Tachymeter

Tachymeter nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Hareketin ne kadar hızlı gerçekleştiğini ölçmek için kullanılan araçların farklı adları vardır; tıpta tachymeter sözcüğü de hız ölçümüyle ilgili bir araç adı olarak karşınıza çıkabilir. Günlük dildeki en yakın karşılığı hızölçerdir. Ancak bu sözcük, günümüz sağlık hizmetlerinde tansiyon aleti veya termometre kadar yerleşik bir cihaz adı değildir; nerede geçtiğine bakarak yorumlamak gerekir.

Kelime, Yunancada hızlı anlamındaki takhys ile ölçme anlamı taşıyan metron köklerine dayanır. İngilizcede kabaca tekimitır diye okunur; Türkçede takimetre yazımı kullanılır. Aynı adın saatçilikte ve arazi ölçümünde de bulunması, tıbbi bir metindeki anlamını yalnızca sözlüğe bakarak belirlemeyi güçleştirebilir.

Tachymeter tıpta nerede kullanılır?

Bu terimle günlük bir kan tahlilinden çok, eski bir tıp sözlüğünde, teknik çeviride veya ölçüm cihazını anlatan bir metinde karşılaşmanız daha olasıdır. Standart muayene notlarında hızın kendisi genellikle doğrudan adlandırılır: yürüme hızı, sinir iletim hızı veya kan akım hızı gibi. Bu ifadelerin her biri farklı bir ölçümü anlatır; hepsinin takimetre adlı ortak bir cihazla ölçüldüğü düşünülmemelidir.

Fizik tedavi değerlendirmesinde “Yürüme hızında azalma saptandı.” biçiminde bir rapor cümlesi bulunabilir. Burada kişinin belirli bir mesafeyi ne kadar sürede yürüdüğü değerlendirilir. Nörolojide sinir iletim hızı, elektriksel uyarının sinir boyunca ilerleyişini anlatır. Radyolojide kan akım hızı ise Doppler ultrason incelemesinde değerlendirilebilen bir özelliktir.

Bir cihaz açıklamasında takimetre ölçümü ifadesi geçiyorsa ölçülen hareketin ne olduğu ayrıca belirtilmelidir. Buna karşılık saatçilikte takimetre ölçeği, bilinen bir mesafe için geçen süreden hız hesaplamaya yarar. “Saatimin kenarındaki işaretler hız hesaplamak içinmiş.” şeklindeki günlük bir konuşma, aynı kelimenin sağlık dışındaki kullanımına örnektir.

Tachymeter hangi hareketi ölçer?

Hız ölçümünün temelinde, bir hareketin zamana göre ne kadar ilerlediğini belirlemek vardır. Yürüyüş değerlendirmesinde ilerleyen şey kişinin bedenidir; damar incelemesinde hareket eden kandır. Sinir incelemesinde ise ölçülen, sinirin yer değiştirmesi değil, elektriksel uyarının ilerleme hızıdır. Dolayısıyla aynı hız sözcüğü, vücutta birbirinden çok farklı süreçleri anlatabilir.

Hekiminiz “Yürüme hızınızı ölçerek hareket kabiliyetinizi değerlendireceğiz.” dediğinde amaç yalnızca hızlı yürüyüp yürümediğinizi görmek değildir. Ağrı, kas gücü, denge ve kullanılan destekler sonucu etkileyebilir. Daha yavaş yürüme, bu etkenler birlikte değerlendirilmeden belirli bir hastalığa bağlanamaz. Önceki ölçümlerle karşılaştırma yapılacaksa yürüyüş koşullarının benzer olması önem taşır.

Kan akımının değerlendirilmesinde ise damarın yeri, çapı ve incelenen bölgenin özellikleri dikkate alınır. Bir damarda ölçülen hızın artması, her zaman o bölgeye daha fazla kan ulaştığı anlamına gelmez; daralan bir bölümde akım hızlanabilir. Hasta açısından asıl önemli bilgi, kullanılan araç adından çok neyin ölçüldüğü ve sonucun hangi bulgularla birlikte yorumlandığıdır.

Tachymeter ile takometre aynı mı?

Takimetre ile takometre yazılış bakımından çok benzerdir, fakat teknik kullanımda ayrılır. Takometre çoğunlukla bir milin, motorun veya başka bir dönen parçanın dönme hızını ölçer. Takimetre ise özellikle saatlerde, bilinen mesafe ve geçen süre üzerinden hız hesaplayan ölçeğin adıdır. Çevirilerde bu adlar birbirinin yerine kullanılabildiğinden, cihazın hangi büyüklüğü ölçtüğünü kontrol etmek daha güvenilirdir.

Taşikardi de benzer kökten gelen, fakat başka anlam taşıyan bir terimdir: kalbin hızlı atmasını anlatır. Tachymeter bir ölçüm aracı adıyken taşikardi bir klinik bulguyu ifade eder. Nabız oksimetresi ise oksijen doygunluğunu tahmin eder ve nabız hızını da gösterebilir; bu özelliği onu takimetre yapmaz. Doppler ultrason da kan hareketini ses dalgalarındaki değişim üzerinden değerlendiren ayrı bir yöntemdir.

Tachymeter için hangi sorular sorulmalı?

Terim bir sağlık belgesinde geçiyorsa “Burada hangi hareketin hızı ölçülüyor?” sorusu, cihaz adıyla ölçülen özelliği ayırmanıza yardım eder. Sonucun anlamı belirsizse “Bu ölçüm benim şikâyetimle nasıl ilişkili?” diye sorabilirsiniz. Takip planlanıyorsa “Sonraki ölçümle karşılaştırabilmek için koşulların nasıl olması gerekiyor?” sorusu işe yarar; çünkü yürüyüşte kullanılan destek, ölçülen damar bölgesi veya uygulanan inceleme yöntemi değiştiğinde sonuçların karşılaştırılması güçleşebilir.

İlişkili terimler: Tachometer, Tachycardia