Anti

Anti nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir ilacın adındaki küçük bir başlangıç, onun hangi etkiye karşı kullanıldığını anlatabilir: tıpta anti, çoğunlukla ardından gelen kelimeye karşı olma veya o kelimenin anlattığı etkiyi azaltma anlamı katan bir ön ektir. Günlük dildeki karşılığı, bağlama göre karşı, engelleyici ya da etkisini azaltıcı olabilir. Kendi başına bir organı, hastalığı veya belirli bir ilacı adlandırmaz; asıl anlamı, birleştiği kelimeyle ortaya çıkar.

Kökeni Eski Yunancadaki antí sözcüğüdür ve Türkçede yazıldığı gibi, anti diye okunur. Tıbbi kelimelerin içinde genellikle bitişik yazılır; bazı laboratuvar testlerinin adlarında ise kısa çizgiyle ayrılabilir. Günlük konuşmada “Bu ilaç alerjinin etkisini azaltıyormuş.” denmesi, antihistaminik gibi bir kelimenin anlattığı işlevi sadeleştirir. Ancak anti ile başlayan her kelime aynı tür karşı koymayı anlatmaz; kimi bir belirtiyi azaltırken kimi bir mikrobu veya bağışıklık hedefini işaret eder.

Anti hangi tıbbi kelimelerde kullanılır?

Anti ön ekini reçetelerde, ilaç açıklamalarında, muayene notlarında ve laboratuvar sonuçlarında görebilirsiniz. Antiinflamatuvar, iltihabi yanıtı azaltan ilaç veya etki için kullanılır. Antihistaminik, histamin adlı haberci maddenin etkisini engelleyen ilaçları anlatır; alerjik kaşıntı ve hapşırma gibi yakınmalarda karşınıza çıkabilir. Antikoagülan ise kanın pıhtılaşma sürecini baskılayan ilaçların adlandırılmasında yer alır.

Enfeksiyon hastalıklarında antibakteriyel, bakterilere karşı etkili anlamındadır; antiviral ise virüslere karşı kullanılan tedavileri tanımlar. Doktorunuz “Bu tedavi antiviral olduğu için virüse yönelik etki gösterir.” diyebilir. Antibiyotik kelimesinde de aynı kök bulunur, ancak klinikte antibiyotik denildiğinde genellikle bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlar anlaşılır. Dolayısıyla anti başlangıcını görmek, ilacın her türlü enfeksiyona iyi geleceği anlamına gelmez.

Laboratuvarda anti, çoğu zaman bir hedefe karşı oluşmuş antikorun adının parçasıdır. Örneğin “Antinükleer antikor testi pozitif bulundu.” cümlesi, hücre çekirdeğindeki yapılara yönelik antikorların saptandığını bildirir. Bu ifade doğrudan bir ilaç etkisini değil, bağışıklık sisteminin ürettiği bir proteinin neye yöneldiğini anlatır. Sonucun yorumu, testin neden istendiğine ve kişinin yakınmalarına bağlıdır.

Anti vücuttaki etkiyi nasıl anlatır?

Anti ile başlayan bir ilaç adı, etkinin yönünü tarif eder; etkinin hangi yoldan oluştuğunu her zaman söylemez. Antiinflamatuvar bir ilaç, iltihabi yanıtı oluşturan maddelerin üretimini veya etkisini azaltabilir. Antihistaminik bir ilaç ise histaminin bağlandığı alıcıları engelleyerek çalışabilir. Aynı ön ekin kullanılması, bu ilaçların birbirinin yerine geçebileceği anlamına gelmez.

Antikor söz konusu olduğunda karşı olma ilişkisi, belirli bir hedefe bağlanma üzerinden kurulur. Bağışıklık sistemi, mikroplara veya başka yapılara ait hedefleri tanıyan antikorlar üretebilir; bazı durumlarda bu hedefler kişinin kendi dokularında bulunur. Bir antikorun saptanması, mutlaka koruyuculuk sağlandığını ya da aktif hastalık bulunduğunu göstermez. Hangi antikorun araştırıldığı, testin yöntemi ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir.

Sizin açınızdan önemli olan, anti sonrasında gelen bölümün neyi hedeflediğidir. Örneğin antikoagülan tedavi, pıhtının büyümesini veya yeni pıhtı oluşmasını önlemeye yönelik olabilir; mevcut pıhtıyı doğrudan eriten tedaviyle aynı değildir. Benzer biçimde antiinflamatuvar bir ilaç iltihabi yanıtı azaltabilir, fakat varsa enfeksiyona yol açan mikrobu ortadan kaldırmak zorunda değildir.

Anti, antikor ve antijen arasındaki fark

Anti bir ön ek, antikor ise bağışıklık sisteminin ürettiği bir protein türüdür. Antijen, bağışıklık sistemi tarafından tanınabilen hedef yapıyı ifade eder. Antikor ile antijen arasındaki ilişkiyi, tanıyan ve tanınan olarak düşünebilirsiniz; bu benzetme, her karşılaşmanın mutlaka hastalık oluşturduğu anlamına gelmez. Antijen kelimesi de anti ile başlıyor gibi görünse de onu diğer kelimelerle aynı biçimde parçalayarak yorumlamak yanıltıcıdır.

Anti ile pro da bazı terimlerde karşıt yönleri anlatır: antiinflamatuvar iltihabi yanıtı azaltan, proinflamatuvar ise bu yanıtı destekleyen anlamındadır. Antiseptik ile antibiyotik de eş anlamlı değildir. Antiseptikler canlı dokular üzerinde mikroorganizmaları azaltmak amacıyla kullanılırken antibiyotikler bakterilere yönelik tedavide yer alır. Kelimelerdeki ortak başlangıç, uygulama yerlerinin ve kullanım amaçlarının aynı olduğunu göstermez.

Anti geçen ifadelerde ne sormalısınız?

Reçetede anti ile başlayan bir ilaç grubu görüyorsanız “Bu ilaç hangi belirtiyi veya süreci hedefliyor?” sorusu, tedavinin amacını netleştirir. Laboratuvar sonucunda bir antikor adı yazıyorsa “Bu test hangi hedefe karşı oluşan antikoru araştırıyor ve benim yakınmalarımla nasıl ilişkilendiriliyor?” diye sorabilirsiniz. Tedavinin etkisi konusunda belirsizlik varsa “Bu tedavi hastalığın nedenini mi, yoksa oluşturduğu belirtileri mi azaltıyor?” sorusu, beklenen yararı ve tedavinin sınırlarını ayırmaya yardımcı olur.

İlişkili terimler: Antihistamine, Antibody, Antigen