Hemolysis
n. isim
Hemolysis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Alyuvarların parçalanıp içlerindeki hemoglobini çevreye bırakmasını anlatmak için tıpta hemolysis sözcüğü kullanılır. Alyuvarlar, kanınıza kırmızı rengini veren ve dokularınıza oksijen taşıyan hücrelerdir; hemoglobin de bu taşıma işini yapan proteindir. Günlük dilde bunu, kan hücresinin zarının bozulup içeriğinin dışarı çıkması gibi düşünebilirsiniz. Ancak bu olayın vücudunuzda mı, yoksa kan alındıktan sonra tüpün içinde mi gerçekleştiği, sizin için taşıdığı anlamı tamamen değiştirir.
Hemolysis İngilizce yazımdır; kökü Yunancada kan anlamındaki haima ve çözülme anlamındaki lysis sözcüklerine dayanır. İngilizce söylenişi kabaca “hi-mol-ı-sis” diye duyulabilir. Türkçe tıp dilinde yaygın karşılığı hemolizdir ve “he-mo-liz” diye okunur. Laboratuvar çalışanının hemoliz demesiyle hekimin hemolitik anemiden söz etmesi aynı klinik durumu anlatmayabilir.
Hemoliz tahlilde ve muayenede nasıl geçer?
Hemoliz, biyokimya laboratuvarlarında kan örneğinin değerlendirilmesinde; hematoloji ve iç hastalıklarında ise alyuvar yıkımının araştırılmasında kullanılır. Raporda “Örnek hemolizli olduğundan potasyum sonucu değerlendirilememiştir.” yazabilir. Buradaki hemolizli örnek ifadesi, tüpteki hücrelerin hasar gördüğünü belirtir; neden bazen kan alma, taşıma veya işleme koşullarıdır. Bu ifade, vücudunuzda da aynı olayın yaşandığını kanıtlamaz.
Hemoliz indeksi, laboratuvar cihazının örnekteki serbest hemoglobinden kaynaklanan etkilenmeyi değerlendirmesine yardımcı olan bir göstergedir. Hemolitik anemi ise alyuvarların, kemik iliğinin yerlerine yenilerini koyabildiğinden daha hızlı kaybedilmesi sonucunda kansızlık gelişmesidir. İntravasküler hemoliz yıkımın damar içinde, ekstravasküler hemoliz ise çoğunlukla dalak ve karaciğerdeki temizleyici hücreler aracılığıyla gerçekleştiğini anlatır.
Hekiminiz “Kan örneğinde hemoliz var; potasyumu yeni bir örnekle kontrol edelim.” diyebilir. Potasyum alyuvarların içinde bulunduğundan, hücrelerin tüpte parçalanması ölçülen değeri gerçekte olduğundan yüksek gösterebilir. Hemoliz başka testleri de etkileyebilir; hangi sonucun kullanılabileceğine, çalışılan testin özelliklerine göre karar verilir. Yeniden kan istenmesi, mutlaka yeni bir hastalıktan şüphelenildiği anlamına gelmez.
Hemoliz vücudu nasıl etkiler?
Vücutta gerçekleşen hemolizde temel sorun, dolaşımdaki sağlam alyuvarların azalması ve hücre içeriğinin işlenmek zorunda kalmasıdır. Kemik iliği kaybı karşılamak için üretimi artırabilir; bu yanıt, retikülosit adı verilen genç alyuvarların ölçülmesiyle değerlendirilebilir. Üretim kaybı karşılayamazsa halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı veya nefes darlığı ortaya çıkabilir. Yıkılan hemoglobinin işlenmesiyle bilirubin artabilir ve göz aklarında sararma görülebilir.
