Phoria

Phoria nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Gözleriniz aynı noktaya bakarken, bakış doğrultularını bir arada tutan bir uyum sistemi çalışır; tıpta phoria, bu birliktelik kesildiğinde ortaya çıkan kayma eğilimini anlatır. Türkçe tıp dilinde forya ya da heteroforya denir; günlük dildeki karşılığı gizli şaşılıktır. Buradaki gizlilik, kaymanın normal bakış sırasında gözlerin birlikte çalışmasıyla dengelenmesini ifade eder. Bu nedenle aynaya baktığınızda gözleriniz düzgün görünürken muayenede forya saptanabilir.

Terim, Yunancada taşıma anlamıyla ilişkili bir kökten gelir ve gözün belirli bir yöne yönelme eğilimini adlandıran sözcüklerde kullanılır. Kabaca “foriya” diye okunur; Türkçe konuşan göz hekimlerinden çoğunlukla “forya” biçimini duyarsınız. Özellikle İngilizce kaynaklarda phoria yazımıyla karşılaşırsınız. Kelimenin önüne eklenen bölüm, kayma eğiliminin yönünü belirtir.

Phoria göz muayenesinde nasıl kullanılır?

Forya, göz hastalıkları muayenesinde, özellikle şaşılık ve gözlerin birlikte çalışmasının değerlendirilmesinde kullanılır. Örtme testi sırasında gözlerden birinin görüntü alması geçici olarak engellenir; böylece gözlerin ortak hedefe bakarak birbirini dengelemesi kesilir. Hekim, örtülen gözün konumunu ve örtü kaldırıldığında yeniden hedefe yönelmek için yaptığı hareketi değerlendirir. Uygulanan örtme yöntemine göre gizli kayma ile açık kayma ayırt edilir.

Ekzoforya dışa, ezoforya içe, hiperforya ise bir gözün diğerine göre yukarı kayma eğilimini anlatır. Raporda “Yakın bakışta ekzoforya saptandı.” yazması, yakındaki bir hedef değerlendirilirken dışa yönelme eğilimi görüldüğünü belirtir. Uzak bakış ve yakın bakış bulguları aynı olmayabilir; rapordaki bu ayrım yakınmalarınızın hangi koşullarda ortaya çıktığını anlamak açısından değerlidir. Kaymanın miktarı prizma diyoptrisi denen bir ölçüyle kaydedilebilir.

Phoria sırasında gözlerde ne olur?

Beyin, gözlerden gelen görüntüleri birleştirerek tek bir görüntü oluşturur; bu işleme füzyon denir. Göz kasları da bakış doğrultularını bu ortak görüntüyü koruyacak biçimde ayarlar. Foryası olan kişide, gözlerin birlikte görmesi kesildiğinde gözün yönelmek istediği konum ortak hedeften farklı olabilir. Bu, mutlaka göz kasında felç ya da gözün yapısında hasar bulunduğu anlamına gelmez; gözlerin duruş eğilimi ile bunu dengeleyen sistem arasındaki ilişkiyi gösterir.

Gözlerin uyum kapasitesi yeterliyse kişi hiçbir rahatsızlık hissetmeyebilir. Dengeyi sürdürmek zorlaştığında göz yorgunluğu, okurken odaklanmada güçlük, baş ağrısı veya zaman zaman çift görme ortaya çıkabilir; ancak bu yakınmalar yalnızca foryaya özgü değildir. Günlük konuşmadaki “Uzun süre okuyunca satırlar birbirine giriyor.” ifadesi böyle bir değerlendirmeye gerekçe olabilir. Hekimin “Gözleriniz birlikte bakarken kayma eğilimini dengeliyor.” demesi ise muayenede görülen eğilimin günlük bakışta nasıl gizlendiğini açıklar.

Phoria ile tropya arasındaki fark

Foryada kayma eğilimi, gözlerin birlikte çalışmasıyla genellikle kontrol altında tutulur; tropyada ise gözler açıkken de belirgin bir hizalanma bozukluğu vardır. Tropyanın diğer adı heterotropyadır. Ekzoforya ile ekzotropya dışa yönelmeyi anlatır, fakat aynı durum değildir: birinde eğilim gizli kalırken diğerinde dışa kayma görünür hâle gelir. Tropya sürekli bulunabileceği gibi aralıklı olarak da ortaya çıkabilir.

Ortofori, gözlerin birlikte görmesi kesildiğinde belirgin bir kayma eğilimi saptanmamasıdır. Ortotropya ise gözler birlikte bakarken düzgün hizalanmayı anlatır; ortotropik görünen bir kişide forya bulunabilir. Yakınsama yetersizliği de foryayla aynı kavram değildir: yakındaki hedefe bakarken gözleri yeterince içe yöneltme ve bu konumu sürdürme güçlüğüdür. Bu durumda yakın bakışta ekzoforya görülebilir, ancak her ekzoforya yakınsama yetersizliği demek değildir.

Phoria için hangi sorular sorulmalı?

Muayene sonucunu konuşurken “Kayma eğilimim yakında mı, uzakta mı daha belirgin?” sorusu, okuma veya uzak bakış sırasında yaşadıklarınızla bulgunun bağlantısını kurar. “Şikâyetlerim bu bulguyla açıklanıyor mu, başka nedenleri araştırmak gerekir mi?” sorusu, baş ağrısı ya da bulanık görmenin doğrudan foryaya bağlanmasını önler. “Benim için yalnızca takip mi, gözlük düzenlemesi mi, prizma mı ya da uygun göz egzersizleri mi düşünülüyor?” sorusu ise kişiye özel yaklaşımı netleştirir; seçim yalnızca kaymanın miktarına değil, belirtilere ve gözlerin birlikte çalışma kapasitesine dayanır.

İlişkili terimler: Heterophoria, Exophoria, Fusion, Orthophoria