Facies Articularis

Facies Articularis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kemikler birbirine her noktadan değil, belirli bölgelerinden temas ederek hareket eder; tıpta facies articularis, kemiğin bu temasa katılan yüzeyini adlandırır. Günlük dilde, kemiğin eklemde karşısındaki yapıyla buluşan bölgesi diye düşünebilirsiniz. İfade Latincedir: facies yüz veya yüzey, articularis ise eklemle ilgili demektir. Kabaca “fasiyes artikularis” diye okunur. Anatomik adlandırmada bu ifade, çoğunlukla hangi kemiğin ya da hangi bölümün anlatıldığını belirten başka sözcüklerle birlikte kullanılır.

Buradaki yüz sözcüğü, başımızdaki yüzü değil, bir yapının belirli tarafa bakan bölümünü anlatır. Dolayısıyla facies articularis bir hastalık adı değildir; vücudun normal yapısını tarif eden anatomik bir ifadedir. Yanına düzensizlik, aşınma veya kırık gibi bir bulgu eklendiğinde ise o yüzeyde saptanan değişiklik anlatılmış olur. Kelimenin kendisiyle, kelimenin yanında bildirilen bulguyu ayırmak raporu doğru yorumlamak açısından önemlidir.

Facies articularis hangi ifadelerde kullanılır?

Bu adla anatomi derslerinde, ortopedi değerlendirmelerinde ve kemiklerin incelendiği görüntüleme raporlarında karşılaşabilirsiniz. Radyoloji raporları bazen Latince adı, bazen Türkçe karşılığını kullanır. Örneğin bir raporda “Diz kapağı eklem yüzünde kıkırdak düzensizliği izlenmiştir.” denebilir. Burada eklem yüzü, bulgunun yerini tarif eder; düzensizliğin ne kadar önemli olduğu ise muayene ve görüntülerin birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılır. Yalnızca yer adından ağrının nedeni veya tedavinin gerekliliği çıkarılamaz.

Facies articularis superior, üst eklem yüzünü; facies articularis inferior, alt eklem yüzünü belirtir. Omurlarda bu adlar, komşu omurlarla eklemleşen çıkıntıların üzerindeki yüzeyler için kullanılır. Facies articularis patellae ise diz kapağı kemiğinin, uyluk kemiğiyle eklemleşen arka yüzündeki alanı anlatır. Superior ve inferior konumu, patellae ise ilgili kemiği belirtir. Bu nedenle ifadenin devamındaki sözcüğü okumadan yalnızca facies articularis üzerinden vücuttaki yeri belirlemek mümkün değildir.

Facies articularis harekette ne işe yarar?

Hareketli eklemlerde karşılıklı kemik yüzeylerinin biçimi, hareketin yönünü ve sınırlarını etkiler. Eklem yüzeyleri çoğunlukla düzgün, kaygan bir kıkırdak tabakasıyla örtülüdür. Bu örtü, kemiklerin doğrudan birbirine sürtünmesini önler ve yükün dağılmasına katkıda bulunur. Eklem sıvısı da yüzeylerin birbirinin üzerinde daha az sürtünmeyle kaymasını sağlar. Yüzeylerin uyumu, bağlar ve kaslarla birlikte eklemin dengeli çalışmasına yardım eder.

Kıkırdak hasarı, yüzeye uzanan kırık veya eklemin dizilimini değiştiren bir durum, yükün belirli alanlarda yoğunlaşmasına yol açabilir. Kıkırdağın kendisinde ağrıyı taşıyan sinir uçları bulunmaz; ağrı, altındaki kemikten veya çevredeki dokulardan kaynaklanabilir. Günlük konuşmada “Merdiven inerken dizimin ön tarafı ağrıyor.” demeniz, hekimin diz kapağı çevresini değerlendirmesini sağlayabilir; ancak bu yakınma yalnızca eklem yüzeyi sorunlarında görülmez. Hekiminiz “Eklem yüzündeki değişikliği, ağrınızın yeri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendireceğiz.” diyebilir.

Facies articularis hangi terimlerle karıştırılır?

Facies articularis ile cartilago articularis aynı yapı değildir. İlki kemiğin eklemleşen yüzeyini, ikincisi bu yüzeyi örten eklem kıkırdağını adlandırır. Birini kemiğin belirli bölgesi, diğerini onun üzerindeki koruyucu doku olarak düşünebilirsiniz. Görüntülemede kıkırdak incelmesi ile kemik yüzeyindeki basamaklanma farklı bulgulardır; özellikle kırık değerlendirmesinde yüzeyin düzgünlüğü ayrıca önem taşır. Tedavi planında hangi dokunun etkilendiğinin açıkça belirtilmesi gerekir.

Cavitas articularis ise eklem yüzeyi değil, eklem kapsülü içindeki boşluktur; normalde içinde az miktarda eklem sıvısı bulunur. Eklem aralığı ifadesi de yüzeyin adıyla eş anlamlı değildir. Özellikle röntgende görülen eklem aralığı, kemikler arasındaki mesafeyi anlatır ve kıkırdak hakkında dolaylı bilgi verir. Ayrıca her facies bir eklem yüzeyi değildir: kemiğin ön, arka veya başka bir yöne bakan yüzü de bu sözcükle adlandırılabilir. Eklemle ilişkisini belirleyen sözcük articularis olur.

Facies articularis için ne sorabilirsiniz?

Görüşmeye giderken raporda bu ifadenin geçtiği cümlenin tamamını ve ağrının hangi hareketle ortaya çıktığını not edebilirsiniz. Yer belirsizse “Burada hangi kemiğin hangi eklem yüzeyi anlatılıyor?” sorusu anatomik bölgeyi netleştirir. Yanında hasar veya düzensizlik yazıyorsa “Bulgu kıkırdakta mı, kemiğin yüzeyinde mi?” diye sorabilirsiniz. Günlük hareketleriniz etkileniyorsa “Bu bulgu şikâyetimle uyumlu mu ve hareketlerimi değiştirmemi gerektiriyor mu?” sorusu, görüntüdeki bulgunun sizin yaşamınızdaki karşılığını konuşmaya yardımcı olur.

İlişkili terimler: Cartilago Articularis, Capsula Articularis, Patella