Plethysmograph
n. isim
Plethysmograph nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Parmağınıza takılan ışıklı bir algılayıcıyla solunum laboratuvarındaki şeffaf kabinin ortak noktası, hacim değişikliklerinden bilgi elde etmeleridir. İngilizcede kullanılan, tıpta plethysmograph adı verilen cihazın Türkçe karşılığı pletizmograftır. Günlük dille, vücudun incelenen bölümündeki hacmi veya hacim değişimini değerlendiren bir ölçüm cihazı diye düşünebilirsiniz. Bazı türleri kanın dokulara her kalp atımında nasıl dolduğunu izlerken, bazıları akciğerlerdeki gaz hacmini belirlemeye yarar.
Sözcük, Yunancada artma veya dolgunlaşmayı anlatan kökle yazmak ve kaydetmek anlamındaki kökün birleşmesinden gelir. İngilizce söylenişi kabaca pletizmıgraf diye duyulabilir; Türkçe kullanımda pletizmograf denir. Cihazın yaptığı ölçümün adı pletizmografi, oluşturduğu kaydın adı ise pletizmogramdır. Bu nedenle istem kâğıdında cihazın adından çok, uygulanacak yöntemin adıyla karşılaşmanız beklenir.
Pletizmograf hangi incelemelerde kullanılır?
Göğüs hastalıklarında vücut pletizmografisi, akciğer hacimlerini değerlendirmek için kullanılır. Genellikle solunum fonksiyon laboratuvarında, kapısı kapanan şeffaf bir kabinin içinde yapılır. Rapordaki “Vücut pletizmografisinde hava hapsi saptandı.” cümlesi, nefes verdikten sonra akciğerlerde beklenenden fazla hava kaldığını anlatır. Bu bulgu, şikâyetler ve diğer solunum ölçümleriyle birlikte yorumlanır; yalnızca cihazın adı, sonucun normal veya anormal olduğunu söylemez.
Damar incelemelerinde venöz oklüzyon pletizmografisi, toplardamar dönüşü geçici olarak kısıtlanırken uzvun hacmindeki değişimi değerlendirir. Fotopletizmografi ise ışığın dokudan geçişi veya yansımasındaki değişimlerden nabızla ilişkili bir sinyal üretir. Parmak pletizmografisi ifadesi, ölçümün parmak üzerinden yapıldığını belirtir; kullanılan teknik ayrıca açıklanmalıdır. Kalp ve damar cerrahisi değerlendirmelerinde, dolaşım laboratuvarlarında ve hasta izleminde bu yöntemlerin farklı biçimleriyle karşılaşabilirsiniz. Her pletizmograf aynı organı incelemez ve her ölçüm aynı soruya yanıt vermez.
Pletizmograf vücuttaki değişimi nasıl yakalar?
Kalp kanı damarlara gönderdiğinde, dokudaki kan miktarı ve buna bağlı ölçülebilir özellikler değişir. Fotopletizmografide algılayıcı, bu değişimin ışık üzerindeki etkisini kaydeder. Ekranda görülen dalga, her kalp atımıyla oluşan dolgunlaşmanın izidir; doğrudan mililitre cinsinden kan miktarı göstermez. Parmaktaki oksijen ölçüm cihazları da bu optik ilkeden yararlanır, ancak oksijen doygunluğunu hesaplamak için ek ölçüm ve hesaplama kullanır. Hareket etmek, elin soğuk olması veya parmağa kan akımının azalması sinyal kalitesini bozabilir.
Akciğer ölçümünde ise yaklaşım farklıdır: kabindeki basınç değişimleri ile ağızdan ölçülen basınç arasındaki ilişki değerlendirilerek göğüs içindeki gaz hacmi hesaplanır. Doktorunuz “Nefes verdikten sonra akciğerinizde kalan havayı da değerlendirmek istiyoruz.” diyebilir. Günlük konuşmadaki “Üflüyorum ama içimde hâlâ hava kalmış gibi hissediyorum.” ifadesi böyle bir incelemenin neden istendiğini anlatabilir; bu his tek başına hava hapsini kanıtlamaz. Ölçüm sırasında ağızlığı uygun kavramanız ve verilen solunum komutlarını izlemeniz, sonucun güvenilirliği açısından önemlidir.
