İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Acantholysis

n. Malpighi tabakası atrofisi.

Akantoliz
Hücre içi çimento maddesinin parçalanmasından kaynaklanan epidermisin keratinositleri arasındaki hücre içi bağlantıların bozulması. Pemfigus vulgaris, pemfigus foliaceus ve diğer cilt hastalıkları gibi durumlarda epidermal vezikül oluşumuyla ilişkilidir.

Akantoliz, yanlış bilinenlerden kaçan acantholy'sis.
Bireysel epidermal keratinositlerin, pemfigus vulgaris ve Darier hastalığı gibi durumlarda, komşularından ayrılması.

Acantholysis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Derinin yüzeyindeki hücreler, birbirine tutunarak koruyucu bir örtü oluşturur; tıpta acantholysis, bu hücrelerin aralarındaki bağlantıları kaybederek birbirinden ayrılmasıdır. Türkçe tıp dilinde akantoliz yazılır ve kabaca a-kan-to-liz diye okunur. Sözcük, Yunancada diken anlamındaki akantha ile çözülme anlamındaki lysis köklerinden gelir. Buradaki diken ifadesi, deri hücrelerinin mikroskopta görülen bağlantılı görünümüne dayanır; deride gerçekten diken bulunduğunu anlatmaz.

Günlük dilde bunu, yan yana duran hücrelerin birbirini bırakması diye düşünebilirsiniz. Arkadaşınıza anlatırken “Derimin üst tabakasındaki hücreler birbirinden ayrılmış” demeniz, anlatılmak isteneni büyük ölçüde karşılar. Akantoliz, derinin yalnızca incelmesi ya da hücrelerin küçülmesi değildir; asıl değişiklik hücreler arasındaki tutunmanın bozulmasıdır. Bu nedenle terim, bir hastalığın adından çok mikroskop altında görülen belirli bir doku değişikliğini tarif eder.

Akantoliz hangi raporlarda kullanılır?

Akantolizle en çok dermatoloji değerlendirmelerinde ve deriden alınan biyopsinin patoloji raporunda karşılaşılır. Örneğin raporda “Üst deride akantoliz izlenmiştir” yazabilir. Patolog bu ifadeyle, incelenen örnekte hücreler arasındaki bağlantı kaybını bildirir. Raporun devamındaki yerleşim bilgisi, eşlik eden hücre değişiklikleri ve bağışıklık incelemeleri, bu bulgunun hangi hastalıkla ilişkili olduğunu değerlendirmede önem taşır.

Suprabazal akantoliz, ayrışmanın üst derinin en alt hücre sırasının hemen üzerinde bulunduğunu anlatır ve pemfigus vulgariste görülebilir. Subkorneal akantoliz, ayrışmanın derinin en dıştaki boynuzsu tabakasının altında olduğunu belirtir; pemfigus foliaseus değerlendirmesinde karşılaşılabilir. Fokal akantoliz ise değişikliğin incelenen dokuda sınırlı odaklar halinde görüldüğünü söyler. Bu ifadeler, ayrışmanın yerini veya dağılımını tarif eder; birbirlerinin yerine kullanılamaz.

Bazen kabarcık tabanından alınan hücrelerin incelendiği Tzanck yaymasında akantolitik hücre ifadesi geçer. Bu, komşularından ayrılmış hücrelerin görüldüğü anlamına gelir. Böyle bir sonuç, muayene ve gerektiğinde biyopsi bulgularıyla birlikte değerlendirilir; hangi hastalığın bulunduğunu her zaman kendi başına belirleyemez.

Akantolizde deride ne olur?

Üst derinin başlıca hücreleri keratinositlerdir; bu hücreleri birbirine bağlayan yapılara desmozom denir. Bağlantılar bozulduğunda hücrelerin arasında boşluklar açılabilir ve bu boşluklarda sıvı birikerek kabarcık gelişebilir. Kabarcığın üzerindeki ince örtü açılırsa yüzeysel, hassas veya ağrılı bir yara kalabilir. Ayrışmanın derinin hangi seviyesinde olduğu, kabarcığın ne kadar kolay açıldığını ve dışarıdan nasıl göründüğünü etkiler.

Pemfigusta bağışıklık sistemi, hücrelerin tutunmasında görev alan bazı proteinlere karşı antikor üretir. Doktorunuz “Kabarcıkların nedeni, deri hücrelerini birbirine bağlayan yapılara karşı gelişen bağışıklık tepkisi olabilir” diyebilir. Pemfigus vulgariste ağız içinde ağrılı yaralar da görülebilirken pemfigus foliaseusta ayrışma daha yüzeyseldir ve ağız tutulumu genellikle beklenmez.

Akantoliz her zaman aynı nedenle gelişmez; Darier hastalığı gibi hücrelerin olgunlaşması ve bağlantılarıyla ilişkili kalıtsal durumlarda da görülebilir. Sizin açınızdan önemli olan, bu bulgunun şikâyetlerinizle ve derideki görünümle nasıl örtüştüğüdür. Tedavi, yalnızca akantoliz sözcüğüne göre değil, bu değişikliğe yol açan hastalığa, tutulan bölgelere ve yakınmaların ağırlığına göre seçilir.

Akantoliz hangi terimlerle karıştırılır?

Akantoz, akantolize benzeyen adına rağmen üst derinin dikenli hücre tabakasının kalınlaşmasını anlatır. Atrofi ise dokunun incelmesi veya hacim kaybetmesidir; hücrelerin birbirinden ayrılmasıyla aynı değişiklik değildir. Diskeratoz, deri hücrelerinin olağandan erken veya anormal biçimde boynuzlaşmasıdır ve bazı hastalıklarda akantolizle birlikte bulunabilir.

Spongiyozda hücrelerin arasına sıvı girerek üst deride süngerimsi bir görünüm oluşturur; bu değişiklik özellikle egzamalı hastalıklarda görülür. Akantolizde ise belirleyici olay hücrelerin birbirine tutunmasını kaybetmesidir. Benzer şekilde, her deri kabarcığı akantoliz sonucu oluşmaz: büllöz pemfigoidde ayrışma, üst derinin kendi hücreleri arasında değil, üst deriyle altındaki doku arasındadır.

Akantoliz için hangi sorular işe yarar?

Biyopsi sonucunu görüşürken “Akantoliz derinin hangi katında ve hangi hastalıkla uyumlu bulunmuş?” sorusu, rapordaki yer tarifini olası tanıyla ilişkilendirir. Ağız yaraları, kabarcıklar veya kabuklanma varsa “Tanıyı netleştirmek için doğrudan immünfloresan inceleme ya da kanda antikor testi gerekiyor mu?” diye sorabilirsiniz. Tedavi planlanıyorsa “Benim durumumda tedavinin hedefi nedir ve iyileşmeyi hangi bulgulardan anlayacağız?” sorusu, takipte nelere bakılacağını somutlaştırır.

Acantholysis hakkında sık sorulan sorular

Akantoliz ne demek?

Üst derideki hücrelerin birbirine tutunmasını kaybedip ayrılmasıdır. Mikroskopla saptanan bu değişiklik, sıvı dolu kabarcıkların oluşmasına zemin hazırlayabilir.

Akantoliz neyin belirtisidir?

Pemfigus grubu hastalıklarda ve Darier hastalığı gibi farklı deri hastalıklarında görülebilir. Hangi hastalığı düşündürdüğü, ayrışmanın yerine ve eşlik eden bulgulara bağlıdır.

Akantoliz raporda ne anlama gelir?

İncelenen deri örneğinde hücreler arasındaki bağlantıların bozulduğunu bildirir. Hastalığın adı ve tedavisi, raporun bütünü ile muayene bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Akantoliz ile akantoz arasındaki fark nedir?

Akantoliz hücrelerin birbirinden ayrılması, akantoz ise üst derinin belirli bir tabakasının kalınlaşmasıdır. Benzer yazılsalar da farklı doku değişikliklerini anlatırlar.

Akantoliz hangi kelimelerle kullanılır?

Suprabazal, subkorneal ve fokal sözcükleriyle birlikte kullanılabilir. Bu ek ifadeler, ayrışmanın derideki seviyesini veya sınırlı odaklar halinde bulunduğunu açıklar.

İlişkili terimler: Acanthosis, Dyskeratosis, Pemphigus Vulgaris, Pemphigus Foliaceus

Aynı harften

A Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri