Plug
n. isim
Plug nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Bir kanalın ağzını kapatan küçük bir parça düşünün: tıpta plug, böyle bir kapatıcı maddeyi veya bu amaçla yerleştirilen tıbbi aracı anlatır. Günlük dildeki karşılığı tıkaçtır; ancak bu tıkaç bazen vücudun kendi salgısından oluşur, bazen de tedavi amacıyla dışarıdan yerleştirilir. Bu yüzden kelimenin geçtiği yerde neyin kapandığını ve tıkacı neyin oluşturduğunu bilmek gerekir.
Plug, İngilizce bir kelimedir ve kabaca “plag” diye okunur. Türkçe hekim konuşmalarında İngilizce biçimiyle kullanılabilse de hastaya açıklanırken çoğunlukla tıkaç denir. Kelime bir hastalığın adından çok, bir yapının kanal veya açıklık içindeki durumunu tarif eder. “Kulağımda tıkaç varmış, o yüzden sesler boğuk geliyormuş” sözü, günlük konuşmadaki karşılığını gösterir.
Plug hangi ifadelerde kullanılır?
Göğüs hastalıklarında ve akciğer görüntüleme raporlarında mucus plug ifadesiyle karşılaşılabilir; bunun Türkçesi mukus tıkacıdır. Bronşun içinde birikerek hava geçişini azaltan koyu salgıyı anlatır. Örneğin, “Sağ alt lob bronşunda mukus tıkacı izlenmiştir” şeklindeki bir rapor cümlesi, akciğerin ilgili bölümüne hava taşıyan yolun salgıyla tıkandığını bildirir. Bu bulgu, bronkoskopi denilen ve solunum yollarının kamerayla incelendiği işlem sırasında da görülebilir.
Kulak burun boğaz alanındaki cerumen plug, dış kulak yolunda biriken serumen tıkacını, yani kulak kiri tıkacını ifade eder. Göz hastalıklarında kullanılan punctal plug ise punktum tıkacı olarak adlandırılır ve gözyaşının boşaldığı küçük açıklığa yerleştirilen bir araçtır. Damar girişimlerinde vascular plug, belirli bir damardaki akımı kapatmak için kullanılan damar tıkayıcı cihazı anlatır. Aynı kelime, bu örneklerde hem istenmeyen bir birikimi hem de planlı bir tedaviyi adlandırır.
Plug vücutta ne yapar?
Mukus, solunum yollarının yüzeyini nemli tutar ve solunan parçacıkların uzaklaştırılmasına katkı sağlar. Koyulaştığında veya yeterince temizlenemediğinde bronş içinde birikerek hava geçişini engelleyebilir. Tıkanan yolun ilerisine yeterince hava ulaşmazsa akciğer dokusunun o bölümü havasız kalabilir; buna atelektazi denir. Astım, bazı solunum yolu enfeksiyonları ve salgıların temizlenmesini zorlaştıran hastalıklar bu duruma zemin hazırlayabilir. Hastanın hissedeceği etki, tıkacın yerine ve kapattığı hava yolunun genişliğine göre değişir.
Kulakta oluşan tıkaç ise sesin dış kulak yolundan kulak zarına ulaşmasını güçleştirebilir; dolgunluk ve işitmede azalma yapabilir. Punktum tıkacında amaç bunun tersine, bir akışı bilerek yavaşlatmaktır: gözyaşının buruna doğru boşalması azaltılarak göz yüzeyinde daha uzun süre kalması hedeflenir. Hekimin “Gözyaşınız yüzeyde daha uzun kalsın diye gözyaşı kanalının girişine küçük bir tıkaç yerleştirebiliriz” demesi, bu tedavinin mantığını açıklar. Dolayısıyla plug görüldüğünde asıl mesele, kapatmanın sorun mu yarattığı yoksa tedavi mi sağladığıdır.
Plug, pıhtı ve emboli farkı
Plug ile pıhtı aynı şey değildir. Pıhtı, kanın pıhtılaşma süreciyle oluşan yapıdır; plug ise içeriğinden bağımsız olarak bir açıklığı kapatan yapıyı tarif edebilir. Bu nedenle bir tıkaç mukustan, kulak kirinden veya özel üretilmiş bir malzemeden oluşabilir. Kanama dururken kullanılan platelet plug ifadesi ise trombosit tıkacı anlamına gelir; burada kan pulcuklarının hasarlı damar bölgesinde kümelenmesi söz konusudur. Bu ilk birikim, pıhtılaşma sürecindeki fibrin ağıyla desteklenir.
Emboli, damar içinde taşınan bir maddenin ileride bir damarı tıkamasıyla ilgili bir terimdir; plug kelimesi böyle bir taşınmayı şart koşmaz. Obstrüksiyon ise tıkanmanın kendisini anlatır, tıkayan parçanın adını değil. Örneğin bir tümör de obstrüksiyon yapabilir ama bu nedenle otomatik olarak plug diye adlandırılmaz. Stent ise çoğunlukla bir kanalı açık tutmak için kullanılırken, tıkayıcı bir plug açıklığı kapatmayı amaçlar; görevleri bu bakımdan farklıdır.
Plug için hangi sorular sorulmalı?
Raporda plug geçiyorsa “Tıkaç nerede, neden oluşmuş ve bulunduğu yerde neyi etkiliyor?” sorusu, bulgunun sizin için önemini öğrenmeyi sağlar. Bir tıkaç yerleştirilmesi öneriliyorsa “Bu araçla hangi akışı azaltmayı hedefliyorsunuz ve beklenen yararı nasıl değerlendireceğiz?” diye sorabilirsiniz. İşlem sonrası takip planı konuşulurken “Bu tıkaç yerinde mi kalacak, gerektiğinde çıkarılabilir mi ve hangi yakınmalar kontrol gerektirir?” sorusu işe yarar. Yanıtlar, kendiliğinden oluşmuş bir birikimin tedavisiyle planlı olarak yerleştirilen bir aracın takibini birbirinden ayırır.
Plug hakkında sık sorulan sorular
Plug ne demek?
Tıp dilinde bir açıklığı veya kanalı kapatan maddeyi ya da aracı ifade eder. Kendiliğinden oluşan salgı birikimi de tedavi için yerleştirilen küçük bir cihaz da bu adla anılabilir.
Plug raporda ne anlama gelir?
Anlamı, bulunduğu organ ve yanında yazan kelimeyle belirlenir. Akciğer raporunda salgı birikimini anlatabilirken, bir işlem raporunda yerleştirilmiş tıkayıcı cihazı belirtebilir.
Plug hangi kelimelerle kullanılır?
Mucus plug, cerumen plug ve punctal plug sık kullanılan örneklerdir. Bunlar sırasıyla mukus tıkacı, kulak kiri tıkacı ve gözyaşının boşalmasını azaltmak için kullanılan punktum tıkacını anlatır.
Plug ile pıhtı arasındaki fark nedir?
Pıhtı, kanın pıhtılaşmasıyla meydana gelir; plug ise bir yapının kapatıcı işlevini belirtir. Her plug kan içermez ve her tıkaç pıhtılaşma sonucu oluşmaz.
Plug nerede bulunur?
Türüne göre bronşta, dış kulak yolunda veya gözyaşının boşaldığı açıklıkta bulunabilir. Bazı tıkayıcı cihazlar ise girişim sırasında damar içine yerleştirilir.
İlişkili terimler: Mucus, Cerumen, Punctum, Obstruction, Thrombus, Stent