Quadriplegia

Quadriplegia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kolların ve bacakların birlikte hareket edememesi, yalnızca yürümeyi değil, yemek yemekten giyinmeye kadar günlük yaşamın pek çok alanını etkiler; tıpta quadriplegia bu yaygın felç durumunu anlatır. Türkçe tıp dilinde kuadripleji olarak yazılır ve yaklaşık olarak ku-ad-ri-ple-ji diye okunur. Terim, Latincede kol ve bacakların tümünü işaret eden quadri bölümüyle, Yunancada felci anlatan plegia bölümünün birleşmesinden oluşur. Aynı durum için tetrapleji adı da kullanılır.

Kuadripleji, kişinin yalnızca bacaklarında değil, kollarında da belirgin hareket kaybı bulunduğunu söyler. Ancak bu kelimeyi duymak, herkesin aynı kasları aynı ölçüde kullanabildiği anlamına gelmez. Omuz, dirsek, el bileği ve parmak hareketlerinin ne kadar korunduğu kişiden kişiye değişebilir. Günlük konuşmadaki “Kollarını da bacaklarını da hareket ettirmekte çok zorlanıyor” cümlesi yaşanan güçlüğü anlatır; tıbbi değerlendirme ise hangi hareketlerin yapılabildiğini ayrı ayrı belirler.

Kuadripleji hangi raporlarda kullanılır?

Kuadripleji terimi en sık nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi ile fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanlarında karşınıza çıkar. Hastane çıkış özetinde, rehabilitasyon değerlendirmesinde veya engellilikle ilgili sağlık kurulu raporunda bulunabilir. “Boyun omuriliği yaralanmasına bağlı kuadripleji mevcuttur” şeklindeki bir rapor cümlesi, hareket kaybının hem dağılımını hem de kaynağını belirtir. Buna karşılık, kelimenin tek başına yazılması hasarın yerini, nedenini ve iyileşme olasılığını açıklamaz.

Spastik kuadripleji ifadesinde felce, kasların hareket ettirilirken gösterdiği direncin artması eşlik eder; bu kullanım serebral palsi değerlendirmelerinde görülebilir. Komplet kuadripleji ve inkomplet kuadripleji ifadeleri ise özellikle omurilik yaralanmalarında hasarın tamlık derecesiyle ilgilidir. İnkomplet olarak tanımlanan yaralanmalarda, hasarın aşağısındaki bölgelerde bazı hareket veya duyu işlevleri korunabilir. Bu ayrım yalnızca kol ve bacaklara bakılarak değil, standart nörolojik muayeneyle yapılır.

Kuadriplejide vücutta ne olur?

Beynin hareket komutları, omurilik ve çevresel sinirler üzerinden kaslara ulaşır. Boyun bölgesindeki omurilik hasarlandığında hem kollara hem de bacaklara giden yollar etkilenebilir. Hasarın seviyesi yükseldikçe gövdeyi kontrol etme ve solunum kaslarını kullanma gibi işlevler de etkilenebilir. Bununla birlikte kuadripleji yalnızca travmayla oluşmaz; omuriliğe baskı yapan hastalıklar, iltihabi süreçler veya beyni etkileyen bazı durumlar da benzer bir hareket kaybına yol açabilir.

Hareket kaybına duyu değişiklikleri, mesane ve bağırsak kontrolünde güçlük veya kas spazmları eşlik edebilir; bunların hepsi her kişide bulunmaz. “El bileğinizdeki hareketi korumuş olmanız, günlük işlerde kullanabileceğimiz önemli bir beceri” diyen hekim, değerlendirmede kaybolan işlevler kadar korunanları da dikkate alır. Rehabilitasyonda oturma dengesi, yataktan sandalyeye geçiş, el kullanımı ve yardımcı cihaz seçimi bu becerilere göre planlanır. İyileşme beklentisi ise yalnızca kuadripleji sözcüğünden değil, nedenden, muayeneden ve zaman içindeki değişimden anlaşılır.

Kuadripleji hangi terimlerle karıştırılır?

Tetrapleji, kuadriplejiden farklı bir hastalık değildir; aynı hareket kaybı dağılımını anlatan eş anlamlı bir terimdir. Parapleji daha çok bacakların ve bazen gövdenin etkilendiği, kolların ise korunduğu felç durumunu belirtir. Hemiplejide vücudun aynı tarafındaki kol ve bacak etkilenir. Dolayısıyla bu adlar, öncelikle hareket kaybının vücutta nasıl dağıldığını ayırt etmeye yarar.

Kuadriparezi ise kollar ve bacaklarda kuvvet azalmasını anlatır; kuadripleji daha ağır hareket kaybı için kullanılır. Bununla birlikte klinik kayıtlarda, özellikle omurilik yaralanmalarında, kuadripleji adı bazı hareketlerin korunduğu durumları da kapsayabilir. Bu nedenle terimden yola çıkarak kişinin hiç hareket edemediği sonucuna varılmaz. Felç ile spastisite de aynı şey değildir: felç hareket kaybını, spastisite ise kasların pasif hareket sırasında artmış direnç göstermesini tanımlar.

Kuadripleji için hangi sorular sorulabilir?

Görüşmede “Kuadriplejiye yol açan hasar nerede ve hangi işlevlerim korunmuş?” sorusu, rapordaki terimi kişisel durumunuzla ilişkilendirir. “Yaralanma tam mı, kısmi mi ve bu ayrım muayenemde nasıl belirlendi?” sorusu, özellikle omurilik hasarında değerlendirmeyi netleştirir. “El kullanımı, oturma, solunum ve mesane kontrolü için rehabilitasyon hedeflerimiz neler?” sorusu ise bakım planını günlük yaşamda karşılığı olan becerilere taşır.

İlişkili terimler: Tetraplegia, Paraplegia, Hemiplegia, Spasticity