Tabes
n. isim
Tabes nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Tabes kelimesinin anlamı, yanında hangi sözcüğün bulunduğuna göre değişir; tıpta tabes, eski kaynaklarda bedenin hastalıkla eriyip güçten düşmesini anlatırken, nörolojide çoğunlukla tabes dorsalis adlı sinir sistemi tablosunu çağrıştırır. Bu nedenle kelimeyi yalnızca kilo kaybı veya yalnızca hareket bozukluğu diye anlamak eksik kalır. Günlük dildeki karşılığı, kullanıldığı yere göre bedensel tükenme ya da belirli bir sinir hasarının yol açtığı denge ve yürüme sorunudur.
Kelime Latinceden gelir; kökeninde erime, çürüme ve tükenme anlamları vardır. Türkçede kabaca ta-bes diye okunur ve genellikle tabes biçiminde yazılır. Eski bir tıp kitabındaki kullanım ile güncel bir nöroloji değerlendirmesindeki kullanım aynı durumu göstermeyebilir. Sözcüğün geçtiği cümlenin tamamı, hangi anlamın kastedildiğini belirlemek açısından önemlidir.
Tabes hangi ifadelerde kullanılır?
Günümüzde en çok nöroloji ve enfeksiyon hastalıkları alanında tabes dorsalis ifadesiyle karşılaşılır. Bu ad, frengi enfeksiyonunun sinir sisteminde oluşturabildiği geç dönem tablolarından birini belirtir. Bir değerlendirme notunda “Tabes dorsalis açısından nörolojik inceleme önerildi.” yazması, tanının kesinleştiğini değil, bu olasılığın araştırıldığını anlatır. Tabes, sıradan bir kan tahlilinde ölçülen bir değerin adı değildir.
Eski kaynaklardaki tabes mesenterica, karın içindeki mezenter lenf düğümlerinin tüberkülozuyla ilişkili zayıflama tablosunu anlatır. Tabes pulmonalis ise akciğer tüberkülozuna bağlı tükenme için kullanılmış tarihsel bir ifadedir. Bu adlandırmalar günümüzdeki hastalık sınıflandırmalarının yerine geçirilmez. Dolayısıyla tabes dorsalis, tabes mesenterica ve tabes pulmonalis aynı hastalığın farklı bölgelerdeki karşılıkları değildir; ortak sözcük, tarihsel olarak bedensel yıkımı vurgular.
Tabes dorsalis vücutta ne yapar?
Tabes dorsalis, frengiye yol açan bakterinin sinir sistemindeki etkileriyle ilişkilidir ve enfeksiyondan uzun süre sonra ortaya çıkabilir. Özellikle omuriliğin arka bölümündeki duyu yolları ile arka sinir kökleri zarar görür. Bu yollar, gözleriniz kapalıyken ayağınızın nerede olduğunu ve eklemlerinizin nasıl hareket ettiğini beyninize bildirir. İletim bozulduğunda kas gücü korunmuş olsa bile adımların yerini ayarlamak güçleşebilir.
Kişi yürürken ayaklarına bakma ihtiyacı duyabilir, karanlıkta daha fazla sendeleyebilir veya ayağını yere sert basabilir. Günlük konuşmada “Işık kapanınca yürürken dengemi daha çok kaybediyorum.” diye anlatılan yakınma bu mekanizmayla uyumlu olabilir, ancak başka nedenlerle de görülebilir. Hekimin “Kas gücünüzden çok, ayaklarınızın konumunu algılamanızı değerlendireceğim.” demesi duyu yollarına odaklandığını gösterir. Şimşek çakar gibi gelen ağrılar, reflekslerde azalma ve mesane işlevinde bozulma da tabloya eşlik edebilir.
Tabes ve ataksi arasındaki fark
Ataksi, hareketlerin uyumunun ve dengenin bozulmasını anlatan genel bir bulgudur; belirli bir hastalığın adı değildir. Tabes dorsalis ise ataksiye neden olabilen özgül bir hastalık tablosudur. Buradaki yürüme bozukluğu, vücudun konum bilgisinin yeterince iletilememesine bağlı olduğundan duyusal ataksi diye adlandırılır. Beyincik hastalıklarında görülen ataksi ise hareketlerin düzenlenmesindeki farklı bir aksaklıktan kaynaklanır.
Kaşeksi de tabesin eski anlamıyla karıştırılabilir; kaşeksi, bazı kronik hastalıklarda kas kaybı ve metabolik değişikliklerle gelişen tükenme tablosudur. Tabes dorsalisin ayırt edici özelliği zayıflık veya kilo kaybı değil, belirli sinir yollarındaki hasardır. Nörosifiliz ise frenginin sinir sistemini etkilediği durumların genel adıdır; tabes dorsalis bunun belirli bir biçimidir. Frengisi olan herkesin tabes dorsalis geliştireceği düşünülmemelidir.
Tabes için hangi sorular işe yarar?
Görüşmede “Buradaki tabes sözcüğü eski anlamıyla mı, tabes dorsalis anlamında mı kullanılmış?” diye sormak, özellikle eski kayıtları yorumlarken yararlıdır. Tanı olasılığı gündemdeyse “Muayenemde hangi bulgular bu olasılığı düşündürüyor ve hangi incelemeler gerekli?” sorusu, kan testlerinin ve gerektiğinde beyin omurilik sıvısı incelemesinin amacını netleştirir. Tanı doğrulanmışsa “Enfeksiyonun tedavisiyle hangi yakınmaların düzelmesini bekliyoruz?” sorusu önemlidir; antibiyotik tedavisi enfeksiyonu hedeflerken yerleşmiş sinir hasarı tamamen geri dönmeyebilir. Denge rehabilitasyonu ve ağrı tedavisi gibi desteklerin planı da mevcut yakınmalara göre belirlenir.
Tabes hakkında sık sorulan sorular
Tabes ne demek?
Tabes, tarihsel olarak hastalıkla gelişen bedensel erimeyi anlatan Latince kökenli bir sözcüktür. Güncel nöroloji bağlamında çoğunlukla frenginin sinir sistemindeki geç etkilerinden olan tabes dorsalis kastedilir.
Tabes raporda ne anlama gelir?
Anlamı, yanındaki sözcüklere ve raporun bağlamına bağlıdır. Tabes dorsalis şüphesinden söz edilmesi araştırılan bir olasılığı gösterir; kesin tanı ifadesiyle aynı değildir.
Tabes hangi kelimelerle kullanılır?
En bilinen kullanım tabes dorsalistir. Tarihsel metinlerde tabes mesenterica ve tabes pulmonalis de bulunur; bunlar tüberkülozla ilişkili eski adlandırmalardır.
Tabes ile ataksi arasındaki fark nedir?
Ataksi, denge ve hareket uyumundaki bozukluğun adıdır. Tabes dorsalis ise duyu yollarına zarar vererek ataksiye yol açabilen belirli bir hastalık tablosudur.
Tabes dorsalis nerede bulunur?
Etkilenen yapılar özellikle omuriliğin arka duyu yolları ve arka sinir kökleridir. Bu bölgelerdeki hasar, bacakların konumunu algılamayı ve yürürken dengeyi korumayı zorlaştırabilir.
İlişkili terimler: Cachexia, Neurosyphilis, Tabes Dorsalis