Plica

Plica nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Vücudumuzdaki bazı dokular düz bir yüzey oluşturmak yerine katlanır; tıpta plica, bu katlanmış yapıların adlandırılmasında kullanılan bir kelimedir. Günlük dilde karşılığı kıvrım ya da katlantıdır. Derinin, bir zarın veya organların iç yüzeyini örten dokunun oluşturduğu kıvrımı anlatabilir. Dolayısıyla kelimenin hangi bölgeyle birlikte kullanıldığı, neyi tarif ettiğini belirler.

Plica Latince kökenlidir ve kabaca “plika” diye okunur. Türkçe tıp dilinde de plika yazımı kullanılır. Latince kaynaklarda çoğul biçimi plicae olarak karşınıza çıkabilir; bu biçim, birden fazla kıvrımdan söz edildiğini gösterir. Kelime çoğunlukla bir anatomik yapının adıdır; tek başına hastalık anlamına gelmez.

Plica hangi adlarla kullanılır?

Plica, anatomi derslerinde ve farklı uzmanlık alanlarının değerlendirmelerinde karşınıza çıkabilir. Plica axillaris anterior, koltuk altının ön kenarındaki kıvrımın anatomik adıdır. Bu kıvrımın belirginliğini büyük göğüs kası ve üzerini örten dokular oluşturur. Kolunuzu kaldırdığınızda göğüsten üst kola doğru uzanan ön sınırı fark edebilirsiniz. Günlük konuşmadaki “Koltuk altımın ön tarafında bir kıvrım var” cümlesi bu bölgeyi tarif edebilir, ancak orada hissedilen her şişlik bu normal kıvrımla açıklanamaz.

Plica synovialis, eklemin içini döşeyen sinovyal zarın oluşturduğu kıvrımdır; özellikle dizle ilgili ortopedi değerlendirmelerinde ve manyetik rezonans raporlarında geçer. Rapor cümlesi olarak “Diz ekleminde belirgin iç yan sinovyal kıvrım izlenmiştir” ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Burada anlatılan, dizin iç tarafındaki bir zar katlantısının görüntüde seçilmesidir. Plica semilunaris conjunctivae ise gözün buruna yakın köşesinde bulunan yarımay biçimli konjonktiva kıvrımını adlandırır.

Plica polonica farklı bir tarihsel kullanımdır: Saç tellerinin yoğun biçimde birbirine dolaşıp keçeleşmesini anlatır. Adının Polonya ile bağlantılı olması, durumun yalnızca orada görüldüğü anlamına gelmez. Bu kullanımda söz konusu olan anatomik bir kıvrım değil, saçların birbirinden ayrılmasının güçleştiği bir görünüm olduğundan, kelimenin devamındaki ifade özellikle önemlidir.

Dizde plica nasıl sorun oluşturabilir?

Eklem içindeki sinovyal zar, eklem sıvısının oluşumuna katkıda bulunur ve eklemin iç yüzeyini döşer. Dizdeki bazı plikalar, gelişim sırasında oluşan zar bölmelerinin kalıntılarıdır. İnce ve esnek bir kıvrım, diz hareket ederken belirgin bir yakınmaya yol açmadan bulunabilir. Bir görüntüleme incelemesinde plikanın görülmesi, diz ağrısının nedeninin mutlaka o olduğu sonucunu vermez.

Kıvrım tahriş olduğunda kalınlaşabilir, esnekliğini kaybedebilir ve hareket sırasında komşu yapılara sürtünebilir. Bu durum dizin ön veya iç tarafında ağrıya, takılma hissine ya da hareketle ortaya çıkan seslere eşlik edebilir. Doktorun “Dizinizdeki kıvrımın ağrınızla ilişkisini muayeneyle değerlendireceğiz” demesi, görüntüdeki bulguyla şikâyetlerin birlikte ele alınacağını anlatır. Ağrının yeri, hangi hareketle arttığı ve muayenede nasıl ortaya çıktığı, rapordaki kelimeden daha fazla bilgi sağlayabilir.

Belirti veren bir plika düşünüldüğünde tedavi, yakınmaların şiddetine ve muayene bulgularına göre planlanır. Ağrıyı artıran yüklenmelerin düzenlenmesi ve uygun egzersizlerle kasların desteklenmesi gündeme gelebilir. Her plika için ameliyat gerekmez; cerrahi değerlendirme, devam eden şikâyetler ve diğer olası nedenler dikkate alınarak yapılır.

Plica hangi terimlerle karıştırılır?

Plika ile plika sendromu aynı şeyi ifade etmez. Plika yapının adıdır; plika sendromu ise bu kıvrımın tahriş veya sıkışmayla ilişkili yakınmalar oluşturduğu klinik durumu anlatır. Benzer şekilde, raporda kıvrımın belirgin olduğunun yazılması ile muayenede ağrının kaynağı olduğunun düşünülmesi farklı değerlendirmelerdir. “Belirgin” sözcüğü öncelikle görüntüdeki görünürlüğü tarif eder.

Menisküs de diz içinde bulunur, ancak sinovyal bir kıvrım değildir; yükün dağıtılmasına ve eklemin uyumuna katkı sağlayan kıkırdak benzeri bir yapıdır. Menisküs sorunları ile plikaya bağlı yakınmalar bazen benzer ağrı veya takılma hissi oluşturabilir. Polip ise bir yüzeyden dışarı doğru büyüyen oluşumu anlatır ve normal bir zar katlantısıyla aynı anlama gelmez. Saçlarla ilgili plica polonica ifadesini de dizdeki plika sendromuyla karıştırmamak gerekir.

Plica için hangi sorular işe yarar?

Plica sözcüğü bir raporda geçtiğinde önce bulunduğu bölgeyi ve eşlik eden tanımları netleştirmek yararlıdır. Doktorunuza “Buradaki plika normal bir anatomik kıvrım mı, yoksa şikâyetimle ilişkili bir bulgu mu?” diye sorabilirsiniz. Diz ağrınız varsa “Muayenede ağrımın plikadan kaynaklandığını düşündüren bulgular neler?” sorusu, diğer olasılıkların nasıl ayrıldığını öğrenmenizi sağlar. Tedavi önerilmişse “Hangi hareketleri düzenlemem gerekiyor ve tedavinin işe yaradığını nasıl değerlendireceğiz?” sorusu, günlük yaşamınız için somut bir plan oluşturur.

İlişkili terimler: Axilla, Conjunctiva, Meniscus, Synovium