Pletizmograf ile spirometre arasındaki fark
Spirometre, ağızdan alınıp verilen havanın hacmini ve akışını ölçer; özellikle havanın ne kadar hızlı çıkarılabildiğini değerlendirmede kullanılır. Vücut pletizmografisi ise normal bir üfleme ölçümüyle doğrudan belirlenemeyen, akciğerlerde kalan gaz hakkında bilgi sağlayabilir. Bu nedenle spirometri ile pletizmografi birbirinin farklı adları değildir; çoğu zaman birbirini tamamlayan incelemelerdir. Hangi testin gerektiği, hekimin hava yolu daralmasını mı, akciğer hacimlerini mi değerlendirmek istediğine bağlıdır.
Pletizmograf ile anjiyografi de karıştırılmamalıdır: anjiyografi damarların görüntülenmesine, pletizmografi ise hacimle ilişkili değişikliklerin değerlendirilmesine dayanır. Fotopletizmografi ile nabız oksimetresi de tam olarak eş anlamlı değildir; ilki optik ölçüm yöntemini, ikincisi oksijen doygunluğunu tahmin eden cihazı anlatır. Pletizmogram sözcüğündeki fark daha basittir: pletizmograf kaydı alan araç, pletizmogram ise ortaya çıkan eğri veya kayıttır.
Pletizmografi için hangi sorular işe yarar?
Tetkik istenirken “Bu pletizmografi akciğer hacimlerimi mi, damar dolaşımımı mı değerlendirecek?” sorusu, aynı ad altında kullanılan farklı yöntemleri ayırır. Sonuç görüşmesinde “Saptanan değişiklik yakınmalarımı nasıl açıklıyor ve diğer testlerimle uyumlu mu?” diye sormak, rapordaki bulgunun sizin için önemini netleştirir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız veya kapalı kabinde kalmak sizi zorluyorsa “Ölçüm öncesinde ilaçlarım ve kabine girmekte zorlanmam açısından nasıl hazırlanmalıyım?” sorusu işe yarar; ilaçları kesme ya da sürdürme kararı, uygulanacak incelemenin amacına göre verilmelidir.
Plethysmograph hakkında sık sorulan sorular
Plethysmograph ne demek?
Türkçede pletizmograf denilen ölçüm cihazıdır. Kullanılan türüne göre dokulardaki hacim değişimlerini veya akciğerlerdeki gaz hacmini değerlendirmeye yarar.
Pletizmograf hangi kelimelerle kullanılır?
Vücut pletizmografisi, parmak pletizmografisi ve venöz oklüzyon pletizmografisi sık karşılaşılan kullanımlardır. Yanındaki ifade, incelenen bölgeyi veya ölçüm yöntemini belirtir.
Pletizmografi raporda ne anlama gelir?
Raporda bir ölçüm yönteminin uygulandığını gösterir. Sonucun anlamı, hangi organın incelendiğine ve ölçümlerde hangi değişikliğin bulunduğuna bağlıdır.
Pletizmograf ile spirometre arasındaki fark nedir?
Spirometre, solukla hareket eden havayı ve akışını ölçer. Vücut pletizmografisi, nefes verdikten sonra akciğerlerde kalan gazın değerlendirilmesine de katkı sağlar.
Pletizmograf ile pletizmogram arasındaki fark nedir?
Pletizmograf ölçümü yapan cihazın adıdır. Pletizmogram, bu ölçümün oluşturduğu eğri veya kayıttır.
İlişkili terimler: Plethysmography, Plethysmogram, Spirometry