Hemi

Hemi nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir kelimenin başındaki küçük bir parça, anlatılan durumun vücudun hangi bölümünü ilgilendirdiğini değiştirebilir; tıpta hemi böyle bir ön ektir. Eklendiği kelimeye yarım olma veya belirli bir tarafı ilgilendirme anlamı katar. Günlük dilde bunu, bütünden söz etmek yerine onun bir yarısını ya da sağ veya sol tarafını belirtmek gibi düşünebilirsiniz. Hemi, Eski Yunancadaki yarım anlamlı sözcükten gelir ve kabaca he-mi diye okunur.

Hemi genellikle bağımsız bir tanı adı olarak değil, daha uzun tıbbi kelimelerin başlangıcında karşınıza çıkar. Sözcüğün geri kalanı, hangi organın, bölgenin veya işlevin anlatıldığını belirler. Bu yüzden yalnızca hemi parçasını görmek, sorunun nerede olduğunu ya da ne kadar ciddi olduğunu anlamaya yetmez. Bazen bir yakınmayı, bazen normal bir anatomik bölgeyi, bazen de ameliyatın kapsamını tarif eder.

Hemi hangi terimlerde kullanılır?

Nöroloji muayenelerinde hemiparezi ve hemipleji sık kullanılan örneklerdir. Hemiparezi, vücudun aynı tarafındaki kaslarda güç azalmasını; hemipleji ise o tarafta istemli hareketin kaybını anlatır. Bir muayene notunda “Sağ tarafta hemiparezi saptandı.” cümlesi bulunabilir. Burada sağ sözcüğü etkilenen tarafı, hemiparezi ise saptanan hareket bozukluğunun türünü bildirir. Etkilenmenin kol ve bacak arasındaki dağılımı ayrıca değerlendirilir.

Göz hastalıkları ve nörolojide hemianopsi, görme alanının yarısındaki kayıp için kullanılır; gözün yarısının fiziksel olarak kaybolması demek değildir. Göğüs hastalıkları ve radyoloji raporlarında hemitoraks, göğüs boşluğunun sağ veya sol tarafını belirtir. Genel cerrahide hemikolektomi, kalın bağırsağın sağ ya da sol bölümünün çıkarıldığı ameliyatları adlandırır. Bu kullanımda çıkarılan parçanın bağırsağın tam yarısına eşit olması gerekmez; ameliyatın sınırları hastalığın yerine ve cerrahi plana göre belirlenir.

Hemi vücutta neyi anlatır?

Hemi ile başlayan kelimeler ortak bir hastalık mekanizmasını göstermez; ortak yönleri, tarif edilen durumun dağılımıdır. Örneğin beynin hareketle ilgili yollarındaki bir etkilenme, vücudun karşı tarafında güçsüzlük oluşturabilir. Bunun nedeni, hareketi yöneten sinir liflerinin büyük bölümünün beyin ile omurilik arasındaki geçiş bölgesinde çaprazlaşmasıdır. Doktorunuz “Sol taraftaki güç kaybını açıklamak için beynin sağ tarafını da değerlendiriyoruz.” diyebilir. Etkilenen yapının yeri değiştikçe muayene bulgularının dağılımı da değişebilir.

Hemianopside ise mesele kas gücü değil, görme bilgisinin taşındığı yollar veya işlendiği beyin bölgeleridir. Kişi önündeki görüntünün belirli tarafını fark etmekte zorlanabilir; günlük konuşmada bunu “Tabağın solundaki yemeği görmemişim.” diye anlatabilir. Hemitoraks sözcüğünde böyle bir işlev kaybı zorunlu değildir, çünkü sözcük yalnızca anatomik bir alanı adlandırır. Hemi ön eki tek başına hastalık anlamına gelmez; sizin için taşıdığı anlam, tamamladığı kelime ve eşlik eden bulgularla ortaya çıkar.

Hemi ile hangi terimler karıştırılır?

Hemiparezi ile hemipleji aynı durumu aynı ağırlıkta anlatmaz. Parezi kas gücünde azalmayı, pleji ise felci ifade eder; ancak günlük konuşmada her ikisine de felç denebilir. Bu nedenle bir kişinin kolunu oynatabiliyor olması, hemiparezi tanımıyla çelişmez. Hareketin ne kadar güçlü olduğu, yerçekimine veya dirence karşı yapılıp yapılamadığı muayeneyle anlaşılır. Rapordaki kelime, kişinin günlük işlerini ne ölçüde yapabildiğiyle birlikte değerlendirilir.

Hemi ile hemato da farklı köklere dayanır: hemato kanla ilişkili kelimelerde kullanılır, hemi ise yarım veya taraf bilgisini taşır. Hemiparezi ile paraparezi arasındaki fark da dağılımdır; paraparezi genellikle bacaklardaki güç azalmasını anlatır. Hemianopsi ise yalnızca bir gözün görmemesiyle eş anlamlı değildir. Görme alanının kaybolan bölümü her iki gözün gördüğü alanı da etkileyebileceğinden, değerlendirme yalnızca hangi gözün daha iyi gördüğü sorusuna dayanmaz.

Hemi duyunca hangi sorular sorulabilir?

Görüşmede hemi parçasını değil, geçtiği kelimenin tamamını söylemek daha kesin yanıt almanızı sağlar. “Bu terim bende hangi tarafı veya organ bölümünü anlatıyor?” sorusu, özellikle rapordaki yer tarifini açıklığa kavuşturur. Güç veya görme kaybı anlatılıyorsa “Muayenede hangi işlevin ne ölçüde etkilendiğini gördünüz?” diye sorabilirsiniz. Bir ameliyat adı söz konusuysa “Çıkarılacak bölümün sınırları ve bunun günlük yaşamıma beklenen etkisi nedir?” sorusu, ön ekin ötesindeki kişisel tedavi planına odaklanır.

İlişkili terimler: Hemiparesis, Hemiplegia, Hemianopia, Hemicolectomy