Facial
a. sıfat
Facial nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Yüzle ilgili bir yapıyı, bulguyu veya işlemi tarif ederken tıpta facial sözcüğü kullanılabilir; günlük dilde karşılığı “yüze ait” ya da “yüzle ilgili”dir. Sözcük, yüz anlamındaki Latince facies kökünden gelir; Latince sıfat biçimi facialis olarak yazılır. İngilizce facial yaklaşık “feyşıl”, Türkçe tıp dilinde yerleşmiş biçimi olan fasiyal ise yazıldığı gibi okunur. Bu nedenle aynı kavramı yabancı dildeki bir belgede facial, Türkçe bir raporda fasiyal olarak görebilirsiniz.
Bu sözcük bir isimden çok, yanındaki ismin hangi bölgeyle ilişkili olduğunu anlatan sıfattır. Örneğin fasiyal ağrı denildiğinde ağrının yüz bölgesinde olduğu belirtilir; ağrının nedeni henüz söylenmiş olmaz. Günlük konuşmada “Doktor yüzümdeki ağrının nereden geldiğini araştırıyor” diyen birinin anlattığı bölge, tıbbi kayıtta fasiyal sözcüğüyle ifade edilebilir. Anlamı tamamlamak için sözcüğün hemen öncesine ve sonrasına bakmak gerekir.
Fasiyal hangi ifadelerde kullanılır?
Nöroloji ve kulak burun boğaz muayenelerinde fasiyal sinir, yüz ifadelerini oluşturan kaslara hareket komutu taşıyan siniri anlatır. Fasiyal paralizi, bu sinirin yönettiği kaslarda felç veya belirgin hareket kaybı bulunmasıdır. Fasiyal asimetri ise yüzün sağ ve sol taraflarının görünüm ya da hareket bakımından birbirinden farklı olmasıdır. Asimetri doğuştan gelen bir özellikten, şişlikten veya kas güçsüzlüğünden kaynaklanabilir; her asimetri sinir hasarı demek değildir.
Bir raporda “Sağ fasiyal sinirde kalınlaşma izlenmiştir” cümlesiyle karşılaşılabilir. Burada tarif edilen, sağ taraftaki sinirin görüntüleme bulgusudur; nedenini belirlemek için diğer bulgularla birlikte değerlendirilir. Hekimin “Fasiyal sinirinizi değerlendirmek için kaşlarınızı kaldırmanızı ve dişlerinizi göstermenizi isteyeceğim” demesi ise bir muayene açıklamasıdır. Bu hareketler, yüzün farklı bölgelerindeki kasların çalışmasını karşılaştırmayı sağlar.
Diş hekimliğinde fasiyal yüzey, dişin dudak veya yanağa bakan dış tarafını belirtir; burada sinirden söz edilmez. Plastik cerrahide fasiyal rekonstrüksiyon, yüz bölgesindeki şekil veya doku kaybının onarılmasını ifade eder. Radyoloji raporlarındaki fasiyal kemikler ifadesi de yüz iskeletini oluşturan kemikleri işaret eder. Dolayısıyla sözcüğün hangi uzmanlık alanında kullanıldığı, anlamını daraltır.
Fasiyal sinir nasıl çalışır?
Fasiyal sinir beyin sapından çıkar, kafatasında dar bir kemik kanalından geçer ve yüz kaslarına ulaşan dallara ayrılır. Gülümseme, gözleri sıkıca kapatma ve dudakları büzme gibi hareketlerde bu dallar görev alır. Sinirin ayrıca dilin ön bölümünden tat duyusunu taşıma, gözyaşı ve bazı tükürük bezlerinin çalışmasına katılma gibi işlevleri vardır. Bu nedenle sinirin etkilendiği yere göre hareket kaybına tat değişikliği veya göz kuruluğu eşlik edebilir.
Periferik fasiyal paralizi geliştiğinde yüzün etkilenen tarafında alın hareketi, göz kapatma ve ağız hareketleri birlikte zayıflayabilir. Göz kapağı tam kapanmıyorsa gözün saydam ön yüzeyi açıkta kalıp kuruyabilir; değerlendirmede yalnızca yüzün görünümü değil, gözün korunması da önem taşır. Ancak bir belgede yalnızca facial yazması, bu sorunların sizde bulunduğunu göstermez. Ani yüz kaymasına konuşma bozukluğu veya kol güçsüzlüğü eşlik ediyorsa inme olasılığı nedeniyle acil değerlendirme gerekir.
Fasiyal hangi terimlerle karıştırılır?
Fasiyal sinir ile trigeminal sinir aynı yapı değildir. Fasiyal sinir ağırlıklı olarak mimik kaslarının hareketini yönetirken trigeminal sinir yüzün dokunma, ağrı ve sıcaklık duyusunun büyük bölümünü taşır; çiğneme kaslarını da çalıştırır. Bu yüzden yüzde uyuşma ile gülümserken ağız köşesinde güçsüzlük, farklı sinir işlevleriyle ilişkili olabilir. Yüz ağrısı bulunması, kendiliğinden fasiyal sinirin hasta olduğu anlamına gelmez.
Fasiyal paralizi ile Bell paralizisi de tam eş anlamlı değildir. Bell paralizisi, başka bir neden saptanmayan, ani başlayan periferik yüz felci için kullanılan özel bir tanıdır; yüz felcinin başka nedenleri de vardır. Fasiyal ile fasyal sözcükleri ise benzer görünmelerine rağmen farklıdır: fasyal, kasları ve başka yapıları saran bağ dokusu örtüsü olan fasyayla ilişkilidir. Ayrıca güzellik hizmetlerinde kullanılan İngilizce facial ifadesi yüz bakımını anlatabilir; bu kullanım tıbbi bir tanı değildir.
Fasiyal ifadesini doktora nasıl sorabilirsiniz?
Rapordaki sözcüğün hangi yapıyı nitelediğini öğrenmek için “Buradaki fasiyal ifadesi siniri mi, kemiği mi, yoksa yüz bölgesini mi anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Muayenede hareket farkı saptandıysa “Bu bulgu yalnızca görünüm farkı mı, yoksa kas gücünde azalma mı gösteriyor?” sorusu değerlendirmeyi netleştirir. Gözünüzü kapatmakta veya yemek yerken dudaklarınızı kontrol etmekte zorlanıyorsanız “Bu yakınmalar için gözümü korumam ya da günlük yaşamda değiştirmem gereken bir şey var mı?” sorusu, size uygun bakımın konuşulmasını sağlar.
Facial hakkında sık sorulan sorular
Facial ne demek?
Facial, yüzle ilişkili yapıları veya özellikleri niteleyen bir sıfattır. Türkçe tıp dilinde çoğunlukla fasiyal biçiminde kullanılır.
Facial raporda ne anlama gelir?
Anlamı, birlikte yazıldığı kelimeye bağlıdır. Sinir, kemik, ağrı veya asimetri gibi ifadelerle kullanılarak bulgunun yüzle ilişkisini belirtir.
Facial hangi kelimelerle kullanılır?
Türkçe belgelerde fasiyal sinir, fasiyal paralizi, fasiyal asimetri ve fasiyal ağrı sık karşılaşılan kullanımlardır. Diş hekimliğinde fasiyal yüzey ifadesi de kullanılır.
Fasiyal sinir ile trigeminal sinir arasındaki fark nedir?
Fasiyal sinir mimik hareketlerinde temel rol oynar. Trigeminal sinir ise yüz duyusunun büyük bölümünü taşır ve çiğneme kaslarına hareket komutu verir.
Fasiyal paralizi ile Bell paralizisi arasındaki fark nedir?
Fasiyal paralizi, yüz kaslarındaki felci anlatan daha geniş bir ifadedir. Bell paralizisi, başka bir neden bulunamayan ani başlangıçlı periferik yüz felcinin özel adıdır.
İlişkili terimler: Facies, Nervus Facialis, Nervus Trigeminus, Paralysis, Paresis