Abscess
n. Çıban, cerahat kesesi, irin şişi, dokuların zararına meydana gelen ve arızî oyuklarda toplanan irin kütlesi, cerahat, apse.
Apse
Tanım Bir apse, vücudun herhangi bir yerinde, irin adı verilen, sıvılaştırılmış kapalı bir doku topluluğudur. Vücudun yabancı maddelere karşı savunma tepkisi sonucudur.
Açıklama Septik ve steril olmak üzere iki tip apse vardır. Çoğu apse septiktir, bu da enfeksiyonun sonucu oldukları anlamına gelir. Septik apseler vücudun herhangi bir yerinde olabilir. Sadece bir mikrop ve vücudun bağışıklık tepkisi gereklidir. İstilacı mikroplara cevaben, beyaz kan hücreleri enfekte olmuş bölgede toplanır ve mikropa sindirerek saldıran enzimler adı verilen kimyasallar üretmeye başlar. Bu enzimler asit gibi davranır, mikropları öldürür ve bunları dolaşım tarafından toplanıp vücuttan elimine edilebilecek küçük parçalara böler. Ne yazık ki, bu kimyasallar ayrıca vücut dokularını da sindirir. Çoğu durumda, mikrop benzer kimyasallar üretir. Sonuç, sindirilmiş mikropları, sindirilmiş dokuları, beyaz kan hücrelerini ve enzimleri içeren kalın, sarı bir sıvıdır.
Bir apse, iltihap adı verilen bir işlemle başlayan doku enfeksiyonunun son aşamasıdır. Başlangıçta, istilacı üreme vücudun bağışıklık sistemini aktive ettiğinden, birkaç olay meydana gelir:
Nedenleri ve belirtileri
Birçok farklı ajan apseye neden olur. En yaygın olanı, neredeyse her zaman cilt altındaki apselerin nedeni olan Staphylococcus aureus gibi irin oluşturan (piyojenik) bakterilerdir. Kalın bağırsağın yanında, özellikle de anüs etrafındaki apseler, kalın bağırsakta bulunan sayısız bakteriden herhangi birinden kaynaklanabilir. Beyin apseleri ve karaciğer apseleri dolaşım boyunca oraya gidebilecek herhangi bir organizmadan kaynaklanabilir. Bakteriler, amipler ve bazı mantarlar bu şekilde seyahat edebilir. Vücudun diğer bölümlerindeki apselere normalde yakındaki yapılarda yaşayan veya onları etkileyen organizmalar neden olur. Spesifik apselerin bazı yaygın nedenleri:
- normal flora ile cilt apseleri
- ağız florası ile diş ve boğaz apseleri
- normal hava yolu florası, pnömoni mikropları veya tüberküloz ile akciğer apseleri
- normal bağırsak florası ile karın ve anal apse
Abscess nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Ağrılı bir şişliğin içinde irin birikmesi, tıpta abscess adıyla anlatılır; Türkçe tıp dilinde bunun karşılığı apsedir. İrin, bağışıklık hücreleri, mikroplar ve hasarlanmış doku artıklarını içeren koyu kıvamlı bir sıvıdır. Apse ise bu sıvının doku içinde oluşmuş sınırlı bir boşlukta toplanmasıdır. Günlük konuşmada kullanılan iltihap kesesi sözü bu görünümü kabaca karşılar, ancak her iltihaplı şişlik apse değildir.
İngilizce abscess sözcüğü, uzaklaşma veya ayrılma anlamıyla bağlantılı Latince abscessus kelimesinden gelir. Kabaca ab-ses diye okunur; Türkçede yazarken ve konuşurken apse kullanılır. "Dişimin yanında ağrılı bir şişlik çıktı, apse olabilir mi?" günlük hayatta duyabileceğiniz bir örnektir. Bu şişliğin gerçekten apse olup olmadığı, muayene ve gerektiğinde görüntülemeyle anlaşılır.
Apse hangi alanlarda karşınıza çıkar?
Apse, bulunduğu yere göre adlandırıldığı için farklı uzmanlık alanlarında karşınıza çıkabilir. Deri apsesi dermatoloji ve genel cerrahide, diş apsesi diş hekimliğinde, perianal apse ise anüs çevresindeki dokularla ilgilenen genel cerrahi değerlendirmelerinde kullanılır. Karaciğer apsesi ve beyin apsesi gibi ifadeler, birikimin iç organlarda bulunduğunu anlatır. Bu adlandırmalar aynı zamanda hangi incelemenin ve hangi tedavi yaklaşımının uygun olabileceğine yön verir.
"Ultrasonografide apse ile uyumlu sıvı koleksiyonu izlenmiştir." bir rapor cümlesidir. Buradaki koleksiyon, sıvının bir alanda toplandığını söyler; apse ile uyumlu ifadesi ise görüntünün irin birikimini düşündürdüğünü belirtir. Her sıvı koleksiyonu apse olmadığı için görüntü, muayene bulguları ve kişinin yakınmalarıyla birlikte yorumlanır. Özellikle derindeki apseleri değerlendirmede ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme kullanılabilir.
