İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Altitude

Uçak tutması;

Altitude nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Uçak yolculuğunda bulantı yaşamakla yüksek bir dağa çıkınca baş ağrısı çekmek aynı mekanizmadan kaynaklanmaz; tıpta altitude, bu ikinci durumun anlaşılmasında kullanılan yükseklik kavramını anlatır. Deniz seviyesine göre bulunulan yüksekliği belirtir; Türkçede bağlama göre irtifa veya rakım denir. Sözcüğün kendisi uçak tutması anlamına gelmez.

İngilizceden alınan altitude, kabaca eltitüd diye okunur ve kökeni Latincede yükseklik bildiren altitudo sözcüğüne uzanır. Türkçe tıp dilinde altitüd yazımına da rastlanır, ancak hasta görüşmelerinde genellikle irtifa sözcüğü tercih edilir. Günlük konuşmada söylenen “Yaylaya çıkınca başım ağrımaya başladı” cümlesi, yakınmanın yükseklikle ilişkisini araştırmak için anlamlı bir başlangıçtır.

Altitude hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Altitude; havacılık ve uzay hekimliğinde, dağcılık tıbbında ve solunum hastalıklarıyla ilgili değerlendirmelerde karşınıza çıkabilir. Yüksek irtifa anlamındaki high altitude, çevresel koşulu tarif eder. Altitude sickness ise irtifa hastalığı için kullanılan genel ifadedir; akut dağ hastalığı bu grupta değerlendirilen bir tablodur. Altitude hypoxia ifadesi, yüksekliğe bağlı olarak dokulara ulaşan oksijenin azalmasını anlatır.

Havacılıkta kullanılan cabin altitude, yani kabin irtifası, uçağın yerden yüksekliğini değil, kabin içindeki hava basıncının karşılık geldiği yüksekliği belirtir. Bu nedenle uçak çok yüksekte seyrederken yolcuların bulunduğu ortam aynı yüksekliğin basıncına sahip değildir. Bir değerlendirme notunda “Yakınmalar yüksek irtifaya çıkış sonrasında başlamıştır” yazması, şikâyetlerin ortaya çıkış koşulunu kaydeder; kesin tanıyı bildirmez. Altitude sözcüğü bir kan tahlili parametresi değildir; bir cihaz ekranında görülürse yüksekliğe ilişkin ayarı veya çevresel bilgiyi gösterebilir.

Altitude vücudu nasıl etkiler?

Yükseğe çıkıldıkça atmosfer basıncı azalır; havadaki oksijenin oranı belirgin biçimde değişmese de oksijenin kısmi basıncı düşer. Bunun sonucunda akciğerlerden kana oksijen geçişi zorlaşır. Vücut solunumu ve kalp hızını artırarak uyum sağlamaya çalışır; daha uzun sürede başka uyum mekanizmaları da devreye girer. Çıkışın hızlı olması, kişinin uyum için yeterli zaman bulamamasına yol açabilir.

Baş ağrısı, bulantı, iştahsızlık, yorgunluk ve uyku bozukluğu yüksekliğe bağlı yakınmalar arasında bulunur. Her baş ağrısı irtifadan kaynaklanmaz; susuzluk, uykusuzluk ve migren gibi olasılıklar da değerlendirilir. Hekimin “Baş ağrınızın yüksekliğe çıktıktan sonra başlaması irtifayla ilişkili olabilir” demesi, zamanlamanın tanısal önemini anlatır. Yüksekte dinlenirken nefes darlığı, dengesiz yürüme veya bilinç değişikliği gelişmesi ise acil değerlendirme ve güvenli biçimde daha alçak irtifaya iniş gerektirebilir.

Altitude ile uçak tutması nasıl ayrılır?

Uçak tutması, hareket hastalığının uçuş sırasında ortaya çıkan biçimidir; İngilizcede airsickness denir. Gözlerin gördüğü hareketle iç kulaktaki denge sisteminin algıladığı hareket arasındaki uyumsuzluk bulantı, soğuk terleme ve baş dönmesine yol açabilir. Dolayısıyla uçakta bulantı yaşayan bir kişide sorun, irtifadan çok hareket algısıyla ilişkili olabilir. Yakınmanın türbülansla artması veya araç yolculuklarında da görülmesi bu ayrımı destekler.

Hipoksi, dokuların yeterli oksijen alamamasıdır ve yüksek irtifa dışında akciğer ya da kalp hastalıkları nedeniyle de gelişebilir. Akut dağ hastalığı ise yakın zamanda yükseğe çıkışla ilişkili bir belirti tablosudur; hipoksi sözcüğüyle eş anlamlı değildir. Kulakta basınç ve ağrıyla seyreden barotravma da farklıdır: Burada temel sorun, özellikle iniş sırasında orta kulak basıncının çevre basıncıyla eşitlenememesidir. Aynı yolculukta bu sorunların birlikte bulunması mümkündür.

Altitude hakkında doktora ne sorulur?

Görüşmede gidilen yerin yüksekliğini, çıkış hızını, şikâyetlerin ne zaman başladığını ve daha alçağa inince azalıp azalmadığını anlatmak yararlıdır. “Yakınmalarım hareket hastalığına mı, yüksekliğe bağlı bir soruna mı uyuyor?” sorusu olası nedenleri ayırmaya yardımcı olur. Kalp veya akciğer hastalığınız varsa “Planladığım yolculuk için uçuş öncesi oksijen değerlendirmesi gerekir mi?” diye sorabilirsiniz. Daha önce yüksekte rahatsızlandıysanız “Yeni yolculuğumda çıkış hızını ve konaklamayı nasıl planlamalıyım?” sorusu, kişisel korunma planını somutlaştırır.

Altitude hakkında sık sorulan sorular

Altitude ne demek?

Altitude, deniz seviyesine göre yüksekliği ifade eden İngilizce sözcüktür. Tıbbi bağlamda genellikle irtifa olarak karşılanır ve yüksekliğin vücut üzerindeki etkileri anlatılırken kullanılır.

Altitude ile uçak tutması arasındaki fark nedir?

Altitude bir yükseklik ölçüsünü, uçak tutması ise hareketin tetiklediği rahatsızlığı anlatır. Uçak tutmasının İngilizce karşılığı airsickness sözcüğüdür; bulantının temelinde duyulardan gelen hareket bilgilerinin uyuşmaması bulunur.

Altitude raporda ne anlama gelir?

Bulunulan yüksekliği veya belirtilerin ortaya çıktığı çevresel koşulu belirtebilir. Yanında sickness ya da hypoxia gibi bir sözcük bulunması, ifadenin tıbbi anlamını değiştirir.

Altitude hangi kelimelerle kullanılır?

High altitude yüksek irtifayı, altitude sickness irtifa hastalığını, cabin altitude kabin irtifasını anlatır. Altitude hypoxia ise yüksekliğe bağlı oksijen yetersizliğini ifade eder.

Altitude ile hipoksi arasındaki fark nedir?

Altitude çevrenin yüksekliğini, hipoksi ise dokuların oksijen ihtiyacının yeterince karşılanmamasını belirtir. Yükseklik hipoksiye yol açabilir, ancak her hipoksi yüksek irtifadan kaynaklanmaz.

İlişkili terimler: Acclimatization, Barotrauma, Hypoxia

Aynı harften

A Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri