Foramen
n. isim
Foramen nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Vücudumuzdaki kemikler tamamen kapalı yapılar değildir; sinirlerin ve damarların geçebilmesi için doğal açıklıklar taşırlar. Bu açıklıkları adlandırırken tıpta foramen sözcüğü kullanılır. Günlük dilde karşılığı delik veya geçiş açıklığıdır; ancak burada çoğunlukla bir yaralanmadan değil, vücudun normal yapısından söz edilir. Latince kökenlidir ve kabaca fo-ra-men diye okunur. Anatomi kitaplarında karşılaşabileceğiniz foramina ise aynı kelimenin çoğul biçimidir.
Foramen adı, açıklığın hangi yapıda bulunduğunu veya içinden ne geçtiğini söyleyen başka kelimelerle tamamlanır. Bu nedenle kelimenin yanındaki ifade, anlamı kavramak için önemlidir. Günlük konuşmada “Doktor, sinirin kemikteki geçiş yerinin daraldığını söyledi” denildiğinde, söz edilen yer bir foramen olabilir. Buradaki delik sözcüğünü kemiğin kırılması, aşınması ya da sonradan delinmesi gibi düşünmemek gerekir.
Foramen hangi alanlarda kullanılır?
Foramen özellikle anatomi, radyoloji, nöroloji ve beyin cerrahisinde kullanılır; diş hekimliği ve kardiyoloji kayıtlarında da karşınıza çıkabilir. Foramen magnum, kafatasının tabanındaki geniş açıklığın adıdır; beyin sapının omuriliğe devam ettiği geçiş burada bulunur. Foramen intervertebrale, komşu omurlar arasında omurilik sinirlerinin geçtiği açıklığı anlatır. Foramen mentale ise alt çenenin ön bölümünde, alt dudak ve çene ucunun duyusuyla ilişkili sinir dalının çıktığı yerdir.
Bel veya boyun MR raporunda “Sağ tarafta sinir çıkış deliğinde daralma izlenmektedir” cümlesi görülebilir. Aynı bulgu daha teknik bir ifadeyle foraminal daralma olarak yazılabilir; foraminal, foramene ait demektir. Raporda daralmanın sağda mı solda mı olduğu ve hangi omur seviyesinde bulunduğu belirtilir. Bu yer bilgisi, yakınmalarınızın dağılımıyla görüntüleme bulgusunu karşılaştırmak için kullanılır.
Foramen ovale adı ise bağlama özellikle dikkat etmeyi gerektirir. Kafatasında bu adla anılan açıklıktan, yüzün duyusu ve çiğneme kaslarıyla ilişkili bir sinir dalı geçer. Kalpteki foramen ovale, anne karnındaki dolaşımda kulakçıklar arasındaki geçişin adıdır. Kardiyoloji raporunda geçen patent foramen ovale, bu geçişin doğumdan sonra tam kapanmamış olmasını anlatır; kafatasındaki açıklıkla aynı yapı değildir.
Foramen vücutta nasıl işlev görür?
Kemikteki bir foramen, sinir veya damar için geçiş kapısı gibi çalışır. Açıklığın biçimi, genişliği ve çevresindeki dokular, içinden geçen yapının rahatça yerleşmesini sağlar. Omurlar arasındaki açıklıkların sınırlarına kemik yapılar ve omurlar arası diskler komşudur. Diskin dışarı doğru taşması, eklemlerdeki büyüme veya kemiksi çıkıntılar bu geçiş alanını daraltabilir. Daralma sinir kökünü etkilerse belden bacağa ya da boyundan kola yayılan ağrı, uyuşma ve bazen güç kaybı gelişebilir.
Bir hekimin “Sinirin çıktığı açıklık daralmış, ama bunun şikâyetinizle örtüşüp örtüşmediğini muayeneyle değerlendireceğiz” demesi bu ilişkiyi anlatır. Görüntüde daralma bulunması, sinirin mutlaka belirgin biçimde etkilendiğini göstermez. Yakınmanın yeri, kas gücü, duyu muayenesi ve refleksler birlikte değerlendirilir. Yeni gelişen veya artan güç kaybı, değerlendirmeyi geciktirmemeyi gerektirir. Kalpteki açıklığın açık kalması ise farklı bir mekanizmadır; önemi, kalbin yapısı ve kişinin geçirdiği sağlık olaylarıyla birlikte ele alınır.
Foramen benzer terimlerden nasıl ayrılır?
Foramen ile kanal aynı şeyi tarif etmez: foramen bir açıklığı, kanal ise uzanan bir geçiş yolunu anlatır. Bir kanalın giriş veya çıkış ağzı foramen olarak adlandırılabilir. Fissür daha çok yarık biçimindeki aralığı, fossa ise çukur veya oyuk alanı belirtir. Bu sözcükler anatomik şekli tarif eder; birbirlerinin yerine gelişigüzel kullanılmaları yapının yanlış anlaşılmasına yol açabilir.
Foraminal daralma ile spinal kanal darlığı da ayrılmalıdır. Foraminal daralma, omurilik sinirinin omurgadan çıktığı yan geçiştedir; spinal kanal darlığı ise omuriliğin veya bel bölgesindeki sinir demetinin bulunduğu ana kanalın daralmasıdır. Aynı kişide birlikte bulunabilirler, fakat etkiledikleri yer ve yakınmaların dağılımı farklı olabilir. Ayrıca foramen doğal bir açıklığı anlatırken perforasyon, bir organın ya da dokunun delinmesini ifade eder. Foramen sözcüğü tek başına hastalık anlamına gelmez.
Foramen hakkında doktora ne sorulur?
Raporda foramen gördüğünüzde önce hangi organdaki açıklıktan söz edildiğini netleştirmek işe yarar: “Burada adı geçen foramen tam olarak nerede?” Daralma belirtilmişse yakınmalarınızla bağlantısını sorabilirsiniz: “Bu bulgu ağrımın, uyuşmamın veya güç kaybımın olduğu bölgeyle uyumlu mu?” Kalp incelemesinde patent foramen ovale yazıyorsa değerlendirmeyi kişiselleştiren soru şudur: “Bu açıklığın benim sağlık geçmişimdeki önemi nedir ve takip ya da tedavi gerektiriyor mu?”
Foramen hakkında sık sorulan sorular
Foramen ne demek?
Foramen, anatomide doğal bir açıklığı veya geçiş ağzını adlandıran Latince kökenli sözcüktür. Genellikle içinden sinir ya da damar geçen kemik açıklıkları için kullanılır.
Foramen nerede bulunur?
Kafatasında, omurlar arasında ve çene kemiğinde farklı adlarla anılan foramenler bulunur. Kalpteki foramen ovale ise anne karnındaki dolaşımla ilişkili, kulakçıklar arasındaki geçiştir.
Foramen raporda ne anlama gelir?
Anlamı, yanında yazan anatomik ad ve bulguyla belirlenir. Omurga MR raporundaki foraminal daralma sinir çıkış alanının daraldığını, kalp raporundaki patent foramen ovale ise kulakçıklar arasındaki geçişin tam kapanmadığını belirtir.
Foramen hangi kelimelerle kullanılır?
Foramen magnum, foramen intervertebrale, foramen mentale ve foramen ovale yaygın örneklerdir. Yanındaki sözcük açıklığın yerini veya biçimini belirtir; aynı ad farklı organlarda kullanılabildiğinden bağlam önemlidir.
Foramen ile kanal arasındaki fark nedir?
Foramen bir açıklık veya geçiş ağzıdır; kanal ise belirli bir uzunluk boyunca uzanan yoldur. Bir kanalın ucunda foramen bulunabilir, ancak bu sözcükler yapının farklı özelliklerini anlatır.
İlişkili terimler: Canalis, Fissura, Foramen Magnum, Foramen Intervertebrale