İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Host

n. isim

1. Diğer bir organizmayı içinde veya üzerinde, parazit olarak barındıran canlı, hastalık etkenini besleyen hayvan veya insan, konakçı; 2. Doku naklinde kendisine gref uygulanan kişi.

Host nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir mikrobun yaşamını sürdürebilmek için başka bir canlının hücrelerine, dokularına veya besin kaynaklarına ihtiyacı olabilir; tıpta host, bu ilişkide ev sahibi olan tarafı anlatır. Türkçe karşılığı konak, sık kullanılan diğer karşılığı ise konakçıdır. Buradaki ev sahipliği gönüllü bir ilişki değildir: Vücut, kendisine yerleşen canlıya karşı savunma geliştirirken o canlı da yaşamını sürdürmeye çalışır. Host sözcüğü İngilizceden alınmıştır ve kabaca “houst” diye okunur. Kökeni, Latince misafir ve ev sahibi anlamlarıyla kullanılan hospes sözcüğüne uzanır.

Terimin anlamı kullanıldığı alana göre genişler. Enfeksiyon konuşulurken etkenin yerleştiği canlı öne çıkar; nakil konuşulurken nakledilen doku veya hücrelerin yerleştiği alıcı kastedilir. Dolayısıyla host yalnızca insanı anlatmaz; hayvanlar ve bitkiler de belirli etkenler için konak olabilir.

Host hangi alanlarda kullanılır?

Host terimi enfeksiyon hastalıkları, parazitoloji, mikrobiyoloji ve nakil tıbbında karşınıza çıkabilir. Türkçe hasta raporlarında çoğunlukla konak veya alıcı yazılırken İngilizce makalelerde ve uzman değerlendirmelerinde host sözcüğü kullanılır. “Hastanın bağışıklığı baskılanmış konak olarak değerlendirilmesi uygundur.” cümlesi, bir değerlendirme notunda görülebilecek örnektir. Buradaki bağışıklığı baskılanmış konak ifadesi, kişinin savunma sisteminin bir hastalık ya da tedavi nedeniyle zayıfladığını anlatır.

Parazitolojide kesin konak, parazitin erişkinleştiği veya eşeyli çoğaldığı canlıdır; ara konak ise gelişiminin başka bir evresini geçirdiği canlıyı belirtir. Rezervuar konak, etkenin doğada varlığını sürdürmesine kaynaklık eden canlı için kullanılır. Bu sıfatlar, konağın hasta olup olmadığından çok etkenin yaşam döngüsündeki yerini açıklar. Aynı canlı, farklı etkenlerle kurduğu ilişkiye göre farklı konak rollerinde bulunabilir.

Nakil alanında host, vericinin karşısında duran alıcı taraftır. Özellikle kök hücre nakli değerlendirmelerinde grefin konağa karşı hastalığı ifadesiyle karşılaşılabilir. Burada sözü edilen ilişki bir parazitin yerleşmesi değil, nakledilen bağışıklık hücreleri ile alıcının dokuları arasındaki etkileşimdir.

Host ile etken arasında ne olur?

Konak ile etken arasındaki ilişki, etkenin vücuda ulaşmasıyla başlar; ancak temas her zaman yerleşmeyle sonuçlanmaz. Deri ve mukozalar girişe karşı engel oluşturur, bağışıklık sistemi de bu engelleri aşan etkenlere yanıt verir. Virüsler çoğalmak için konak hücrenin içindeki düzeneklerden yararlanır. Parazitler ise türlerine göre bağırsakta, kanda veya farklı dokularda yaşayabilir. Sığır tenyasında insan kesin konak, sığır ara konaktır; çünkü parazitin gelişim evreleri bu canlılarda farklı biçimde ilerler.

Hastanın açısından önemli olan, konağın savunma durumu ile etkenin özelliklerinin birlikte değerlendirilmesidir. Aynı mikroorganizma bazı insanlarda belirti oluşturmazken bazılarında ciddi enfeksiyona yol açabilir. “Bağışıklığınızı baskılayan tedavi nedeniyle bazı enfeksiyonları daha yakından izleyeceğiz.” diyen hekim, konağa ait riskleri açıklıyordur. Savunma sisteminin baskılanması mutlaka enfeksiyon gelişeceği anlamına gelmez; hangi belirtilerin izleneceğini ve hangi korunma önlemlerinin seçileceğini etkiler.

