İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Kala-Azar

n. isim

Asyanın tropikal bölgelerine mahsus ve Leishmania donovani'nin sebep olduğu malaryaya benzer salgın öldürücü bir humma.

Kala-Azar nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Uzayıp giden ateşe belirgin halsizlik ve karında şişlik eşlik ettiğinde araştırılan enfeksiyonlardan biri, tıpta kala-azar adıyla bilinir. Hastalık, Leishmania adlı parazitlerin iç organları tutmasıyla gelişir; diğer adı visseral leishmaniasistir. Günlük dilde, özellikle dalak, karaciğer ve kemik iliğini etkileyebilen bir parazit hastalığı olarak anlatılabilir. Adı Hintçeden gelir ve kara ateş anlamıyla ilişkilidir; yaklaşık olarak kala azar diye okunur.

İsmindeki kara sözcüğü, bazı hastalarda görülebilen cilt koyulaşmasıyla bağlantılıdır; ancak cildin koyulaşmaması hastalığı dışlamaz. Kala-azar yalnızca Asya'ya özgü değildir; Doğu Afrika, Güney Amerika ve Akdeniz çevresinde de görülür. Türkiye'de de karşılaşılabildiği için değerlendirmede yalnızca uzak ülkelere yapılan seyahatler değil, yaşanılan bölge ve bağışıklık sisteminin durumu da önem taşır.

Kala-azar hangi değerlendirmelerde geçer?

Kala-azar adı en sık enfeksiyon hastalıkları değerlendirmesinde geçer; çocuk sağlığı, iç hastalıkları ve hematoloji uzmanları da bu hastalıkla karşılaşabilir. Nedeni açıklanamayan ateş, dalak büyümesi ve kan hücrelerinde azalma birlikte olduğunda araştırılır. Bir muayenede doktorunuz, "Ateşinizin uzaması ve dalağınızın büyümesi nedeniyle kala-azarı da araştırıyoruz." diyebilir. Bu cümle, tanının kesinleştiğini değil, olası nedenler arasına alındığını anlatır.

"Kala-azar şüphesi", hastalığı düşündüren bulgular bulunduğunu; "kala-azar serolojisi", parazite karşı oluşan antikorların araştırıldığını; "kala-azar tedavisi" ise iç organ tutulumuna yönelik ilaç uygulamasını ifade eder. Bir laboratuvar raporunda "Kemik iliği örneğinde parazitin hücre içindeki biçimleri görüldü." yazabilir. Böyle bir bulgu, uygun klinik tabloyla birlikte tanıyı güçlü biçimde destekler. Antikor testleri ise geçirilmiş enfeksiyondan da etkilenebildiğinden, her pozitif sonuç aktif hastalık olarak yorumlanmaz.

Kala-azar vücutta neler yapar?

Parazit, enfekte dişi kum sineğinin sokmasıyla insana geçer; bu küçük böcek halk arasında tatarcık olarak da bilinir. Leishmania donovani ve Leishmania infantum, kala-azara neden olabilen türlerdir. Akdeniz çevresinde Leishmania infantum önemlidir ve köpekler parazitin doğadaki devamlılığında rol oynayabilir. Bununla birlikte, köpeğe dokunmak ya da aynı evde bulunmak olağan bulaş yolu değildir; bulaşta taşıyıcı böcek aracılık eder.

Vücuda giren parazit, savunma sisteminin makrofaj denen hücrelerinde çoğalabilir ve iç organlara yerleşebilir. Dalak ve karaciğer büyüyebilir; kemik iliğinin etkilenmesi ve büyümüş dalağın kan hücrelerini daha fazla tutup yıkıma uğratması kan değerlerini düşürebilir. Bunun sonucunda kansızlığa bağlı solukluk ve çabuk yorulma, enfeksiyonlara yatkınlık veya kanama eğilimi gelişebilir. Günlük konuşmada "Ateşim geçmiyor, zayıfladım ve karnım şişti." şeklinde anlatılan yakınmalar bu tabloya eşlik edebilir, fakat başka hastalıklarda da görülür.

Tanıda belirtiler, muayene ve laboratuvar sonuçları birlikte değerlendirilir; gerektiğinde parazitin kendisi ya da genetik materyali araştırılır. Tedavi edilmediğinde yaşamı tehdit edebilen kala-azar, uygun parazit ilaçlarıyla tedavi edilebilir. İlaç seçimi hastalığın görüldüğü bölgeye, kişinin bağışıklık durumuna ve organ işlevlerine göre yapılır; lipozomal amfoterisin B kullanılan seçeneklerdendir. Tedavi takibinde ateşin gerilemesi, genel durumun düzelmesi ve kan değerlerinin toparlanması izlenir.

Kala-azar hangi hastalıklarla karıştırılır?

Kala-azar ile sıtma aynı hastalık değildir. Her ikisinde de ateş, halsizlik, kansızlık ve dalak büyümesi görülebilir; ancak etken parazitleri, taşıyıcı böcekleri ve tedavileri farklıdır. Sıtma, Plasmodium parazitlerinin Anopheles cinsi sivrisineklerle bulaşmasıyla gelişir. Bu nedenle yalnızca ateşin biçimine bakarak ayrım yapılamaz; uygun kan incelemeleri ve maruziyet öyküsü gerekir.

Kala-azar, kutanöz leishmaniasis ile de karıştırılabilir. Kutanöz leishmaniasis esas olarak deride yara oluşturur ve Türkiye'de şark çıbanı adıyla bilinir; kala-azarda ise temel sorun iç organ tutulumudur. Visseral sözcüğü iç organlarla ilgili demektir, hastalığın şiddetini derecelendiren bir ifade değildir. Ayrıca dalak büyümesi kala-azarın diğer adı sayılmaz; farklı enfeksiyonlarda, karaciğer hastalıklarında ve kan hastalıklarında görülebilen bir muayene bulgusudur.

Kala-azar için hangi sorular sorulmalı?

Hekiminiz kala-azar olasılığından söz ettiğinde, "Bu şüpheyi hangi muayene ve kan bulguları destekliyor?" sorusu araştırmanın gerekçesini netleştirir. Testiniz pozitifse, "Bu sonuç aktif hastalığı gösteriyor mu, doğrulamak için başka inceleme gerekiyor mu?" diye sorabilirsiniz. Tanı kesinleşmişse, "Seçilen tedavinin etkisini ve olası yan etkilerini nasıl takip edeceğiz?" sorusu tedavi planını anlamanızı sağlar. Görüşmede geçmiş seyahatlerinizi, yakınmaların başlangıcını ve bağışıklığı baskılayan ilaç kullanıp kullanmadığınızı belirtmeniz de değerlendirmeye katkıda bulunur.

Kala-Azar hakkında sık sorulan sorular

Kala-azar ne demek?

Leishmania parazitlerinin iç organları etkilediği enfeksiyonun adıdır. Özellikle dalak, karaciğer ve kemik iliği tutulumu nedeniyle ateş, kilo kaybı ve kan değerlerinde düşme görülebilir.

Kala-azar ile sıtma arasındaki fark nedir?

Benzer yakınmalar oluştursalar da farklı parazitlerin neden olduğu hastalıklardır. Kala-azar kum sineğiyle, sıtma ise Anopheles cinsi sivrisineklerle bulaşır; kullanılan tedaviler de farklıdır.

Kala-azar raporda ne anlama gelir?

İfadenin yanında şüphe, antikor veya parazit saptanması gibi hangi bilginin bulunduğu önemlidir. Şüphe ifadesi araştırılan olasılığı gösterirken, doğrudan parazitin gösterilmesi tanı açısından daha güçlü kanıttır.

Kala-azar hangi kelimelerle kullanılır?

Kala-azar şüphesi, kala-azar serolojisi ve kala-azar tedavisi sık kullanılan ifadelerdir. Bunlar sırasıyla tanısal olasılığı, antikor incelemesini ve hastalığa yönelik ilaç uygulamasını anlatır.

Kala-azar ile kutanöz leishmaniasis arasındaki fark nedir?

Kala-azarda iç organ tutulumu ön plandadır. Kutanöz leishmaniasis ise çoğunlukla deride yara oluşturan, şark çıbanı olarak da bilinen tablodur.

İlişkili terimler: Splenomegaly, Pancytopenia

Aynı harften

K Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri