Habitual
a. sıfat
Habitual nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Her tekrarlayan durum, kişinin isteyerek sürdürdüğü bir davranış değildir; tıpta habitual sözcüğü de kullanıldığı yere göre farklı bir vurgu taşır. Kimi zaman alışılmış bir davranış biçimini, kimi zaman aynı sorunun yeniden yeniden ortaya çıkmasını anlatır. Bu nedenle kelimeyi yalnız başına değil, yanındaki hastalık veya bulgu adıyla birlikte değerlendirmek gerekir. Türkçe tıp dilinde çoğunlukla habitüel biçiminde kullanılır; itiyadi sözcüğü de eski metinlerde aynı anlam çevresinde yer alır.
Sözcük, Latince alışılmış durum veya edinilmiş özellik anlamları taşıyan habitus kökünden gelen habitualis ile ilişkilidir. İngilizce habitual söylenişi kabaca hı-bi-çu-ıl şeklindedir; Türkçedeki habitüel ise ha-bi-tü-el diye okunur. Günlük konuşmadaki “Bende bu artık alışılmış bir durum oldu.” cümlesi anlamına yaklaşır, ancak tıbbi kullanım her zaman davranışsal bir alışkanlığı anlatmaz.
Habitual hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?
Ortopedide habitüel çıkık, eklemin tekrarlayan biçimde yerinden çıkmasını anlatmak için kullanılabilir. Rapordaki “Omuzda habitüel çıkık öyküsü mevcuttur.” ifadesi, geçmişte benzer çıkıkların yaşandığını bildirir; omzun inceleme sırasında mutlaka çıkık olduğu anlamına gelmez. Güncel değerlendirmelerde tekrarlayan çıkık ve eklem instabilitesi gibi daha açıklayıcı ifadeler de tercih edilir. Burada habitual, kişinin omzunu bilerek çıkardığını düşündürmez.
Kulak burun boğaz ve uyku değerlendirmelerinde habitüel horlama, arada sırada değil, düzenli biçimde ortaya çıkan horlamayı belirtir. Çocuk sağlığı veya sindirim sistemi görüşmelerinde habitüel kabızlık ifadesiyle de karşılaşılabilir; ancak bu adlandırma kabızlığın nedenini kendi başına açıklamaz. Kadın doğum alanındaki eski kayıtlarda habitüel abortus, tekrarlayan gebelik kayıpları için kullanılmıştır. Bu son ifade, kişinin kayba yol açan bir alışkanlığı bulunduğu anlamını taşımaz.
Habitual vücutta neyi anlatır?
Habitual sözcüğünün gösterdiği ortak nokta, durumun yerleşmiş veya tekrarlayan bir örüntü göstermesidir; altta yatan mekanizma ise ilgili organa göre değişir. Tekrarlayan omuz çıkığında eklemi yerinde tutan bağlarda gevşeklik, önceki yaralanmalara bağlı hasar veya kemik yapısıyla ilgili sorunlar bulunabilir. Omzun daha küçük hareketlerle yeniden çıkması, günlük işlerde güvensizlik hissi ve hareketten kaçınma yaratabilir. Doktorun “Omzunuzun tekrar çıkmasını kolaylaştıran yapıları değerlendireceğiz.” demesi, yalnızca tekrar sayısına değil, tekrarın nedenine odaklanıldığını gösterir.
Düzenli horlamada ses, uykuda üst hava yolundaki dokuların titreşmesiyle oluşur. Horlamaya uykuda nefes durması, boğulur gibi uyanma veya gündüz belirgin uyuklama eşlik ediyorsa değerlendirme yalnızca sese yönelik kalmaz; hava yolunun uyku sırasında daralıp daralmadığı da araştırılır. Kabızlıkta ise dışkıyı tutma davranışı, ağrılı dışkılama ve giderek sertleşen dışkı birbirini besleyebilir. Aynı sıfatın bu farklı sorunlarda kullanılması, hepsine aynı tedavinin uygulanacağı anlamına gelmez.
Habitual ile benzer terimlerin farkı
Rekürren, bir durumun yeniden ortaya çıkmasını vurgular ve habitual ile bazı bağlamlarda örtüşebilir. Kronik ise öncelikle uzun süre devam etmeyi anlatır; kesintisiz süren bir yakınma kronik olabilirken, aralarda tamamen düzelen ataklar tekrarlayıcı olabilir. Bu yüzden bir kayıtta habitüel yazması, sorunun sürekli mevcut olduğunu veya ne kadar süredir devam ettiğini kesin olarak göstermez. Süre, sıklık ve ataklar arasındaki durum ayrıca öğrenilmelidir.
Habituasyon, benzer görünmesine rağmen farklı bir kavramdır: aynı uyaran tekrarlandığında ona verilen yanıtın azalmasını anlatır. Sürekli duyulan bir arka plan sesinin zamanla daha az fark edilmesi buna örnektir. Kompulsif davranış ise kişinin yapmak zorunda hissettiği, çoğu zaman sıkıntıyı azaltmaya yönelik yineleyici davranıştır. Habitual sözcüğünden hareketle kompulsiyon, bağımlılık veya irade eksikliği sonucu çıkarılamaz.
Habitual için doktora ne sorulur?
Görüşmeye, kelimenin geçtiği cümlenin tamamını ve sorunun ne zaman, hangi koşullarda tekrarlandığını anlatarak başlamak yararlıdır. “Buradaki habitüel ifadesi davranış alışkanlığını mı, sorunun tekrarlamasını mı anlatıyor?” sorusu anlamı netleştirir. “Bu tekrarların altında araştırılması gereken yapısal veya işlevsel bir neden var mı?” sorusu değerlendirme planını açığa çıkarır. “Hangi belirtiler ortaya çıkarsa planlanan kontrolü beklememeliyim?” sorusu ise özellikle çıkık veya uykuda solunum yakınmalarında size uygun bir takip çerçevesi sağlar.
Habitual hakkında sık sorulan sorular
Habitual ne demek?
Alışılmış biçimde görülen veya tekrar eden durumları niteleyen bir sözcüktür. Tıptaki kesin karşılığı, birlikte kullanıldığı hastalık ya da bulgu adına bağlıdır.
Habitual raporda ne anlama gelir?
Genellikle belirtilen durumun yerleşmiş ya da tekrarlayıcı olduğunu bildirir. Sorunun nedeni, ağırlığı ve o anda mevcut olup olmadığı raporun diğer bulgularından anlaşılır.
Habitual hangi kelimelerle kullanılır?
Türkçe kayıtlarda habitüel çıkık, habitüel horlama ve habitüel kabızlık ifadeleri görülebilir. Eski kadın doğum kayıtlarında habitüel abortus ifadesine de rastlanabilir.
Habitual ile kronik arasındaki fark nedir?
Habitual alışılmışlığı veya tekrarlamayı, kronik ise uzun süre devam etmeyi öne çıkarır. Tekrarlayan bir durumun ataklar arasında tamamen düzelmesi mümkündür.
Habitual ile habituasyon arasındaki fark nedir?
Habitual, bir durumu niteleyen sıfattır. Habituasyon ise yinelenen bir uyarana karşı verilen tepkinin zamanla azalmasıdır; aynı kavramı anlatmazlar.
İlişkili terimler: Recurrent, Chronic, Habituation, Luxation, Instability