Hemianopsia

Hemianopsia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Karşınızdaki kişinin yüzünü görürken yanından yaklaşan birini fark etmemeniz, bazen gözün netliğinden değil, görülebilen alanın daralmasından kaynaklanır. İşte tıpta hemianopsia, görme alanının yarısının kaybolmasını anlatır. Günlük dilde yarım alan görme kaybı diye açıklanabilir. Buradaki yarım, görüntünün bulanıklaşmasını değil, baktığınız çevrenin belirli bir tarafının görülememesini ifade eder. Görme alanı ise gözünüzü sabit bir noktaya yöneltirken çevrede görebildiğiniz bütün bölgedir.

Terim, Yunancada yarım ve görme anlamı taşıyan köklere dayanır. Kabaca hemianopsiya diye okunur; Türkçe tıp dilinde yaygın karşılığı hemianopsidir. Adında görme geçse de sorun her zaman gözün kendisinde bulunmaz; gözden beyne uzanan görme yollarındaki bir etkilenmeyi de gösterebilir. Bu nedenle gözlükle net görmeniz, görme alanınızın bütünüyle sağlam olduğu anlamına gelmez.

Hemianopsi hangi raporlarda geçer?

Hemianopsi, göz hastalıkları ve nöroloji değerlendirmelerinde, özellikle görme alanı testi sonuçlarında karşınıza çıkar. Beyin görüntüleme bulguları değerlendirilirken de muayenede saptanan kayıpla birlikte anılabilir. Görme alanı testinde sabit bir noktaya bakmanız ve çevrede beliren ışıkları fark ettiğinizde düğmeye basmanız istenir. Böylece yalnızca harfleri ne kadar net gördüğünüz değil, çevrenin hangi bölgelerini algıladığınız araştırılır.

Homonim hemianopsi, gözlerin aynı taraftaki görme alanlarının kaybıdır; örneğin çevrenin sol tarafı hiçbir gözle görülemez. Bitemporal hemianopsi, gözlerin dışa bakan görme alanlarının kaybını anlatır. Daha seyrek kullanılan binazal hemianopsi ise gözlerin buruna yakın görme alanlarının kaybıdır. Bu adlardaki yön, hasarlı gözün tarafını değil, göremediğiniz alanın yerini tarif eder.

Bir raporda “Görme alanı incelemesinde sağ homonim hemianopsi saptandı.” yazabilir. Bu ifade, sağ gözün tamamen görmediği anlamına gelmez; çevrenin sağ yarısının gözlerin her birinde algılanamadığını belirtir. Doktorunuzun “Gözünüzün net görmesi korunmuş, ancak görme alanınızın sol tarafında kayıp var.” demesi de aynı ayrımı açıklar. Rapordaki sağ veya sol sözcüğünü hangi yapıyla ilişkilendirdiğiniz, sonucu doğru anlamak açısından önemlidir.

Hemianopsi vücutta nasıl oluşur?

Gözün arkasındaki ağ tabaka, ışığı sinirsel işaretlere çevirir. Bu işaretler görme sinirleriyle ilerler; liflerin bir bölümü optik kiazma denilen kavşakta karşı tarafa geçer. Ardından bilgi, beynin görmeyle ilgili bölgelerine ulaşır. Bu düzen nedeniyle beynin bir tarafındaki hasar, çevrenin karşı tarafının gözlerin her birinde görülememesine yol açabilir. Homonim kayıplar genellikle bu kavşaktan sonraki görme yollarıyla ilişkilidir.

İnme, kafa travması veya görme yollarını etkileyen kitleler hemianopsiye neden olabilir. Hipofiz bezinin yakınındaki bir oluşumun görme sinirlerinin kavşağına baskısı ise bitemporal kayıpla ilişkili olabilir. Kaybın biçimi, sorunun yerini araştırırken hekime ipucu verir; ancak nedeni belirlemek için başlangıç zamanı, muayene ve gerektiğinde görüntüleme birlikte değerlendirilir. Aniden başlayan görme alanı kaybı, özellikle konuşma bozukluğu veya güçsüzlük eşlik ediyorsa, acil değerlendirme gerektirir.

Günlük konuşmada “Tabağımın solundaki yemeği fark etmiyorum ama başımı çevirince görüyorum.” diye anlatılan durum, alan kaybının yaşama yansımasına örnek olabilir. Kapı kenarına çarpma, satırın başlangıcını bulamama veya yaklaşan araçları geç fark etme görülebilir. Beyin eksik alanı her zaman siyah bir perde gibi hissettirmediğinden kişi kaybını hemen anlayamayabilir. Görme rehabilitasyonunda, eksik tarafa bilinçli bakış ve baş hareketleriyle çevreyi tarama becerileri çalışılabilir.

Hemianopsi hangi durumlarla karıştırılır?

Hemianopsi ile bir gözde tam görme kaybı aynı değildir. Bir göz tamamen görmediğinde diğer göz çevrenin geniş bölümünü görmeye devam edebilir; homonim hemianopside ise aynı taraftaki alan her gözde eksiktir. Kuadrantanopsi, görme alanının yarısından daha küçük, çeyrek biçimindeki bir bölgesinin kaybını anlatır. Skotom ise alanın içinde sınırlı bir görmeme bölgesidir; mutlaka yarım alanı kaplamaz.

Görsel ihmalde kişi çevrenin bir tarafına dikkatini yöneltmekte zorlanır; temel sorun görsel bilginin beyne ulaşmasından çok, o tarafa dikkat verilmesindedir. Hemianopsi ve görsel ihmal birlikte bulunabildiğinden ayrım özel muayene gerektirebilir. Bulanık görmede ise nesnelerin ayrıntıları seçilemez; hemianopside görülebilen taraftaki ayrıntılar net kalabilir.

Hemianopsi için hangi sorular sorulmalı?

Görüşmede “Görme alanımın hangi tarafı etkilenmiş ve bu bulgu hangi görme yolu bölgesiyle ilişkili?” sorusu, rapordaki yön tarifini anlamlandırır. “Kaybın nedenini araştırmak için hangi incelemeler gerekli?” sorusu, görme alanı testiyle neden araştırmasının farklı amaçlarını netleştirir. “Okuma, yürüme ve araç kullanma açısından hangi düzenlemelere veya rehabilitasyona ihtiyacım var?” sorusu ise günlük güvenliği ve kişiye uygun desteği gündeme getirir.

İlişkili terimler: Hemianopia, Scotoma, Visual Field