Tachy

Tachy nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kalbin atışıyla soluk alıp vermenin ortak yanı, her ikisinin de belirli bir hızının olmasıdır; tıpta tachy, bu hızın artmasını anlatan kelimelerin başında yer alır. Günlük dildeki karşılığı hızlı ya da hızlanmış diye düşünülebilir. Ancak neyin hızlandığını öğrenmek için kelimenin devamına bakmak gerekir. Tachy, kendi başına organın adını veya hızlanmanın nedenini söyleyen bir ifade değildir.

Kökeni, Eski Yunancada hızlı anlamına gelen takhys sözcüğüdür. Tıbbi terimlerde kabaca taki diye okunur ve Türkçe karşılıklarda genellikle taki biçiminde yazılır. Bu nedenle İngilizce tachycardia ile Türkçe taşikardi aynı durumu adlandırır; taşikardi, Türkçe tıp dilinde yerleşmiş yazımdır. Tachy ise daha uzun terimleri kurmaya yarayan ön ektir.

Tachy hangi kelimelerde kullanılır?

En sık karşılaşılan örneklerden tachycardia, yani taşikardi, kalbin beklenenden hızlı atmasını anlatır. Kardiyoloji değerlendirmesinde, elektrokardiyografi raporunda veya acil servis notunda görülebilir. Raporda “Sinüs taşikardisi izlendi.” yazması, kalbin doğal uyarı merkezinden çıkan ritmin hızlı olduğunu belirtir. Bu ifade hızlanmanın nedenini tek başına açıklamaz; ateş, ağrı, sıvı kaybı ve başka etkenler ayrıca değerlendirilir.

Tachypnea, Türkçede takipne olarak kullanılır ve solunumun hızlanmasını anlatır; göğüs hastalıkları muayenesinde ya da hasta izlem notlarında yer alabilir. Tachyarrhythmia, yani taşiaritmi, hızlı seyreden ritim bozuklukları için kullanılan addır. Tachyphylaxis ise taşifilaksi diye yazılır ve tekrarlanan kullanımla bir ilacın etkisinin kısa sürede azalmasını anlatır. Burada hızlanan şey kalp veya solunum değil, ilaca verilen yanıtın zayıflamasıdır. Dolayısıyla aynı ön ek, farklı uzmanlık alanlarında farklı süreçlerin hızını tarif edebilir.

Tachy vücuttaki hangi değişikliği anlatır?

Kalp hızlandığında kalbin elektriksel uyarıları daha sık oluşur veya iletilir. Egzersiz sırasında bu, çalışan kaslara daha fazla kan ulaştıran doğal yanıtın parçası olabilir. Dinlenirken ortaya çıkan hızlanmada ise kişinin ateşi, sıvı durumu, kan değerleri, kullandığı ilaçlar ve kalp ritmi birlikte ele alınır. Doktorunuzun “Kalbiniz hızlı atıyor; bunun ritmin kendisinden mi, başka bir etkenden mi kaynaklandığını araştıracağız.” demesi, hız ile nedenin ayrı değerlendirildiğini anlatır.

Solunum hızlandığında kişi daha sık nefes alıp verir; bunun nedeni efor, ateş, akciğer hastalığı veya vücudun asit dengesindeki değişiklikler olabilir. “Merdiveni çıkınca nefesim hızlandı, oturunca düzeldi.” sözü günlük hayattan geçici hızlanma örneğidir. Aynı durumun dinlenirken sürmesi veya göğüs ağrısı, bayılma, belirgin nefes darlığıyla birlikte olması farklı önem taşır ve acil değerlendirme gerektirebilir. Sizin açınızdan belirleyici olan yalnızca hız değil, ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve yanında hangi yakınmaların bulunduğudur.

Tachy ile brady arasındaki fark

Tachy hızlanmayı anlatırken brady yavaşlamayı anlatır. Bu yüzden taşikardi hızlı kalp atımı, bradikardi ise yavaş kalp atımı için kullanılır. Hyper ön ekiyle de karıştırılabilir: hyper fazlalık veya artış anlamına gelir, ancak bu artışın mutlaka hızla ilgili olması gerekmez. Örneğin hipertansiyon kan basıncının yüksekliğini anlatır; kalbin hızlı atmasıyla aynı şey değildir.

Taşikardi ile çarpıntı da eş anlamlı değildir. Çarpıntı, kişinin kalp atışını rahatsız edici biçimde hissetmesidir; kalp hızı normal olduğunda da yaşanabilir. Taşikardi ise ölçümle gösterilen hız artışıdır ve bazen kişi bunu hissetmez. Takipne ile nefes darlığı arasında da benzer ayrım bulunur: takipne solunumun sıklaşması, nefes darlığı ise kişinin soluk alırken zorlanma veya hava yetmeme hissidir.

Tachy için doktora ne sorulur?

Görüşmeye giderken ifadenin geçtiği raporu, kullandığınız ilaçların adlarını ve yakınmanın hangi koşulda başladığını paylaşmanız değerlendirmeyi somutlaştırır. “Buradaki tachy hangi kelimenin parçası ve bende neyin hızlandığını anlatıyor?” sorusu, özellikle kısaltılmış notları açıklığa kavuşturur. “Bu hızlanma geçici bir yanıt mı, yoksa araştırılması gereken bir bulgu mu?” sorusu nedenin ve izlem planının konuşulmasını sağlar. “Hangi belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden değerlendirilmeliyim?” sorusu da sizin durumunuza uygun hareket planını netleştirir.

İlişkili terimler: Tachycardia, Tachypnea, Tachyphylaxis, Bradycardia