursa etkilenmiş ve bu bulgu ağrımın yeriyle uyumlu mu?” diye sormak, rapor ile yakınmanızın bağlantısını açıklığa kavuşturur. Şişlik, kızarıklık veya sıcaklık artışı bulunuyorsa “Mekanik tahriş mi düşünüyorsunuz, enfeksiyon açısından değerlendirme gerekiyor mu?” sorusu olası nedenleri ayırmaya yöneliktir. İşiniz, sporunuz ya da günlük hareketleriniz bölgeyi zorluyorsa “Hangi hareketleri geçici olarak değiştirmeliyim ve normal etkinliklerime nasıl dönmeliyim?” sorusu, size uygun bir yüklenme planı oluşturulmasına yardımcı olur.

İlişkili terimler: Bursitis, Synovium, Tendon, Tendinitis