Hemolizin nedeni bağışıklık sisteminin alyuvarlara saldırması, kalıtsal hücre özellikleri, bazı enfeksiyonlar, ilaçlar veya mekanik hasar olabilir. Hekim değerlendirmede kan sayımını, bilirubini, LDH adlı enzimi ve serbest hemoglobini bağlayan haptoglobini birlikte inceleyebilir. Bu testlerden herhangi birindeki değişiklik, diğer bulgular ve şikâyetlerinizle birlikte yorumlanır. Günlük konuşmada “Kanım bozulmuş, yeniden kan vermem gerekiyormuş.” denebilir; oysa yalnızca tüpte hasar oluşmuşsa vücudunuzdaki alyuvarların azalması beklenmez.
Hemoliz hangi terimlerle karıştırılır?
Hemoliz ile anemi aynı şey değildir: hemoliz bir yıkım sürecini, anemi ise kandaki hemoglobin düzeyinin düşüklüğünü anlatır. Demir eksikliği gibi nedenlerle, alyuvar yıkımı artmadan da anemi gelişebilir. Tersine, kemik iliği kaybı yeterince karşılıyorsa hemoliz belirgin kansızlık oluşmadan da sürebilir. Bu nedenle hemoglobin sonucunun normal olması, şüpheli diğer bulguların değerlendirilmesini gereksiz kılmaz.
Hemoliz ile hematüri de farklıdır: hematüri, idrarda alyuvar bulunmasıdır. Hemoglobinüri ise hemoglobinin idrara geçmesidir ve damar içindeki belirgin alyuvar yıkımında görülebilir. İdrarın kırmızı veya koyu görünmesi bu durumları gözle ayırt ettirmez; idrar incelemesi gerekir. Hemostaz ise kanamanın durdurulması sürecidir; adındaki benzerliğe rağmen alyuvar parçalanmasını anlatmaz.
Hemoliz için doktora ne sorulur?
Tahlilinizde hemoliz notu varsa “Bu bulgu yalnızca alınan örnekle mi ilgili, yoksa vücudumda alyuvar yıkımından mı şüpheleniyorsunuz?” sorusu, laboratuvar sorunuyla hastalık araştırmasını ayırır. Yeniden kan vermeniz isteniyorsa “Hangi sonuçlar hemolizden etkilenmiş olabilir ve hangi testleri tekrarlayacağız?” diye sorabilirsiniz. Sararma, koyu idrar veya belirgin halsizlik de varsa “Şikâyetlerimle birlikte hangi nedenleri araştırmak gerekiyor?” sorusu, görüşmenin yalnızca rapordaki ifadeyle sınırlı kalmamasını sağlar.
Hemolysis hakkında sık sorulan sorular
Hemolysis ne demek?
Hemolysis, Türkçede hemoliz olarak kullanılan alyuvar parçalanması terimidir. Hücrelerin içindeki hemoglobin açığa çıkar; olay vücutta veya alınmış kan örneğinde gerçekleşebilir.
Hemolysis raporda ne anlama gelir?
Kan tahlilindeki hemoliz notu çoğunlukla örneğin kalitesiyle ilgilidir ve bazı ölçümleri etkileyebilir. Vücuttaki alyuvar yıkımını ifade edip etmediği, raporun bağlamına ve diğer bulgulara göre anlaşılır.
Hemolysis neyin belirtisidir?
Vücutta saptanan hemoliz, bağışıklık kaynaklı veya kalıtsal hastalıklar gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir. Tüpte oluşan hemoliz ise kanın alınması ya da taşınması sırasında gelişmiş olabilir.
Hemolysis ile anemi arasındaki fark nedir?
Hemoliz alyuvarların yıkılması, anemi kandaki hemoglobinin düşük olmasıdır. Hemoliz anemiye yol açabilir, ancak her aneminin nedeni hemoliz değildir.
Hemolysis hangi kelimelerle kullanılır?
Türkçede hemolizli örnek, hemoliz indeksi, intravasküler hemoliz ve ekstravasküler hemoliz ifadeleriyle karşılaşabilirsiniz. Hemolitik anemi ise yıkımın kansızlığa yol açtığı durumu belirtir.
İlişkili terimler: Bilirubin, Hematuria, Hemoglobinuria, Reticulocyte