Per Os

Per Os nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir ilacın vücuda hangi yoldan alınacağı, tedavinin önemli bir parçasıdır; tıpta per os, ağızdan uygulama yolunu belirtir. Günlük dildeki karşılığı, ilacın ağızdan alınması ve çoğunlukla yutulmasıdır. Latince kökenli bu ifadede per, yoluyla; os ise ağız anlamındadır. Kabaca “per os” diye okunur. Reçetede bu ifadeyi gördüğünüzde ilacın adından çok, size nasıl verileceğinin tarif edildiğini düşünebilirsiniz.

Per os ifadesinin yanında ağızdan, oral veya peroral sözcükleriyle de karşılaşabilirsiniz. Tablet, kapsül, şurup ve bazı çözeltiler bu yolla kullanılabilir; ancak ilacın biçimi, nasıl alınacağını her zaman kendiliğinden açıklamaz. Örneğin her tablet doğrudan yutulmaz; bazıları çiğnenir, bazıları suda çözündürülür. Günlük konuşmada “İğne yerine ağızdan ilaç kullanıyorum” diyen bir kişi, uygulama yolunu anlatmış olur.

Per os nerelerde kullanılır?

Per os, belirli bir uzmanlık dalıyla sınırlı değildir; reçetelerde, hastane ilaç çizelgelerinde, hemşirelik kayıtlarında ve taburculuk belgelerinde görülebilir. Kan tahlilindeki bir ölçümü değil, genellikle tedavinin uygulanışını veya ağızdan alım durumunu bildirir. Bir hastane kaydında “Hastanın ağızdan ilaç alımı uygundur” cümlesi, bu yolun kullanılabildiğini anlatabilir. Bununla birlikte hangi ilacın, hangi miktarda ve ne zaman alınacağı ayrıca belirtilmelidir.

Per os tedavi, ilaçların ağızdan verilmesini; per os alım, yiyecek, içecek veya ilaçların ağızdan alınmasını anlatır. Per os alımı tolere etmek ifadesi ise kişinin ağızdan verilenleri belirgin kusma veya benzeri bir sorun yaşamadan alabildiğini belirtmek için kullanılabilir. Bu ifade, alınan besinin bütün ihtiyaçları karşıladığını ya da yutmanın mutlaka güvenli olduğunu kendi başına kanıtlamaz.

Nil per os ise ağızdan hiçbir şey verilmemesini belirten ayrı bir talimattır. Özellikle ameliyat, anestezi veya bazı girişimler öncesinde karşınıza çıkabilir. Bu talimatın yiyecek, içecek ve düzenli kullanılan ilaçlar açısından nasıl uygulanacağı, işlemin özelliklerine göre açıklanır. Doktorun “Şimdilik ağızdan alımı durduruyoruz, sıvınızı damardan vereceğiz” demesi, geçici olarak farklı bir yol seçildiğini anlatır.

Per os alınan ilaç nasıl ilerler?

Yutulan ilaç yemek borusundan mideye, ardından bağırsaklara ilerler. Vücut genelinde etki etmesi amaçlanan birçok ilaç, büyük ölçüde ince bağırsaktan emilerek kana geçer. Emilim; ilacın yapısından, mide ve bağırsak hareketlerinden, yiyeceklerden ve birlikte kullanılan başka ilaçlardan etkilenebilir. Bu nedenle ağızdan alınan her ilaç için aynı açlık veya tokluk kuralı geçerli değildir.

Bağırsaktan emilen birçok ilaç, genel dolaşıma ulaşmadan önce karaciğerden geçer ve burada kısmen işlenebilir. Bazı ağızdan kullanılan ilaçlar ise kana geçmekten çok bağırsak içinde etki göstermek üzere tasarlanmıştır. Ağızdan kullanımın sizin için uygunluğu; yutabilmenize, kusma olup olmamasına, sindirim sisteminizin çalışmasına ve tedavinin amacına bağlıdır. Sürekli kusma varsa reçetede per os yazması, alınan ilacın yeterince emildiğini garanti etmez.

Per os hangi yollarla karıştırılır?

Oral uygulama, reçete dilinde çoğunlukla per os ile aynı anlamda kullanılır; ancak ağız bölgesine uygulanan her ilaç yutulmak için değildir. Sublingual uygulama, ilacın dil altına yerleştirilip buradaki dokudan emilmesini amaçlar. Yanak içine yerleştirilen ilaçlarda da ağız içi dokulardan emilim hedeflenebilir. Bu yüzden dil altı tabletini normal tablet gibi yutmak, beklenen etkiyi değiştirebilir; gargara da kullanım talimatına göre tükürülmesi gereken bir ürün olabilir.

Enteral beslenme, sindirim sistemi kullanılarak yapılan beslenmeyi anlatan daha geniş bir kavramdır; mideye veya bağırsağa uzanan bir tüple de uygulanabilir. Dolayısıyla tüple verilen besin sindirim sistemine ulaşsa bile ağızdan alınmış sayılmaz. İntravenöz uygulama ise ilacın veya sıvının doğrudan damar içine verilmesidir. Ağızdan ve damardan verilen aynı ilacın dozları her zaman birbirinin yerine kullanılamaz.

Per os için hangi sorular sorulmalı?

Reçetenizde per os yazıyorsa “Bu ilacı yutmalı mıyım, çiğnemeli miyim, yoksa suda mı çözmeliyim?” sorusu uygulama hatalarını önlemeye yardımcı olur. Yutma güçlüğünüz varsa “Bu ilacın benim için uygun sıvı biçimi veya başka bir uygulama yolu var mı?” diye sorabilirsiniz; çünkü bazı tabletler ezildiğinde koruyucu kaplamaları veya kontrollü salım özellikleri bozulur. Bir işlem öncesinde ağızdan alımınız kısıtlandıysa “Su ve düzenli kullandığım ilaçlar için talimatınız nedir?” sorusu, açlık talimatının size özel kapsamını netleştirir.

İlişkili terimler: Enteral, Intravenous, Oral, Sublingual