Hemoglobinuria
n. isim
Hemoglobinuria nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
İdrarın çay ya da kola rengini almasının nedenleri arasında, kana rengini veren bir proteinin idrara geçmesi de vardır; tıpta hemoglobinuria bu durumu anlatır. Türkçe tıp dilinde hemoglobinüri diye yazılır ve kabaca “hemoglobinüri” diye okunur. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunan ve akciğerlerden dokulara oksijen taşıyan proteindir. Normalde bu hücrelerin içinde kalması beklenirken, hücreler damar içinde parçalandığında serbestleşip böbreklerden idrara geçebilir.
Terimin uluslararası tıp dilindeki yapısı, hemoglobin adına idrarla ilgili bir son ek getirilmesine dayanır. Sözcüğün köklerinde Yunanca kan anlamındaki haima ve idrar anlamındaki ouron bulunur. Günlük konuşmada “İdrarım koyulaştı, sanki çay gibi oldu” denebilir; ancak yalnızca renge bakarak hemoglobinüri tanısı konmaz. Susuz kalmak, bazı yiyecekler, ilaçlar ve başka hastalıklar da idrarın rengini değiştirebilir.
Hemoglobinüri hangi incelemelerde karşınıza çıkar?
Hemoglobinüri, özellikle iç hastalıkları, hematoloji ve nefroloji değerlendirmelerinde gündeme gelir. Tam idrar tahlilindeki kan göstergesi ile idrarın mikroskop altında incelenmesi birlikte yorumlanır. Bir raporda “İdrarda kan reaksiyonu pozitif, mikroskopide eritrosit görülmedi” yazabilir. Buradaki eritrosit, kırmızı kan hücresinin adıdır; kan göstergesi pozitif olduğu hâlde bu hücrelerin görülmemesi, hemoglobin ya da kaslardan gelen miyoglobin olasılığını düşündürür.
Paroksismal noktürnal hemoglobinüri, kırmızı kan hücrelerinin vücudun savunma sisteminin bir bölümüne karşı savunmasız kaldığı, edinilmiş bir kan hastalığının adıdır. Adında geceyi çağrıştıran bir ifade bulunsa da hücre yıkımı yalnızca gece gerçekleşmez. Paroksismal soğuk hemoglobinürisi, soğukla ilişkili bağışıklık mekanizmalarının kırmızı kan hücrelerini parçaladığı farklı bir tablodur. Yürüyüş hemoglobinürisi ise uzun süreli yürüyüş veya koşu sırasında tekrarlayan mekanik darbelerle ilişkili olabilir. Bu adların benzemesi, aynı hastalığı anlattıkları anlamına gelmez.
Hemoglobinüri vücutta nasıl oluşur?
Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına hemoliz denir. Damar içindeki hemoliz sırasında açığa çıkan hemoglobini, kanda bulunan haptoglobin adlı protein bağlar. Bu bağlama kapasitesi aşıldığında serbest hemoglobinin bir bölümü böbreklerin süzme sistemine ulaşabilir. İdrara geçen miktara göre renk değişikliği belirginleşebilir veya durum yalnızca laboratuvar incelemesinde fark edilebilir. Bu yüzden idrarın normal görünmesi, böyle bir geçişi kesin olarak dışlamaz.
Sizin açınızdan önemli olan, hemoglobinin neden serbestleştiği ve böbreklerin bundan etkilenip etkilenmediğidir. Yoğun hücre yıkımında kansızlığa bağlı hâlsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı gelişebilir; bilirubin artışı sarılığa yol açabilir. Serbest hemoglobin böbrek tüplerine zarar verebildiğinden, idrar miktarı ve böbrek işlevleri de değerlendirilir. Doktorunuz “İdrardaki renk değişikliğinin kan hücrelerinden mi, serbest hemoglobinden mi kaynaklandığını araştırıyoruz” diyebilir. Koyu idrara belirgin idrar azalması, şiddetli güçsüzlük veya nefes darlığı eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Hemoglobinüri ile hematüri arasındaki fark
Hematüri, idrarda kırmızı kan hücrelerinin bulunmasıdır; kanama böbreklerden, idrar yollarından veya mesaneden kaynaklanabilir. Hemoglobinüride ise idrara geçen esas madde, hücrenin içinden çıkmış hemoglobindir. Bu ayrım, idrar yollarında kanama araştırılmasıyla kandaki hücre yıkımının araştırılması arasında yön değiştirir. İdrar örneğinde hücrelerin parçalanabilmesi gibi etkenler nedeniyle, mikroskopi sonucu örneğin koşullarıyla birlikte değerlendirilir.
Miyoglobinüri, kas hücrelerindeki miyoglobin adlı proteinin idrara geçmesidir ve özellikle belirgin kas hasarında görülür. Hemoglobinüriyle benzer renk değişikliği yapabilir; idrar test çubuğu bu proteinleri güvenilir biçimde birbirinden ayıramaz. Kas ağrısı ve kas hasarını gösteren kan testleri miyoglobinüriyi araştırırken, kan sayımı ve hemoliz göstergeleri hemoglobinüriyi değerlendirmede kullanılır. Bilirubinüri ise safra pigmenti olan bilirubinin idrarda bulunmasıdır ve farklı bir mekanizmayı anlatır.
Hemoglobinüri için hangi sorular işe yarar?
Görüşmede “İdrar bulgum hemoglobinüriyi mi düşündürüyor, yoksa kan hücresi veya kas proteini kaynaklı olabilir mi?” sorusu, ilk ayrımı netleştirir. “Kan hücresi yıkımını ve böbreklerin etkilenmesini hangi testlerle değerlendireceğiz?” sorusu, istenen incelemelerin amacını öğrenmenizi sağlar. Yeni başlayan bir ilaç, yakın zamanda geçirilen enfeksiyon, yoğun egzersiz veya kan nakli varsa bunları belirterek “Bu durumun yaşadıklarımla ilişkisi olabilir mi?” diye sorabilirsiniz.
Hemoglobinuria hakkında sık sorulan sorular
Hemoglobinuria ne demek?
Türkçede hemoglobinüri olarak kullanılan terim, hemoglobinin idrara geçmesini anlatır. Hemoglobin normalde kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunan, oksijen taşıyan proteindir.
Hemoglobinüri neyin belirtisidir?
Damar içinde kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasını düşündürebilir. Nedeni bağışıklıkla ilişkili süreçler, mekanik etkiler veya bazı kan hastalıkları olabilir; ayrım ek incelemelerle yapılır.
Hemoglobinüri ile hematüri arasındaki fark nedir?
Hematüride idrarda kırmızı kan hücreleri bulunur; hemoglobinüride hücrelerden serbestleşmiş hemoglobin vardır. İdrar mikroskopisi bu ayrımda önemli olmakla birlikte diğer testlerle beraber yorumlanır.
Hemoglobinüri raporda ne anlama gelir?
İdrarda hemoglobin bulunduğunu veya bulguların bunu düşündürdüğünü belirtir. Yalnızca test çubuğundaki kan pozitifliği, hemoglobinüriyi kesinleştirmek için yeterli değildir.
Hemoglobinüri hangi kelimelerle kullanılır?
Paroksismal noktürnal hemoglobinüri, paroksismal soğuk hemoglobinürisi ve yürüyüş hemoglobinürisi sık karşılaşılan kullanımlardır. Her ad farklı bir oluşum mekanizmasına işaret eder.
İlişkili terimler: Hemoglobin, Hemolysis, Hematuria, Myoglobinuria