Appendix

Appendix nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Karnın sağ alt tarafındaki küçük, ucu kapalı bağırsak uzantısına tıpta appendix denir. Günlük konuşmada apandis, Türkçe tıp dilinde ise apendiks adıyla karşılaşabilirsiniz. Kalın bağırsağın başlangıcından çıkan bu yapı, biçimi nedeniyle solucanımsı uzantı olarak da tarif edilir. Adı sıkça ameliyatla birlikte anılsa da apendiks, vücudun normal anatomisinin parçasıdır; adı ile iltihaplanmasının adı aynı değildir.

Appendix, Latincede ek veya uzantı anlamına gelen bir sözcüktür ve Türkçe tıbbi kullanımda kabaca apendiks diye okunur. Anatomideki daha uzun adı appendix vermiformis biçimindedir; vermiformis, solucan biçimindeki görünümünü anlatır. Latince sözcük başka yapılara eklenen uzantılar için de kullanılabildiğinden, geçtiği organın adı önemlidir. Karınla ilgili günlük tıbbi kullanımda ise çoğunlukla bu bağırsak uzantısı kastedilir.

Appendix hangi raporlarda geçer?

Apendiks sözcüğünü genel cerrahi değerlendirmelerinde, karın ultrasonografisinde, bilgisayarlı tomografi raporlarında ve ameliyat sonrası patoloji sonucunda görebilirsiniz. Akut apandisit, apendiksin yeni gelişmiş iltihabını anlatır. Apendiks lümeni, bu uzantının içindeki dar boşluğun adıdır. Apendiks duvarı denildiğinde ise bu boşluğu çevreleyen doku katmanları kastedilir. Bu ifadeler organın farklı özelliklerini tarif eder; hepsi aynı bulguyu anlatmaz.

Örneğin raporda, "Apendiks çapında artış ve çevre yağ dokusunda iltihabi değişiklikler izlenmiştir" yazabilir. Bu ifade, apandisit açısından değerlendirilen görüntüleme bulgularını aktarır; karar muayene ve diğer sonuçlarla birlikte verilir. "Apendiks görüntülenemedi" ifadesi ise organın o incelemede seçilemediğini belirtir, bulunmadığını veya kesinlikle sağlıklı olduğunu göstermez. Bağırsak gazı ve apendiksin yerleşimi, özellikle ultrasonografide görüntülenmesini güçleştirebilir.

Apendiks vücutta ne yapar?

Apendiks, kalın bağırsağın başlangıç bölümü olan çekumdan çıkar; içindeki boşluk bağırsakla bağlantılıdır, diğer ucu kapalıdır. Çoğunlukla karnın sağ alt bölümünde yer alır, fakat uzandığı yön kişiden kişiye değişebilir. Duvarında bağışıklık sistemiyle ilişkili lenfoid doku bulunur. Bağırsak mikroorganizmalarıyla ilişkili işlevleri de araştırılmaktadır; buna karşılık sindirimin sürmesi için vazgeçilmez bir organ değildir ve çıkarıldıktan sonra genellikle özel bir beslenme düzeni gerekmez.

İç boşluğunun sertleşmiş dışkı parçasıyla veya lenfoid dokunun şişmesiyle tıkanması, apandisit gelişmesine yol açabilir; ancak her vakada belirgin tıkanıklık saptanmaz. İçeride basınç artışı, bakterilerin çoğalması ve duvarın iltihaplanması ağrı oluşturabilir. Ağrı bazen göbek çevresinde başlayıp sağ alta yerleşir; bulantı, iştahsızlık veya ateş eşlik edebilir. Doktorunuz, "Ağrınızın apandisitten kaynaklanıp kaynaklanmadığını muayene ve görüntülemeyle değerlendireceğiz" diyebilir. İltihap ilerleyip duvar delindiğinde karın içinde yaygın enfeksiyon veya apse gelişebilir. Giderek artan karın ağrısı, belirgin hassasiyet ve genel durum bozulması acil değerlendirme gerektirir.

Apendiks ile apandisit arasındaki fark

Apendiks organın, apandisit ise o organdaki iltihabın adıdır. Günlük konuşmada "Apandisim patlamış, ameliyata aldılar" denildiğinde genellikle apandisite bağlı delinme anlatılır; organın normalde bulunmasıyla hastalanması farklı durumlardır. Apendektomi de hastalık değil, apendiksin ameliyatla çıkarılması işlemidir. Patoloji raporu çıkarılan dokuyu incelerken iltihabın niteliğini ve varsa başka değişiklikleri değerlendirir.

Çekum, halk arasında kör bağırsak denilen kalın bağırsak bölümüdür; apendiks bunun kendisi değil, ona bağlı uzantıdır. Divertikül ise bir organın duvarından dışarı doğru oluşan keseleşmeyi anlatır ve apendiksle eş anlamlı değildir. Apendiksle ilişkili bir bulgu, otomatik olarak kanser demek de değildir; tümör şüphesi varsa bunun ayrıca belirtilmesi ve uygun incelemelerle değerlendirilmesi gerekir.

Apendiks için hangi sorular sorulabilir?

Görüntüleme sonucunu konuşurken "Apendiksle ilgili bulgu kesin apandisit mi düşündürüyor, yoksa başka nedenler de değerlendiriliyor mu?" sorusu, raporun ne kadar belirleyici olduğunu açıklığa kavuşturur. Apendiks görüntülenmemişse "Muayenem ve diğer sonuçlarımla birlikte yeniden görüntüleme veya takip gerekiyor mu?" diye sorabilirsiniz. Tedavi önerildiğinde "Benim durumumda ameliyat ya da antibiyotik seçimini hangi bulgular belirliyor?" sorusu yararlıdır; çünkü komplikasyon bulunması, genel sağlık durumu ve inceleme sonuçları tedavi yaklaşımını etkiler.

İlişkili terimler: Cecum, Appendicitis, Appendectomy, Peritoneum, Lymphoid Tissue