Facies
n. isim
Facies nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Yüzümüzü anlatan bir kelime, anatomi dilinde bir kemiğin yüzeyini de anlatabilir: tıpta facies, kullanıldığı yere göre yüz, yüz görünümü veya bir organın yüzeyi için kullanılan Latince bir sözcüktür. Türkçe tıp konuşmalarında kabaca fasiyes diye okunur. Kelimenin hangi anlamda kullanıldığını, yanında bulunan sözcükler ve anlatılan vücut bölgesi belirler.
Günlük dilde yüz dediğimizde genellikle gözlerin, burnun ve ağzın bulunduğu bölgeyi düşünürüz. Anatomi dilindeki facies ise daha geniş kapsamlıdır; bir yapının öne bakan, arkaya bakan veya başka bir yapıyla temas eden tarafını adlandırabilir. Bu nedenle kelimeyi gördüğünüzde her zaman baş bölgesinden söz edildiğini düşünmeyin.
Klinik muayenede ise facies, yüzün genel görünümünü anlatmak için kullanılabilir. Burada yüzün rengi, dolgunluğu, ifadesi ve çizgileri birlikte değerlendirilir. Kelimenin kendisi tek başına hastalık anlamına gelmez; anatomik bir tarif de olabilir, muayenede gözlenen bir özelliğin adı da olabilir.
Facies hangi kelimelerle kullanılır?
Anatomi derslerinde, organların ayrıntılı tariflerinde ve bazı radyoloji ya da ameliyat raporlarında facies sözcüğüne rastlayabilirsiniz. Facies anterior bir yapının ön yüzünü, facies posterior arka yüzünü belirtir. Bunlar hastalığın adını değil, incelenen bölgenin yönünü gösterir; aynı organın farklı taraflarını birbirinden ayırmayı sağlar.
Facies articularis, bir kemiğin ekleme katılan yüzüdür. Örneğin bir raporda “Kemiğin eklem yüzünde düzensizlik izlenmektedir.” yazılması, kemikteki değişikliğin yerini tarif eder. Bu cümledeki eklem yüzü, facies articularis ifadesinin Türkçe karşılığıdır; düzensizliğin nedeni ise raporun diğer bulgularıyla birlikte değerlendirilir.
Dahiliye ve kardiyoloji muayenelerinde facies, belirli bir yüz görünümünü adlandıran tamlamalarda da geçer. Facies mitralis, mitral kapak darlığıyla ilişkili olabilen karakteristik yüz görünümünü anlatır. Facies hippocratica ise ağır hastalık durumlarında görülebilen, gözlerin çökmesi ve yüz hatlarının keskinleşmesiyle belirginleşen görünüm için kullanılan geleneksel bir ifadedir.
Facies vücutta neyi anlatır?
Anatomik kullanımda facies, dokunun ne yaptığından çok nerede bulunduğunu ve hangi tarafa baktığını gösterir. Bir kemiğin eklem yüzü, komşu kemikle hareketli bağlantının kurulduğu bölgedir; çoğu hareketli eklemde bu yüzü örten kıkırdak sürtünmenin azalmasına katkı sağlar. Bu yüzden eklem yüzündeki bir bozukluğun önemi, sıradan bir yüzey tarifinden farklı olarak hareket ve yük taşıma işleviyle ilişkili olabilir.
Yüz görünümünü anlatan kullanımda ise dolaşım, hormonlar, sıvı dengesi veya beslenme durumu gibi etkenler görünüşe yansıyabilir. Hekimin “Yüz görünümünüzdeki değişikliği kullandığınız ilaçlarla birlikte değerlendireceğim.” demesi, görünümü olası nedenlerle ilişkilendirdiğini gösterir. Günlük konuşmadaki “Son zamanlarda yüzüm daha yuvarlak görünüyor.” cümlesi de böyle bir gözlemi anlatabilir; nedenini anlamak için değişimin süresi, eşlik eden yakınmalar ve muayene bulguları önemlidir.
Facies ile fasiyal arasındaki fark
Facies bir isimdir; yüzü, görünümü veya anatomik yüzeyi adlandırır. Fasiyal ise yüzle ilgili anlamında kullanılan bir sıfattır. Örneğin fasiyal sinir, yüz kaslarının hareketinde önemli rol oynayan sinirin adıdır; bir rapordaki facies ifadesini otomatik olarak bu sinirle ilişkilendirmek doğru olmaz.
Benzer sesli fasya da farklı bir yapıdır: kasları ve başka dokuları saran ya da birbirinden ayıran bağ dokusu örtülerini anlatır. Facies ile fasya arasındaki fark, yüzeyin adlandırılmasıyla bir dokunun adlandırılması arasındaki farktır. Ayrıca yüzün ifadesi ile yüzün yapısı aynı şey değildir; geçici bir mimik değişikliği, kemik biçiminde veya yumuşak dokuda kalıcı değişiklik bulunduğunu göstermez.
Facies hakkında ne sormalısınız?
Kelimenin geçtiği cümlenin tamamını göstermek, anatomik tarif ile klinik gözlemi ayırmayı kolaylaştırır. Görüşmede “Buradaki facies, organın bir yüzeyini mi yoksa yüz görünümümü mü anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Bir değişiklik tarif edilmişse “Bu bulgu yakınmalarımla nasıl ilişkili?” sorusu bulgunun sizin açınızdan önemini netleştirir. Muayene notunda belirli bir yüz görünümünün adı yazıyorsa “Bu gözlemi değerlendirmek için başka hangi bulgulara ihtiyaç var?” sorusu, sonraki değerlendirmenin gerekçesini öğrenmenizi sağlar.
Facies hakkında sık sorulan sorular
Facies ne demek?
Facies, Latince kökenli bir tıp terimidir; yüz, yüz görünümü veya anatomik yüzey anlamında kullanılır. Hangi karşılığın uygun olduğu, sözcüğün geçtiği cümleye bağlıdır.
Facies anatomide nedir?
Anatomide bir organın ya da kemiğin belirli yüzünü adlandırır. Yanındaki sözcük, yüzeyin yönünü veya ilişkili olduğu yapıyı belirtir.
Facies hangi kelimelerle kullanılır?
Facies anterior, facies posterior ve facies articularis sık kullanılan anatomik örneklerdir. Sırasıyla ön yüzü, arka yüzü ve eklem yüzünü anlatırlar.
Facies raporda ne anlama gelir?
Bir raporda anatomik bölgenin yerini belirtebilir veya muayenede gözlenen yüz görünümünü tanımlayabilir. Bulguyu anlamak için yanındaki nitelemeyi ve raporun hangi bölgeyle ilgili olduğunu bilmek gerekir.
Facies ile fasiyal arasındaki fark nedir?
Facies bir yapıyı ya da görünümü adlandıran isimdir; fasiyal ise yüzle ilgili anlamındaki sıfattır. Fasiyal sinir ifadesi bir siniri belirtirken facies ifadesi aynı yapıyı anlatmaz.
İlişkili terimler: Facies Anterior, Facies Articularis, Facies Posterior, Fascia, Nervus Facialis