Narcissism

Narcissism nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kendini değerli hissetmek ile değerini sürekli başkalarına onaylatmaya ihtiyaç duymak aynı şey değildir; tıpta narcissism, Türkçede narsisizm, kişinin kendilik değeri ve başkalarıyla ilişkileri üzerinden ele alınır. Günlük dilde kendine aşırı hayranlık olarak bilinse de klinik anlamı yalnızca kendini beğenmekten geniştir. Özel görülme beklentisi, beğenilme ihtiyacı ve başkalarının duygularını hesaba katmakta zorlanma bu kavramla birlikte değerlendirilebilir.

İngilizce narcissism yaklaşık olarak narsisizım diye okunur; Türkçe karşılığı narsisizm şeklinde söylenir. Sözcüğün kökü, Yunan mitolojisinde sudaki yansımasına tutulan Narkissos adına uzanır. Eski tıp sözlüklerinde sözcüğe cinsellik üzerinden dar bir anlam verilmiş olabilir; güncel psikiyatride narsisizm cinsel yönelim veya psikoz olarak tanımlanmaz. Kişinin bedenini beğenmesi de narsisizmi açıklamak için yeterli değildir.

Narsisizm klinikte nasıl kullanılır?

Narsisizm kavramıyla en çok psikiyatri görüşmelerinde, psikolojik değerlendirmelerde ve psikoterapide karşılaşılır. Narsisistik özellikler ifadesi, kişinin düşünme ve ilişki kurma biçimindeki bazı eğilimleri anlatır. Narsisistik kişilik bozukluğu ise kalıcı, farklı ortamlarda görülen ve kişinin işlevselliğinde ya da ilişkilerinde belirgin sorun yaratan bir örüntü için kullanılan tanıdır. Narsisistik savunmalar ifadesi de bazı psikoterapi yaklaşımlarında, kişinin incinen özdeğerini korumak için başvurduğu ruhsal yolları anlatır.

Bir değerlendirme notunda “Klinik görüşmede narsisistik özellikler gözlendi.” yazabilir; bu ifade doğrudan kişilik bozukluğu tanısı konduğu anlamına gelmez. Hekim, “Tanı koyarken yalnızca kendinizi nasıl anlattığınıza değil, ilişkilerinizde tekrar eden güçlüklere de bakıyoruz.” diyebilir. Değerlendirmede kişinin kendi anlatımı, yaşam öyküsü, belirtilerin sürekliliği ve günlük hayatındaki etkileri birlikte ele alınır. Narsisizmi gösteren bir kan tahlili ya da görüntüleme bulgusu yoktur.

Narsisizm kişinin yaşamını nasıl etkiler?

Burada söz konusu olan, belirli bir organın hastalanmasından çok kişinin kendini değerli hissetme ve ilişkilerini düzenleme biçimidir. Bazı kişiler kendilerini üstün ve ayrıcalıklı gösterirken bazıları eleştiri, reddedilme veya başarısızlık karşısında yoğun utanç ve yetersizlik yaşayabilir. Dışarıdan görülen özgüven, her zaman içeride sağlam bir özdeğer bulunduğunu göstermez. Başkalarının takdirine aşırı bağımlılık, kişinin ruh halini çevresinden aldığı tepkilere karşı hassaslaştırabilir.

Günlük konuşmada “Beni övmediklerinde yaptığım hiçbir şeyin değeri kalmamış gibi hissediyorum.” diyen biri, değerlendirmede üzerinde durulabilecek bir deneyimi anlatıyor olabilir. Ancak bu cümle başka ruhsal güçlüklerde de duyulabilir. İlişkilerde sürekli haklı çıkma çabası, eleştiriyi aşağılama gibi algılama veya karşı tarafın ihtiyaçlarını geri plana atma çatışmaları artırabilir. Psikoterapide amaç kişiyi küçültmek değil; bu tekrarları fark etmek, duyguları düzenlemek ve daha karşılıklı ilişkiler kurabilmektir.

Narsisizm hangi kavramlarla karıştırılır?

Özgüven, kişinin güçlü yanlarını ve sınırlarını gerçekçi biçimde kabul edebilmesidir; başkasının değerini azaltmayı gerektirmez. Narsisistik örüntülerde ise üstün görülme ihtiyacı, eleştiriye tahammülsüzlük veya ayrıcalık beklentisi ilişkileri zorlayabilir. Kendine bakım yapmak, görünüşünden memnun olmak ve başarılarıyla gurur duymak bu nedenle aynı başlık altında değerlendirilmez. Bencillik de gündelik bir davranış tanımıdır; kendi çıkarını gözeten her davranış kişilik bozukluğunu göstermez.

Psikoz, gerçekliği değerlendirmede belirgin bozulmayla ilişkili ayrı bir klinik kavramdır; narsisizmle eş anlamlı değildir. Özellikle eski kaynaklardaki açıklamalar bu ayrımı bulanıklaştırabilir. Narsisizm ile otoerotizm de birbirinin yerine kullanılmamalıdır; otoerotizm kişinin kendi bedeninden cinsel haz almasıyla ilgilidir. Sosyal medyada kullanılan narsist etiketi ise çoğu zaman klinik değerlendirmeye dayanmaz ve kişinin davranışlarının bağlamını gözden kaçırabilir.

Narsisizm için görüşmede ne sorulabilir?

Bir değerlendirmede narsisizmden söz edildiğinde, ifadenin hangi gözleme dayandığını ve yaşamınızı nasıl etkilediğini netleştirmek yararlıdır. “Burada narsisistik özelliklerden mi, kişilik bozukluğu tanısından mı söz ediyorsunuz?” sorusu, kullanılan kelimenin ağırlığını açıklığa kavuşturur. “Hangi davranışlarımın ilişkilerimde sorun yarattığını düşünüyorsunuz?” sorusu somut örneklere ulaşmayı sağlar. “Psikoterapide hangi değişiklikleri hedefleyebiliriz?” sorusu ise görüşmeyi bir etiket üzerinde durmaktan çıkarıp üzerinde çalışılabilecek ihtiyaçlara yöneltir.

İlişkili terimler: Empathy, Psychosis