Galactorrhea
n. isim
Galactorrhea nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Emzirmediğiniz hâlde meme ucundan sütü andıran bir sıvı gelmesi şaşırtıcı olabilir; tıpta galactorrhea, gebelik ve emzirmenin beklenen süreci dışında görülen süt benzeri salgıyı anlatır. Türkçe tıp dilinde galaktore yazılır ve kabaca ga-lak-to-re diye okunur. Sözcük, Eski Yunancada süt anlamındaki gala ile akış bildiren rhoia köklerine dayanır. Burada belirleyici olan sütün çok gelmesi değil, süt salgısının beklenmeyen bir zamanda ortaya çıkmasıdır.
Galaktore kendiliğinden fark edilebildiği gibi meme ucu sıkıldığında da görülebilir. Kadınlarda daha sık değerlendirilse de erkeklerde de ortaya çıkabilir. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Emzirmiyorum ama göğsümden süt gibi bir sıvı geliyor” cümlesi, hekimin galaktore açısından sorgulayacağı bir yakınmayı tarif eder. Bununla birlikte, meme ucundan gelen her beyazımsı sıvının süt olduğu yalnızca görünüşüne bakılarak kesinleştirilemez.
Galaktore hangi değerlendirmelerde geçer?
Galaktore sözcüğü endokrinoloji, kadın hastalıkları ve doğum veya meme hastalıkları değerlendirmelerinde karşınıza çıkabilir. Genellikle kan tahlilinin adı değil, görüşme ve muayenede kaydedilen bir bulgudur. Muayene notunda “Meme ucuna basıyla süt benzeri akıntı izlendi, galaktore olarak değerlendirildi” yazabilir. Hekim akıntının kendiliğinden gelip gelmediğini, hangi memeden geldiğini, rengini ve eşlik eden yakınmaları öğrenmek ister.
Yanına eklenen sözcükler değerlendirmeyi yönlendirir: hiperprolaktinemiye bağlı galaktore, süt üretimini uyaran prolaktin hormonunun yüksekliğiyle ilişkilidir. İlaca bağlı galaktore, kullanılan bir ilacın hormonlar üzerindeki etkisinin olası neden olarak düşünüldüğünü belirtir. Normoprolaktinemik galaktore, kandaki prolaktin düzeyi normal ölçüldüğü hâlde süt benzeri akıntının bulunmasıdır. Galaktore ve amenore ifadesiyse akıntıyla birlikte adet görememe durumunun da bulunduğunu anlatır.
Galaktore vücutta nasıl oluşur?
Süt üretiminin başlıca uyarıcısı, beynin tabanındaki hipofiz bezinden salgılanan prolaktindir. Beyindeki dopamin adlı haberci madde, prolaktin salınımını normalde baskı altında tutar. Bu denge değiştiğinde veya meme dokusu uyarıldığında süt salgısı görülebilir. Meme ucunu tekrar tekrar sıkarak akıntıyı kontrol etmek de uyarıyı sürdürebilir; bu nedenle kontrol etme alışkanlığını görüşmede anlatmak önemlidir.
Bazı ruh sağlığı ilaçları, bulantı ilaçları ve opioid türü ağrı kesiciler prolaktin üzerinden bu yakınmaya yol açabilir. Tiroid bezinin yavaş çalışması ve böbrek işlevlerindeki belirgin bozulma da değerlendirmeye alınır. Hipofizde prolaktin üreten, çoğunlukla iyi huylu bir oluşum olan prolaktinoma olası nedenler arasındadır; ancak her galaktorede böyle bir oluşum bulunmaz. Doktorun “Önce kullandığınız ilaçları ve prolaktin düzeyinizi birlikte değerlendirelim” demesi, neden araştırmasının başlangıcını anlatır.
Prolaktin yüksekliği adet düzensizliği, gebe kalmada güçlük veya cinsel istekte azalmayla birlikte olabilir; bazı kişilerdeyse yalnızca akıntı fark edilir. Değerlendirmede gebelik olasılığı, prolaktin ve tiroid işlevleri gözden geçirilebilir; hipofiz görüntülemesi her durumda gerekmez. Yeni başlayan şiddetli baş ağrısı veya görme değişikliği eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Tedavi akıntıyı bastırmaktan çok altta yatan nedene göre düzenlenir; şüpheli ilaçlar kendi kendine bırakılmaz.
Galaktore hangi terimlerle karıştırılır?
Laktasyon, memede süt üretilmesi ve salgılanmasının genel adıdır; doğum sonrasında emzirme sırasında beklenen fizyolojik süreci kapsar. Galaktore ise süt benzeri salgının bu beklenen bağlamın dışında görülmesini anlatır. Emzirirken sütün bol olması veya memeden sızması, yalnızca miktarı nedeniyle galaktore diye adlandırılmaz. Emzirme bırakıldıktan sonra salgının bir süre devam edebilmesi de değerlendirmede zamanlamanın neden sorulduğunu açıklar.
Meme başı akıntısı daha geniş bir ifadedir; süt benzeri sıvının yanında kanlı, saydam veya başka görünümlerdeki akıntıları da kapsar. Özellikle kendiliğinden gelen, kanlı veya yalnızca bir memede belirli bir kanaldan çıkan akıntı, galaktore kabul edilmeden meme hastalıkları yönünden değerlendirilir. Hiperprolaktinemi ise bir kan tahlili bulgusudur: prolaktinin yüksek ölçülmesidir. Galaktoreyle birlikte görülebilir ama prolaktini yüksek olan herkeste akıntı olmaz; galaktoresi olan herkeste de hormon yüksekliği saptanmaz.
Galaktore için hangi sorular sorulabilir?
Görüşmeye giderken akıntının başlangıcını, kendiliğinden mi yoksa sıkınca mı geldiğini, adet düzeninizi ve kullandığınız ilaçlarla takviyeleri not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. “Kullandığım ilaçlardan hangileri bu akıntıyla ilişkili olabilir?” sorusu olası nedenleri netleştirir. “Benim durumumda hangi hormon testleri gerekli?” sorusu tetkiklerin amacını öğrenmenizi sağlar. “Akıntının özellikleri meme incelemesi veya hipofiz görüntülemesi gerektiriyor mu?” sorusuysa muayene bulgularınıza göre izlenecek yolu açıklığa kavuşturur.
Galactorrhea hakkında sık sorulan sorular
Galactorrhea ne demek?
Türkçede galaktore denir; beklenen gebelik ve emzirme süreci dışında memeden süt benzeri salgı gelmesini ifade eder. Sütün yalnızca fazla miktarda üretilmesi anlamına gelmez.
Galaktore neyin belirtisidir?
Prolaktin yüksekliği, bazı ilaçların etkisi veya tiroidin yavaş çalışmasıyla ilişkili olabilir. Neden, akıntının özellikleri ve eşlik eden bulgular değerlendirilerek araştırılır.
Galaktore ile hiperprolaktinemi arasındaki fark nedir?
Galaktore gözlenen süt benzeri akıntıdır; hiperprolaktinemi ise kanda prolaktin yüksekliğidir. Birlikte bulunabilseler de birbirlerinin zorunlu sonucu değildirler.
Galaktore raporda ne anlama gelir?
Muayene kaydında, süt benzeri meme başı akıntısının saptandığını veya bu yakınmanın değerlendirildiğini belirtir. Sözcük, akıntının nedenini kendi başına açıklamaz.
Galaktore hangi kelimelerle kullanılır?
İlaca bağlı galaktore, normoprolaktinemik galaktore ve galaktore ile amenore sık kullanılan ifadelerdir. Eklenen sözcükler olası nedeni, hormon durumunu veya eşlik eden adet sorununu belirtir.
İlişkili terimler: Prolactin, Lactation, Amenorrhea