Acid

Acid nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Limonun ekşiliğiyle mide sıvısının yakıcı etkisi arasında kimyasal bir ortaklık vardır: asit özelliği. İngilizce bir kaynakta tıpta acid sözcüğünü gördüğünüzde, Türkçedeki asit karşılığını düşünebilirsiniz. Ancak asit adı taşıyan maddelerin hepsi yakıcı değildir; bazıları besinlerde bulunur, bazıları vücudunuzun çalışması için gereklidir. Bu yüzden kelimenin hangi maddenin adında geçtiği önemlidir.

Acid İngilizcede kabaca “esid” diye okunur ve kökü Latincede ekşi anlamındaki acidus sözcüğüne uzanır. Günlük dilde asit denince çoğunlukla aşındırıcı sıvılar akla gelirken, tıptaki kullanım çok daha geniştir. Kelime İngilizcede hem bir madde grubunu adlandırır hem de bağlama göre asit özelliğini anlatır; Türkçe tıp dilinde yaygın yazım asittir.

Acid hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Asit sözcüğü biyokimya tahlillerinde, sindirim sistemi değerlendirmelerinde, beslenme önerilerinde ve ilaç adlarında karşınıza çıkabilir. Örneğin ürik asit, vücudun pürin denen maddeleri parçalaması sırasında oluşan bir üründür ve kan tahlilinde ölçülebilir. Bir raporda “Serum ürik asit düzeyi yüksek bulundu.” yazması, ölçülen maddenin kandaki miktarını anlatır; midenizin fazla asit ürettiğini göstermez.

Mide asidi, sindirime katkı sağlayan ve mikroplara karşı korumada rol oynayan mide salgısının asitli bileşenini anlatır. Folik asit, hücre yapımı ve kan hücrelerinin gelişimi için gerekli bir vitamindir. Amino asit, proteinlerin yapı taşlarına verilen addır. Laktik asit ise enerji üretimiyle ilişkili bir maddedir; klinikte çoğunlukla laktat ölçümüyle değerlendirilir. Bu örneklerde ortak kelime, maddelerin aynı etkiyi yaptığı anlamına gelmez.

Asit vücutta nasıl davranır?

Asitlerin kimyasal davranışı, hidrojen iyonlarıyla ilişkili tepkimelere katılmalarıyla açıklanır. Bir ortamın ne kadar asitli olduğu pH kavramıyla ifade edilir; pH düştükçe asitlik artar. Bununla birlikte bir maddenin dokuyu tahriş etme gücü yalnızca adına bağlı değildir. Derişimi, temas süresi ve temas ettiği doku da ortaya çıkan etkiyi değiştirir.

Vücudunuzun her bölgesinde aynı asitlik düzeyi bulunmaz. Mide içi asitli bir ortamken, kanın asitliği dar bir aralıkta tutulur. Akciğerler karbondioksiti uzaklaştırarak, böbrekler ise asitlerin atılmasını ve bikarbonatın korunmasını düzenleyerek asit-baz dengesi üzerinde çalışır. Kandaki tampon maddeler de ani değişiklikleri sınırlar; böylece hücrelerin çalışması için uygun kimyasal ortam korunur.

Günlük konuşmada “Midemdeki asit ağzıma kadar geliyor.” denmesi, çoğu zaman ekşi tat veya geri gelme hissini tarif eder. Reflüde sorun her zaman aşırı asit üretimi değildir; mide içeriğinin yemek borusuna kaçması da yakınma oluşturabilir. Doktorunuzun “Mide asidini azaltarak yemek borusundaki tahrişi hafifletmeyi amaçlıyoruz.” demesi, tedavinin salgının asitliğine yönelik olduğunu anlatır. Bu tedavi, vücuttaki bütün asitleri azaltmayı hedeflemez.

Asit, asidoz ve asidemi farkı

Asit bir maddeyi veya kimyasal özelliği anlatırken, asidoz vücut sıvılarını daha asitli yönde değiştiren bir süreci ifade eder. Asidemi ise kanın pH değerinin normal aralığın altına inmiş olmasıdır. Vücut dengeleyici mekanizmalarını devreye soktuğunda, asidoza yol açan bir süreç bulunmasına rağmen kanın pH değeri normal aralıkta kalabilir. Bu nedenle terimler birbirinin tam karşılığı değildir.

Baz, asidin kimyasal karşıtı olarak kullanılan terimdir; alkali ise özellikle suda çözünebilen bazlar için kullanılır. Asitli sözcüğü de asit özelliği taşıyan ortamı veya maddeyi niteler. Asit kelimesi tek başına hastalık anlamına gelmez. Örneğin folik asit kullanmak kanınızı asitleştirmek değildir; ürik asit yüksekliği de asidozla aynı bulgu sayılmaz. Sonucun anlamı, hangi maddenin nerede ve hangi amaçla değerlendirildiğine bağlıdır.

Asit hakkında doktora ne sorulur?

Bir tahlilde asit adı gördüğünüzde “Burada hangi madde ölçülmüş ve bu sonuç benim yakınmalarımla ilişkili mi?” sorusu, sonucu doğru yere oturtur. Mide yakınmanız için tedavi planlanıyorsa “Amaç asit üretimini azaltmak mı, yoksa geri kaçışın etkisini kontrol etmek mi?” diye sorabilirsiniz. Kan gazı değerlendirmesinde asidozdan söz edildiyse “Bu değişiklik solunumla mı, böbreklerin çalışmasıyla mı, başka bir metabolik süreçle mi ilişkili?” sorusu nedenin ve tedavi hedefinin açıklanmasını sağlar.

İlişkili terimler: Acidemia, Acidosis, Base, Hydrochloric Acid, Uric Acid