H
H nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
H harfi burada bir organı değil, bakterilere karşı gelişen bağışıklık yanıtıyla ilişkili bir adlandırmayı gösterir. Özellikle tıpta h aglütinini denildiğinde, bazı bakterilerin hareket etmesini sağlayan kamçı yapılarına karşı oluşan antikorlar anlaşılır. Aglütinin, uygun hedefle karşılaştığında parçacıkların veya bakterilerin birbirine tutunup kümelenmesini sağlayabilen antikora verilen addır. Günlük dille, vücudun bakterinin belirli bir parçasını tanımak için ürettiği savunma proteininden söz edilir.
H harfi Türkçede he diye okunur; aglütinin sözcüğü de yazıldığına yakın söylenir. Harfin kökeni, Almancada ince örtü veya pus anlamına gelen hauch sözcüğüne dayanır ve hareketli bakterilerin besiyerindeki görünümüyle ilişkilidir. Aglütinin adı ise Latince kökenli, birbirine yapıştırma anlamı taşıyan bir sözcük ailesinden gelir. Bu nedenle h, burada bağımsız bir kelimeden çok yanındaki terimin hangi bakteri yapısıyla ilgili olduğunu belirten bir işarettir.
H hangi testlerde kullanılır?
Bu adlandırmayla en çok mikrobiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları alanında, özellikle Widal testiyle ilgili sonuçlarda karşılaşılır. Widal testi, tifo ve paratifoya yol açabilen salmonella bakterilerinin belirli yapılarına karşı kandaki antikorları araştırır. H antijeni bakterinin kamçısındaki hedef yapıyı, h aglütinini bu hedefe karşı gelişen antikoru, h aglütinasyonu ise test sırasında görülen kümelenme tepkisini anlatır. Aynı harf kullanılsa da bunlar birbirinin yerine geçmez.
Bir laboratuvar ifadesi şöyle olabilir: "Salmonella h aglütinini pozitif bulundu." Bu cümle, testte ilgili antikora ait bir tepki saptandığını bildirir; kanda doğrudan canlı bakteri görüldüğü anlamına gelmez. Sonuçta h antikor titresi ifadesi de bulunabilir. Titre, kan örneği seyreltilirken test tepkisinin hangi düzeye kadar sürdüğünü gösterir ve laboratuvarın değerlendirme ölçütleriyle birlikte yorumlanır.
H aglütinini vücutta nasıl oluşur?
Kamçı, bazı bakterilerin sıvı ortamda ilerlemesine yardımcı olan, hücrenin dışına uzanan bir yapıdır. Bağışıklık sistemi kamçıdaki proteinleri yabancı olarak tanıdığında bunlara yönelik antikor üretebilir. Laboratuvarda kanın serum bölümü uygun antijenlerle karşılaştırıldığında, bu antikorlar hedeflerine bağlanarak gözle değerlendirilebilen kümeler oluşturabilir. Burada ölçülen şey bakterinin hareket hızı değil, ona yönelik bağışıklık yanıtıdır.
H antikorları enfeksiyon sonrasında bir süre bulunabilir; bazı aşılar ve başka mikroorganizmalarla gelişen çapraz tepkiler de sonucu etkileyebilir. Bu nedenle pozitiflik, tek başına aktif tifo tanısı koydurmaz. Günlük konuşmada "Tahlilde h pozitif yazıyor, tifo mu olmuşum?" diye sorulabilir. Hekim ise "Bu sonucu ateşinizin seyri, muayeneniz ve gerekirse kültür incelemesiyle birlikte değerlendireceğiz." diyebilir. Hastalığın erken döneminde antikor henüz saptanamayabileceğinden, negatif sonuç da enfeksiyonu her koşulda dışlamaz.
H ile o arasındaki fark
H antijeni kamçıyla ilişkiliyken, o antijeni bakterinin dış zarındaki lipopolisakkarit yapının bir bölümüdür. Dolayısıyla h ve o, aynı mikrobun farklı parçalarını işaret edebilir; biri diğerinin yüksek veya düşük derecesi değildir. Widal sonucunda birlikte yer almalarının nedeni, farklı hedeflere karşı oluşan bağışıklık yanıtlarının ayrı ayrı araştırılmasıdır. H pozitifliğini eski, o pozitifliğini yeni enfeksiyon diye kesin biçimde ayırmak güvenilir değildir.
Antijen ile antikor da sık karıştırılır: antijen bağışıklık sisteminin tanıdığı hedef, antikor ise bu hedefe bağlanan savunma proteinidir. Aglütinasyon ile pıhtılaşma aynı olay değildir; ilki hedeflerin antikorlarla kümelenmesi, ikincisi kanın pıhtı oluşturma sürecidir. Kültür incelemesi ise antikor aramak yerine mikroorganizmanın üretilerek gösterilmesini amaçlar. Bu ayrımlar, testin hastalığı doğrudan mı yoksa bağışıklık yanıtı üzerinden mi araştırdığını anlamayı sağlar.
H sonucu için ne sorulabilir?
Sonuç görüşmesine giderken yakınmalarınızın ne zaman başladığını, yakın zamanda antibiyotik kullanıp kullanmadığınızı ve ilgili aşı geçmişinizi paylaşın. Görüşmede şu sorular işe yarar: "Buradaki h ifadesi antijeni mi, ona karşı oluşan antikoru mu gösteriyor?" "Bu sonuç, şikâyetlerim ve geçmiş enfeksiyonlarımla birlikte nasıl yorumlanıyor?" "Tanıyı netleştirmek için kültür veya başka bir inceleme gerekiyor mu?"
H hakkında sık sorulan sorular
H ile başlayan organ var mı?
Evet, hipofiz h harfiyle başlayan bir organ adıdır ve hormon salgılayan bir bezdir. Ancak mikrobiyoloji sonucundaki h ifadesi hipofizin kısaltması değildir.
H ile başlayan organ adı nedir?
Hipofiz, bu aramaya uygun bir örnektir; beynin tabanında yer alır ve çeşitli hormonları salgılar. Hipotalamus da h ile başlar, ancak ayrı bir organ adı olmaktan çok beynin belirli bir bölgesini anlatır.
H ne demek?
Bu bağlamda h, hareketli bakterilerin kamçı yapılarıyla ilişkili adlandırmadır. H aglütinini ise bu yapılara karşı oluşan ve laboratuvarda kümelenme tepkisi verebilen antikoru ifade eder.
H raporda ne anlama gelir?
Widal gibi bir testte h sonucu, bakterinin kamçı antijenlerine yönelik antikor yanıtıyla ilgili olabilir. Pozitiflik doğrudan canlı bakteri bulunduğunu göstermez; testin adı, yakınmalar ve diğer incelemelerle değerlendirilir.
H ile o arasındaki fark nedir?
H bakterinin kamçı antijenini, o ise dış zarındaki farklı bir antijen yapısını belirtir. Bu yapılara karşı gelişen antikorlar ayrı değerlendirilebilir; sonuçlardan yalnızca birine bakarak enfeksiyonun zamanı kesinleştirilemez.
İlişkili terimler: Agglutination, Agglutinin, Antigen, Flagellum, Salmonella, Widal Test