İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Galactosemia

n. isim

Galaktozun glikoza çevrilememesi ile birlikte seyreden bir metabolizma bozukluğu.

Galactosemia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Sütteki şekerin vücutta işlenmesi, birbirini izleyen enzimlerin çalışmasına bağlıdır; tıpta galactosemia olarak adlandırılan galaktozemi, bu işlemlerden birinin aksadığı kalıtsal hastalıkların ortak adıdır. Günlük dille, galaktoz adlı şekerin gerektiği gibi işlenememesi ve zararlı maddelerin birikmesi demektir. Türkçede galaktozemi diye yazılır, ga-lak-to-ze-mi şeklinde okunur. Sözcük, Yunancada süt anlamındaki gala ve kan anlamındaki haima kökleriyle ilişkilidir; kanla ilgili son ek, galaktozun kanda artmasına gönderme yapar.

Galaktoz, özellikle süt şekeri olan laktozun sindirilmesiyle ortaya çıkar. Normalde vücut bu şekeri enzimlerin yardımıyla başka maddelere dönüştürerek kullanır. Galaktozemide sorun, yalnızca bir besini sindirirken rahatsızlık yaşamak değildir; bazı hastalık tiplerinde biriken maddeler organlara zarar verebilir. Bu nedenle hastalığın adı kadar, hangi enzimle ilişkili olduğunun bilinmesi de önemlidir.

Galaktozemi hangi değerlendirmelerde geçer?

Galaktozemi en sık çocuk sağlığı, yenidoğan ve çocuk metabolizma hastalıkları alanlarında gündeme gelir. Yenidoğan taramasında, sarılık nedeniyle yapılan incelemelerde, karaciğer testlerinin değerlendirilmesinde veya ailede benzer hastalık araştırılırken karşınıza çıkabilir. Tarama programlarının kapsamı ülkeye göre değişir; her bebeğin galaktozemi açısından tarandığı varsayılmamalıdır. Bir raporda “Galaktozemi açısından ileri inceleme önerilir.” yazması, tanının doğrulandığını değil, ek değerlendirme gerektiğini anlatır.

Klasik galaktozemi, GALT adlı enzimin belirgin yetersizliğiyle ilişkili, erken dönemde ağır seyredebilme özelliği taşıyan biçimdir. Duarte varyantı, aynı enzimin etkinliğinin kısmen azaldığı, klasik biçimle aynı klinik ağırlıkta değerlendirilmeyen genetik bir durumdur. Galaktokinaz eksikliği ise galaktozun işlenmesinde görevli başka bir enzimi etkiler ve özellikle göz merceğinde bulanıklaşmayla ilişkilidir. Bu adlar birbirinin yerine kullanılamaz; izlem ve beslenme kararları saptanan bozukluğa göre değişir.

Galaktozemide vücutta neler olur?

Laktoz bağırsakta parçalandığında glikoz ve galaktoz açığa çıkar. Klasik galaktozemide galaktozun hücre içinde işlenmesi aksar; galaktoz ve galaktozdan oluşan bazı maddeler birikir. Karaciğer, böbrekler, göz merceği ve sinir sistemi bu birikimden etkilenebilir. Anne sütü veya laktoz içeren mamayla beslenmeye başlayan bir bebekte emmeme, kusma, sarılık, belirgin halsizlik ya da kilo alamama görülebilir. Ağır enfeksiyon gelişmesi de mümkündür; bu belirtiler birlikte ortaya çıktığında değerlendirme geciktirilmemelidir.

Doktorunuz “Galaktozemi şüphesi nedeniyle beslenmesini hemen düzenlememiz gerekiyor.” diyebilir. Güçlü şüphe bulunan bebeklerde doğrulama sonuçları beklenirken anne sütü ve standart mama yerine uygun beslenmenin başlanması gerekebilir; bu değişikliği sağlık ekibi düzenler. Tedavinin temeli laktoz ve galaktoz kaynaklarının hastalığın tipine uygun biçimde sınırlandırılmasıdır. Amaç bütün şekerleri veya bütün karbonhidratları kesmek değildir; gereksiz kısıtlamalar beslenme yetersizliklerine yol açabilir.

Erken beslenme tedavisi akut organ hasarını azaltabilir, ancak klasik biçimde konuşma, öğrenme, hareket veya yumurtalık işlevleriyle ilgili sorunlar yine de gelişebilir. Vücut kendi içinde de galaktoz ürettiği için beslenme düzeni hastalığın bütün etkilerini tamamen ortadan kaldırmaz. Takipte büyüme, gelişim, kemik sağlığı ve besin yeterliliği birlikte değerlendirilir. Kalıtım çoğunlukla otozomal resesiftir; anne ve baba belirti göstermeden taşıyıcı olabilir.

Galaktozemi laktoz intoleransından nasıl ayrılır?

Günlük konuşmada “Süt içince karnım şişiyor, acaba galaktozemi miyim?” denebilir. Yetişkinlerde süt sonrası gaz, şişkinlik ve ishal çok daha sık laktoz intoleransıyla ilişkilidir. Laktoz intoleransında bağırsaktaki laktaz enzimi yetersizdir ve süt şekeri yeterince parçalanamaz. Galaktozemide ise galaktozun hücre içindeki işlenmesi bozulur; özellikle klasik biçimin sonuçları sindirim sistemiyle sınırlı kalmaz.

Süt proteini alerjisi de farklıdır: bağışıklık sistemi süt proteinlerine tepki verir. Ayrıca laktozsuz süt, galaktozemi için kendiliğinden uygun sayılmaz; laktozun önceden parçalanması üründe galaktoz bulunabileceği anlamına gelir. Taşıyıcılık da hastalıkla aynı değildir; taşıyıcı bir kişi genellikle hastalık belirtileri yaşamaz. Aile taramasında bulunan bir gen değişikliğinin anlamı, diğer gen kopyası ve enzim incelemeleriyle birlikte yorumlanır.

Galaktozemi için hangi sorular sorulmalı?

Bir tarama sonucu, doğrulanmış tanı ve taşıyıcılık sonucu farklı kararlar gerektirdiği için görüşmede önce sonucun niteliğini netleştirmek yararlıdır. “Bu sonuç galaktozemi tanısını doğruluyor mu, yoksa enzim ölçümü ve genetik inceleme gerekiyor mu?” sorusu belirsizliği azaltır. Beslenme planı hazırlanırken “Saptanan tipe göre hangi süt, mama ve gıdalar uygun?” diye sorabilirsiniz. Uzun süreli takipte ise “Büyüme, gelişim ve ailede taşıyıcılık açısından nasıl bir izlem planlıyoruz?” sorusu, yalnızca tahlil değerlerine değil günlük yaşam gereksinimlerine de odaklanılmasını sağlar.

Galactosemia hakkında sık sorulan sorular

Galaktozemi ne demek?

Galaktozun vücutta işlenmesini sağlayan enzimlerdeki kalıtsal bozuklukları ifade eder. Özellikle klasik biçiminde biriken maddeler karaciğer ve başka organlara zarar verebilir.

Galaktozemi neyin belirtisidir?

Galaktozemi bir belirti değil, kalıtsal metabolizma hastalığıdır. Etkilenen bebeklerde beslenme başladıktan sonra sarılık, kusma, emmeme ve kilo alamama görülebilir.

Galaktozemi ile laktoz intoleransı arasındaki fark nedir?

Laktoz intoleransı, süt şekerinin bağırsakta yeterince sindirilememesidir ve çoğunlukla gaz, şişkinlik, ishal yapar. Galaktozemi ise galaktozun hücrelerde işlenmesiyle ilgilidir ve organ hasarına yol açabilir.

Galaktozemi raporda ne anlama gelir?

Raporun ifadesine göre tarama şüphesini, doğrulanmış hastalığı veya araştırılan olasılığı belirtebilir. Kesin yorum için enzim etkinliği, genetik sonuçlar ve kişinin klinik durumu birlikte değerlendirilir.

Galaktozemi hangi kelimelerle kullanılır?

Klasik galaktozemi, galaktozemi taraması ve galaktozemi taşıyıcılığı sık kullanılan ifadelerdir. Bunlar sırasıyla hastalığın belirli bir biçimini, araştırılmasını ve belirti olmadan genetik değişiklik taşınmasını anlatır.

İlişkili terimler: Galactose, Lactose

Aynı harften

G Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri