İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Acute

a. sıfat

Akut: 1. Had, vahim, ağır; 2. Şiddetli, canlı, hareketli, keskin; 3. Hassas, nafiz, delici.

Acute nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir yakınmanın ne kadar güçlü olduğu ile ne zaman başladığı aynı şey değildir; tıpta acute çoğunlukla başlangıcı yakın olan veya kısa süreli seyreden durumları anlatır. Türkçe tıp dilinde karşılığı akut olarak yazılır. Günlük konuşmada bunu, bağlama göre, yeni başlamış ya da kısa sürede gelişmiş diye düşünebilirsiniz. Sözcük, hastalığın adından çok zaman içindeki davranışı hakkında bilgi verir.

İngilizce acute sözcüğü kabaca “ekyut” diye okunur; kökeni Latince keskin veya sivri anlamındaki acutus sözcüğüne uzanır. Türkçede akut yazıldığı gibi okunur. İngilizcede keskinlik ve şiddet bildiren başka kullanımları da vardır, ancak bir sağlık belgesinde anlamını yanındaki kelime belirler. “Ağrım hafif ama bu sabah başladı” diyen birinin yakınması da akut olabilir; akut demek mutlaka dayanılmaz demek değildir.

Akut hangi ifadelerde karşınıza çıkar?

Akut sözcüğü acil servis notlarında, dahiliye değerlendirmelerinde, görüntüleme raporlarında ve taburculuk belgelerinde sık kullanılır. Akut apandisit, apandisin yakın zamanda gelişen iltihabını; akut böbrek hasarı, böbrek işlevinin kısa sürede bozulmasını anlatır. Akut enfeksiyon ise enfeksiyonun yakın zamanda başlayan dönemini tanımlar; etkenin virüs mü bakteri mi olduğunu kendi başına söylemez.

Bir görüntüleme raporundaki “Akut kanama bulgusu saptanmadı” cümlesi, o incelemede yeni gelişmiş kanamaya ait bulgu görülmediğini belirtir; bütün olası hastalıkların dışlandığı anlamına gelmez. Doktorunuzun “Akut bel ağrınız var, muayenede sinir etkilenmesi bulgusu görmedim” demesi ise ağrının yakın zamanda başladığını ve muayenenin belirli bir yönünü birlikte aktarır. Akut karın ifadesi de hızlı değerlendirme gerektirebilen karın belirtileri için kullanılır; tek bir hastalığın adı değildir.

Akut durumda vücutta ne olur?

Akut durumların ortak bir mekanizması yoktur; sözcük nedenin kendisini değil, çoğunlukla gelişme hızını ve zaman çizgisini anlatır. Bir enfeksiyonda mikroplara karşı bağışıklık yanıtı oluşabilir, bir yaralanmada dokular zedelenebilir, damar tıkanıklığında ise ilgili organa ulaşan kan azalabilir. Bu farklı süreçlerin hepsi akut olarak nitelendirilebilir. Hangi dokunun etkilendiği, tedavinin türünü ve değerlendirmede ne kadar hızlı davranılması gerektiğini belirler.

Akut sözcüğünü duymanız, durumun mutlaka hafif, mutlaka ağır veya kesinlikle geçici olduğunu göstermez. Bazı akut sorunlar tamamen düzelirken bazıları kalıcı hasar bırakabilir ya da uzun süreli izlem gerektirebilir. Örneğin akut böbrek hasarında doktor, önceki ve güncel kan sonuçlarını, idrar miktarını ve kullanılan ilaçları birlikte değerlendirir. Sizin açınızdan belirtilerin başlangıcını, nasıl değiştiğini ve günlük işlerinizi ne ölçüde etkilediğini anlatmak, bu zaman çizgisini netleştirir.

Akut ile kronik arasındaki fark

Akut ile en sık karşılaştırılan sözcük kroniktir. Kronik, uzun süren veya devamlılık gösteren hastalıkları anlatır; mutlaka ağır ya da tedavi edilemez demek değildir. Akut ise her zaman daha tehlikeli olanı göstermez. Süre sınırları hastalığa göre değiştiği için bütün yakınmalara uygulanabilecek ortak bir takvim yoktur. Subakut sözcüğü, bazı hastalıklarda akut ile kronik arasındaki zaman seyrini tanımlamak için kullanılır.

Akut alevlenme, zaten var olan kronik bir hastalığın belirtilerinin kısa sürede belirginleşmesidir; kronik hastalık ile akut değişiklik aynı kişide birlikte bulunabilir. Akut ile acil de eş anlamlı değildir: acil sözcüğü değerlendirme veya müdahalenin geciktirilmemesi gerektiğini vurgular. Şiddetli sözcüğü ise yakınmanın derecesini anlatır. Bu nedenle uzun süredir devam eden bir ağrı şiddetli, yeni başlamış bir ağrı hafif olabilir.

Akut denildiğinde hangi sorular sorulabilir?

Görüşmeye giderken yakınmanın başladığı zamanı, önceki benzer atakları ve son dönemde değişen ilaçlarınızı not etmek yararlıdır. Ardından “Buradaki akut ifadesi yeni başlayan bir hastalığı mı, eski hastalığımın alevlenmesini mi anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Tedavinin hedefini anlamak için “Düzelmeyi hangi belirtiler veya tetkiklerle takip edeceğiz?” sorusu işe yarar. Evdeki izlem planını netleştirmek için de “Hangi değişiklikte beklemeden yeniden değerlendirilmem gerekir?” sorusunu yöneltebilirsiniz.

Acute hakkında sık sorulan sorular

Acute ne demek?

Acute, Türkçe tıp dilinde akut olarak kullanılan bir nitelemedir. Genellikle bir durumun yakın zamanda başladığını veya kısa süreli bir seyir gösterdiğini anlatır; şiddetini tek başına belirlemez.

Acute raporda ne anlama gelir?

Nitelediği bulgunun yeni gelişmiş ya da yakın döneme ait olduğunu ifade edebilir. Anlamı, yanındaki hastalık veya bulgu adıyla ve cümlenin olumlu ya da olumsuz oluşuyla birlikte değerlendirilir.

Acute ile kronik arasındaki fark nedir?

Akut daha çok yakın başlangıcı veya kısa seyri, kronik ise uzun süre devam etmeyi anlatır. Kronik bir hastalığın üzerine akut bir sorun eklenebilir; bu kavramlar birbirini her durumda dışlamaz.

Acute hangi kelimelerle kullanılır?

Akut apandisit, akut enfeksiyon, akut böbrek hasarı ve akut alevlenme yaygın örneklerdir. Sözcüğün yanındaki ifade, hangi organın ya da hastalık sürecinin söz konusu olduğunu gösterir.

Acute ile acil arasındaki fark nedir?

Akut, durumun zaman içindeki gelişimini; acil ise müdahalenin geciktirilmemesi gereğini anlatır. Bir sorunun aciliyeti yalnızca akut olarak adlandırılmasına değil, belirtilere ve etkilenen organa da bağlıdır.

İlişkili terimler: Chronic, Subacute, Exacerbation, Inflammation

Aynı harften

A Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri