Alkali

n. isim

biochem. (pl. Alkalies). Kalevi, alkali: a) Bitki küllerinden elde edilen ve geniş ölçüde potasyum karbonat ve sodyum karbonat (deniz bitkileri) taşıyan tuzları anlatmak için eskiden kullanılan terim; b) Baz özelliğinde ve asitleri nötralleştirebilen maddelerin jenerik adı.

Alkali nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Limonun ekşiliğini asitlerle ilişkilendiririz; tıpta alkali ise kimyasal dengenin bazik tarafını anlatmak için kullanılır. Bir sıvının alkali olması, asitlik derecesini gösteren pH değerinin nötr düzeyin üzerinde bulunduğunu belirtir. Bir madde için kullanıldığında ise asitlerle tepkimeye girerek onların etkisini azaltabilen bir özellikten söz edilir. Sözcük, günlük dilde çoğunlukla bazik kelimesiyle karşılanır; ancak bir içeceğin tadına bakarak alkali olup olmadığını güvenilir biçimde anlayamayız.

Alkali hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Alkali sözcüğü, Arapçada bitki külüyle ilişkili bir kelimeden Avrupa dillerine, oradan Türkçeye geçmiştir; kabaca al-ka-li diye okunur. Günümüzde en sık idrar tahlillerinde, kanın asit-baz dengesinin değerlendirilmesinde ve bazı tedavilerin açıklanmasında karşınıza çıkar. Örneğin bir raporda, "İdrar pH değeri alkali aralıktadır." yazabilir. Buradaki alkali idrar ifadesi, örneğin asitlik durumunu bildirir; tek başına hastalık anlamına gelmez.

Alkali fosfataz, kan biyokimyası sonuçlarında görülen bir enzim adıdır; özellikle karaciğer, safra yolları ve kemiklerle ilgili değerlendirmelerde kullanılır. Adındaki alkali, enzimin bazik ortamda daha etkin çalışmasıyla ilgilidir; sonucunun yüksek olması kanınızın alkali olduğunu göstermez. Alkali tedavisi ise uygun hastalarda bikarbonat ya da sitrat gibi maddelerle asit yükünün azaltılmasını veya idrarın daha bazik hale getirilmesini anlatabilir. Alkali yanığı ifadesindeyse güçlü bazların dokuda oluşturduğu kimyasal hasar kastedilir.

Alkali özellik vücutta neyi değiştirir?

Vücudun bütün sıvıları aynı asitlikte değildir: mide içeriği belirgin asidikken kan hafif baziktir. Kandaki bu denge, hücrelerin ve enzimlerin çalışması için dar bir aralıkta korunur. Akciğerler karbondioksiti uzaklaştırarak, böbrekler ise asit atılımını ve bikarbonatın korunmasını ayarlayarak bu dengeye katılır. Bu nedenle idrarın alkali bulunmasıyla kanın asit-baz durumunun değişmesi aynı şey değildir. İdrar sonucu üzerinden bütün vücudun asitli ya da alkali olduğuna karar verilemez.

İdrarın alkali olması beslenmeden, kullanılan ilaçlardan, örneğin bekletilmesinden veya bazı idrar yolu enfeksiyonlarından kaynaklanabilir. Enfeksiyon değerlendirmesinde yanma ve sık idrara çıkma gibi yakınmalarla birlikte diğer tahlil bulguları dikkate alınır. Hekiminiz, "İdrarın alkali olması nedeniyle enfeksiyon demeden önce diğer bulgulara bakalım." diyebilir. Buna karşılık güçlü alkali temizlik ürünleri dokulara temas ettiğinde derin kimyasal yanık oluşturabilir; buradaki risk, maddenin aşındırıcı etkisidir. Bir maddenin alkali olması, onun yenilebilir veya cilde sürülebilir olduğu anlamına gelmez.

Alkali, baz ve alkaloz farklı mı?

Baz, asitlerle tepkimeye girebilen maddeleri kapsayan daha geniş kimyasal bir kavramdır; dar kimyasal kullanımda alkali, suda çözünebilen bazları anlatır. Tıbbi konuşmada ise alkali ve bazik sözcükleri sıklıkla birbirine yakın anlamda kullanılır. Asidik, alkali özelliğin karşı tarafını; nötr ise asidik veya bazik olmayan durumu belirtir. Bu kelimeler bir ortamın kimyasal niteliğini tanımlar, doğrudan sağlıklı veya sağlıksız olduğunu söylemez.

Alkaloz, vücutta kanı bazik yöne kaydıran bir süreci; alkalemi ise ölçülen kan pH değerinin normal aralığın üzerinde olmasını anlatır. Metabolik alkaloz, örneğin uzun süren kusmayla asit kaybından gelişebilir; solunumsal alkaloz ise gereğinden fazla karbondioksit atılmasıyla ilişkilidir. Günlük konuşmada duyulan "Alkali su içiyorum, vücudumun asidini düzeltiyorum." cümlesi bu ayrımları gözden kaçırır. Alkali su içmek, sağlıklı bir kişinin kan pH değerini istediği yönde ayarlamasını sağlamaz; mide, akciğer ve böbreklerin düzenleyici işlevleri devam eder.

Alkali bulgusunda doktora ne sorulur?

İlk olarak sözcüğün hangi örneği veya ölçümü anlattığını netleştirmek gerekir: "Buradaki alkali ifadesi idrarımla mı, kanımla mı, yoksa bir enzimin adıyla mı ilgili?" İdrar sonucunda yakınmalarınızı ve kullandığınız ilaçları paylaşarak, "Bu bulguyu açıklamak için diğer idrar sonuçlarına veya kültüre bakmak gerekir mi?" diye sorabilirsiniz. Alkali tedavisi önerildiyse, "Tedavinin hedefi nedir ve etkisini hangi ölçümle izleyeceğiz?" sorusu işe yarar. Özellikle böbrek veya kalp hastalığında ürünün içerdiği sodyum ya da potasyum, ilaç seçimini ve izlem planını etkileyebilir.

Alkali hakkında sık sorulan sorular

Alkali ne demek?

Alkali, bazik özellik gösteren maddeler veya ortamlar için kullanılan bir sözcüktür. Tıbbi anlamı, idrarı mı, bir kimyasalı mı yoksa tedaviyi mi nitelediğine göre belirginleşir.

Alkali raporda ne anlama gelir?

İdrar raporunda örneğin bazik olduğunu belirtir. Alkali fosfataz adında geçiyorsa bir enzimi tanımlar; bu enzimin sonucu kanın asitlik derecesini göstermez.

Alkali hangi kelimelerle kullanılır?

Alkali idrar, alkali fosfataz, alkali tedavisi ve alkali yanığı sık kullanılan ifadelerdir. Aynı sözcük bu birleşimlerde sırasıyla bir sıvının özelliğini, enzimi, tedavi yaklaşımını ve kimyasal yaralanmayı niteler.

Alkali ile alkaloz arasındaki fark nedir?

Alkali bir kimyasal özelliktir; alkaloz ise kanın dengesini bazik yöne iten fizyolojik süreci anlatır. İdrarın alkali çıkması, kişide alkaloz bulunduğunu kanıtlamaz.

Alkali idrar neyin belirtisidir?

Beslenme, ilaçlar ve numunenin beklemesi idrarın alkali bulunmasına yol açabilir. Bazı enfeksiyonlarda da görülür; neden, yakınmalar ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

İlişkili terimler: Acid, Base, Alkalosis, Alkalemia, Alkaline Phosphatase, Bicarbonate