Günlük konuşmada “Bu mikrop bende kalmış ama hiç şikâyet yapmamış.” denmesi, etken ile belirti arasındaki farkı düşündürür. Bir canlının konak olması, tek başına hastalık anlamına gelmez. Belirti bulunup bulunmadığı, etkenin nerede saptandığı ve doku hasarı oluşturup oluşturmadığı ayrıca değerlendirilir.

Host hangi terimlerle karıştırılır?

Konak ile parazit aynı taraf değildir: Konak yaşam ortamını sağlar, parazit bu ortamdan yararlanır. Konak ile vektör de eş anlamlı değildir. Vektör, etkenin canlılar arasında aktarılmasını sağlar; bazı vektörlerde etken gelişir veya çoğalır, bazılarında ise yalnızca taşınır. Sıtmayı taşıyan sivrisinek, parazitin yaşam döngüsüne de katıldığı için hem vektör hem konaktır. Bu nedenle aynı canlıya verilen ad, bulaşmadaki görevi veya parazitin gelişimi açısından değişebilir.

Taşıyıcı terimi ise genellikle etkeni bulunduran ve başkalarına aktarabilen, bazen belirti göstermeyen kişiyi anlatır; konak kavramıyla bütünüyle örtüşmez. Nakilde karıştırılan temel sözcük donör, yani vericidir. Host alıcıyı, donör doku ya da hücre kaynağını belirtir. Nakil reddinde alıcının bağışıklığı nakledilen yapıya karşı tepki verirken grefin konağa karşı hastalığında nakledilen bağışıklık hücreleri alıcının dokularına saldırır. Bu ters yönlü ilişkiler, benzer görünen nakil ifadelerinin neden farklı durumları anlattığını açıklar.

Host hakkında doktora ne sorabilirsiniz?

Bir enfeksiyon değerlendirmesinde host sözcüğü geçiyorsa “Burada konak denirken benim hangi özelliğim veya riskim kastediliyor?” sorusu, terimin sizinle ilişkisini netleştirir. Bağışıklığı baskılanmış konak ifadesi kullanılmışsa “Kullandığım ilaçlar nedeniyle hangi enfeksiyon belirtilerini izlemeliyim?” diye sorabilirsiniz. Nakil görüşmesinde ise “Burada anlatılan durum alıcının nakledilen dokuya tepkisi mi, yoksa nakledilen hücrelerin alıcıya tepkisi mi?” sorusu, birbirinden farklı bağışıklık sorunlarını ayırmaya yardımcı olur.

Host hakkında sık sorulan sorular

Host ne demek?

Host, tıpta konak veya konakçı karşılığında kullanılır. Enfeksiyonlarda etkenle ilişki kuran canlıyı, nakilde ise nakledilen hücre ya da dokunun alıcısını belirtir.

Host raporda ne anlama gelir?

Anlamı raporun konusuna bağlıdır. Enfeksiyon değerlendirmesinde kişinin etkene karşı savunma özelliklerini, nakil değerlendirmesinde alıcı tarafı anlatabilir.

Host hangi kelimelerle kullanılır?

Kesin konak, ara konak, rezervuar konak ve bağışıklığı baskılanmış konak sık kullanılan karşılıklardır. Yanındaki sözcük, canlının etkenin yaşamındaki rolünü veya savunma durumunu belirtir.

Host ile vektör arasındaki fark nedir?

Host, etkenin yerleştiği veya geliştiği canlıdır; vektör etkenin aktarılmasını sağlar. Etkenin yaşam döngüsüne katılan bir vektör aynı zamanda konak olabilir.

Host ile donör arasındaki fark nedir?

Nakilde host alıcı, donör ise vericidir. Nakledilen hücre veya doku donörden alınır ve alıcıya aktarılır.

İlişkili terimler: Donor, Graft, Parasite, Reservoir, Vector

Aynı harften

H Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri