Quadriplegic

Quadriplegic nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kolların ve bacakların hareketini birlikte etkileyen felç durumunu anlatırken tıpta quadriplegic sözcüğü kullanılır. Türkçe tıp dilindeki karşılığı kuadriplejiktir; kuadriplejisi olan kişiyi veya bu durumla ilişkili bir özelliği belirtir. Günlük dilde, kollarında ve bacaklarında felç bulunan kişi diye açıklanabilir. Buradaki felç, hareketi sağlayan sinir sistemi yollarının etkilenmesiyle ilişkilidir; kişinin zekâsı, bilinci veya iletişim kurma becerisi hakkında doğrudan bilgi vermez.

Quadriplegic İngilizce bir sözcüktür ve kabaca kuod-ri-pli-cik diye okunur. Sözcüğün köklerinde Latince dört anlamındaki quadri ile Yunanca darbe veya felç anlamıyla ilişkili plegia bulunur. Türkçe konuşurken kuadriplejik biçimi tercih edilir. Kişiyi yalnızca sağlık durumuyla tanımlamamak için kuadriplejisi olan kişi ifadesi de kullanılabilir; bu kullanım, kişinin yaşadığı hareket kısıtlılığını anlatırken kimliğini geri planda bırakmaz.

Kuadriplejik hangi ifadelerde kullanılır?

Bu sözcük en çok nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi ile fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanlarında karşınıza çıkar. Muayene notlarında, hastane çıkış raporlarında ve rehabilitasyon değerlendirmelerinde kullanılabilir. Kuadriplejik hasta ifadesi kişinin kollarını ve bacaklarını etkileyen felç durumunu, kuadriplejik tablo ifadesi ise muayenede saptanan genel bulguları anlatır. Bir değerlendirme notunda “Kuadriplejik hastanın günlük yaşam etkinliklerinde yardıma gereksinimi bulunmaktadır.” cümlesi yer alabilir.

Kuadriplejik serebral palsi, gelişmekte olan beyindeki etkilenmeye bağlı hareket bozukluğunun kollarda ve bacaklarda görüldüğü serebral palsi biçimini anlatır. Spastik kuadripleji ifadesinde ise felce kasların artmış gerginliği ve hareket sırasında ortaya çıkan direnç eşlik eder. Doktorunuz “Kuadriplejik etkilenme var, ancak ellerinizdeki mevcut hareketleri rehabilitasyonda özellikle çalışacağız.” diyebilir. Bu ifadeler aynı ağırlıkta hareket kaybı olduğunu göstermez; ayrıntı, her kol ve bacağın ayrı değerlendirilmesiyle anlaşılır.

Kuadriplejik durumda vücutta ne olur?

İstemli hareket için beyinden çıkan komutların omurilik ve sinirler üzerinden kaslara ulaşması gerekir. Boyun bölgesindeki omurilik hasarı, kollara ve bacaklara giden yolları birlikte etkileyebilir. Beynin hareketi yöneten bölgelerindeki yaygın hasarlar da kuadriplejiye yol açabilir. Kazaya bağlı omurilik yaralanmaları, bazı nörolojik hastalıklar veya serebral palsi gibi farklı nedenler benzer bir hareket görünümü oluşturabilir; bu nedenle kuadriplejik sözcüğü nedeni kendi başına açıklamaz.

Hareket kaybına duyu değişiklikleri, kas sertliği, mesane ve bağırsak kontrolünde güçlük eşlik edebilir; bunların hepsinin herkeste bulunması gerekmez. Özellikle boyun omuriliğinin üst kesimlerindeki ağır yaralanmalar solunum kaslarını da etkileyebilir. Günlük yaşamda giyinme, yatakta dönme, yemek yeme veya tekerlekli sandalye kullanma için gereken destek kişiden kişiye değişir. “Bacaklarımı hareket ettiremiyorum ama kolumla telefonu kullanabiliyorum.” diyen bir kişinin korunmuş hareketleri, bakım ve rehabilitasyon planında önemli yer tutar.

Kuadriplejik olarak tanımlanan herkeste hareketin bütünüyle kaybolduğu varsayılmaz. Özellikle omurilik yaralanmalarında hasarın tam ya da kısmi olması, korunmuş duyu ve hareketlerin değerlendirilmesiyle belirlenir. Tedavi ve rehabilitasyonun hedefleri arasında mevcut becerileri geliştirmek, eklem hareketini korumak, bası yaralarını önlemek ve günlük yaşamda bağımsızlığı artırmak bulunur.

Kuadriplejik ve benzer terimlerin farkı

Kuadripleji durumun adıdır; kuadriplejik ise o durumu taşıyan kişiyi veya onunla ilişkili bir özelliği anlatır. Tetrapleji, kuadriplejiyle aynı anlamda kullanılan başka bir terimdir. İngilizce belgelerde quadriplegic yerine tetraplegic sözcüğünü görmeniz, mutlaka farklı bir hastalıktan söz edildiği anlamına gelmez. Bu adlandırmalarda quadri ve tetra aynı sayıda uzvun etkilendiğini belirtir.

Kuadriparezi, kollarda ve bacaklarda kas gücü azalmasını ifade eder; kuadripleji ise felç durumunu anlatır. Bununla birlikte raporlardaki kullanım her zaman hareket kaybının derecesini ayrıntılı biçimde yansıtmayabilir. Parapleji daha çok bacakları ve gövdenin alt bölümünü etkilerken kollar korunur. Hemipleji ise vücudun aynı tarafındaki kol ve bacağın felcidir; ayrım, yalnızca şiddete değil, etkilenen bölgelere dayanır.

Kuadriplejik değerlendirmede hangi sorular işe yarar?

Görüşmede “Bu ifade bende hangi hareketlerin ve duyuların etkilendiğini anlatıyor?” diye sormak, genel adlandırmayı kişisel muayene bulgularınıza bağlar. “Etkilenmenin nedeni ve sinir sistemindeki yeri nedir?” sorusu, tanımla altta yatan hastalığı ayırmaya yardımcı olur. “Korunmuş becerilerime göre rehabilitasyonda ve günlük bakımda hangi hedefleri belirleyebiliriz?” sorusu ise el kullanımı, güvenli transfer, yardımcı cihazlar ve bakım desteği gibi somut ihtiyaçların konuşulmasını sağlar.

İlişkili terimler: Quadriplegia, Tetraplegia, Paraplegia, Hemiplegia