Muayenede fluktuasyon sözcüğünü de duyabilirsiniz; bu, bastırıldığında içeride sıvı varmış hissinin alınmasıdır. Derin yerleşimli apselerde bu bulgu dışarıdan saptanamayabilir. "Bu apseyi boşaltmamız gerekiyor; antibiyotik içerideki birikimi tek başına gideremeyebilir." doktorun tedavi gerekçesini açıklarken kurabileceği bir cümledir.
Apse vücutta nasıl oluşur?
Çoğu apse, bakterilerin bir dokuya ulaşmasının ardından gelişir. Bağışıklık sisteminin savunma hücreleri bölgeye gelir ve mikroplarla mücadele ederken çevredeki dokuda da hasar oluşabilir. Hücre artıkları ve sıvı birikerek irinli bir boşluk meydana getirir. Çevresinde gelişen sınırlayıcı doku, enfeksiyonu bir bölgede tutmaya çalışır; ancak bu sınır enfeksiyonun yayılmasını kesin olarak önlemez.
Deriye yakın apseler genellikle ağrı, kızarıklık, sıcaklık artışı ve şişlikle fark edilir. Biriken sıvının yaptığı basınç, dokuyu gererek zonklama hissine yol açabilir. İç organlardaki apselerde dışarıdan şişlik görülmeyebilir; ateş, halsizlik veya ilgili bölgede ağrı ön planda olabilir. Ateşin bulunmaması da apseyi dışlamaz. Diyabet veya bağışıklığın baskılanması gibi durumlar, enfeksiyonun seyrini ve tedavi planını etkileyebilir.
Tedavide önemli nokta, irin birikiminin boşaltılmasının gerekip gerekmediğidir. Apse drenajı denilen bu işlem, yerine göre küçük bir kesiyle veya görüntüleme eşliğinde yerleştirilen bir kateterle yapılabilir. Antibiyotik gereksinimi apsenin konumuna, çevreye yayılımına ve kişinin genel durumuna göre belirlenir. Evde sıkmak veya delmek dokuyu zedeleyebilir ve enfeksiyonun yayılmasına yol açabilir.
Apse hangi durumlarla karıştırılır?
Kist, içinde sıvı veya başka maddeler bulunabilen, çoğunlukla kendi duvarıyla çevrili bir oluşumdur; apse ise irin birikimidir. Bir kist enfekte olduğunda apseleşebilir, fakat her kistin enfekte olması beklenmez. Çıban, genellikle kıl kökünden başlayan ve apse oluşturabilen bir enfeksiyondur; bu nedenle her apseye çıban demek doğru değildir.
Selülit, burada kozmetik görünümü değil, deri ve deri altındaki dokuların yayılan bakteriyel enfeksiyonunu ifade eder. Apseden farklı olarak belirgin bir irin boşluğu bulunmayabilir; yine de selülit ve apse birlikte görülebilir. Fistül ise dokular veya organlarla cilt arasında oluşan anormal bir kanaldır ve özellikle anüs çevresindeki apselerle ilişkili olabilir. Hızla yayılan kızarıklık, titreme, belirgin genel durum bozukluğu, yutma ya da nefes alma güçlüğü gelişmesi acil değerlendirme gerektirir.
Apse için hangi sorular işe yarar?
Görüntüleme raporunda apse şüphesi belirtilmişse, "Bunun apse olduğundan emin olmak için başka bir inceleme gerekiyor mu?" diye sorabilirsiniz. Tedavi planlanırken, "Benim durumumda boşaltma gerekiyor mu, antibiyotiğin rolü nedir?" sorusu işlemin ve ilacın amacını netleştirir. Aynı bölgede tekrarlayan şişlik veya akıntı varsa, "Tekrarlamasına yol açan bir kist, fistül ya da başka bir neden araştırılmalı mı?" sorusu altta yatan sorunun değerlendirilmesini gündeme getirir.
Abscess hakkında sık sorulan sorular
Abscess ne demek?
Abscess, Türkçede apse olarak kullanılan İngilizce tıp terimidir. Dokuda oluşan sınırlı bir boşlukta irin birikmesini anlatır.
Abscess nerede bulunur?
Apse deride, diş çevresinde, anüs çevresinde veya iç organlarda gelişebilir. Bulunduğu yer, belirtilerin nasıl ortaya çıkacağını ve tedavinin nasıl yapılacağını etkiler.
Abscess raporda ne anlama gelir?
Raporda bu kelimenin bulunması, irin içeren bir odaktan söz edildiğini gösterir. Apse şüphesi ya da apse ile uyumlu gibi ifadeler, bulgunun muayene ve diğer incelemelerle birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Abscess ile kist arasındaki fark nedir?
Apse irin birikimidir; kistin içeriği ise irin olmak zorunda değildir. Kist sonradan enfekte olup apseleşebilir.
Abscess hangi kelimelerle kullanılır?
Deri apsesi, diş apsesi ve karaciğer apsesi gibi ifadeler yerleşimi belirtir. Apse drenajı ise biriken irinin boşaltılması işlemini anlatır.
İlişkili terimler: Cellulitis, Cyst, Drainage, Fistula, Pus