İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Hemisphere

n. isim

Beyin yarım küresi, hemisphaerium (hemispharia).

Hemisphere nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Beynin sağ ve sol taraflarından söz edilirken tıpta hemisphere adı kullanılır; Türkçe tıp dilindeki yaygın karşılığı hemisfer, günlük dildeki karşılığı ise beyin yarım küresidir. Sözcük, beynin belirli bir tarafını tarif eder; bir hastalığın ya da hasarın adı değildir. İngilizce metinlerde görülen hemisphere, kabaca “hemisfir” diye okunur. Kökeninde Yunancada yarım anlamındaki hemi ile küre anlamındaki sphaira sözcükleri bulunur.

Beyin, dışarıdan bakıldığında ortasındaki derin bir olukla sağ ve sol yarıya ayrılmış görünür. Bu nedenle sağ hemisfer ve sol hemisfer ifadeleri kullanılır. Ancak bu adlandırma, tarafların birbirinden bağımsız çalıştığı anlamına gelmez; aralarında sürekli bilgi alışverişi vardır. Günlük konuşmada “Doktor beynimin sol yarısından söz etti” denmesi, sol hemisferin daha sade bir anlatımıdır.

Hemisfer hangi ifadelerde kullanılır?

Hemisfer sözcüğü özellikle nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi ile radyoloji alanlarında karşınıza çıkar. Beyin manyetik rezonans görüntülemesi ve bilgisayarlı tomografi raporlarında bir bulgunun yerini belirtmek için kullanılır. “Sol serebral hemisferde eski damar tıkanıklığına bağlı doku değişiklikleri izlenmiştir” cümlesinde serebral hemisfer, büyük beynin ilgili yarısını anlatır. Burada hastalıkla ilgili bilgi, hemisfer sözcüğünden değil, yanında yazan doku değişikliği açıklamasından gelir.

Sağ hemisfer ifadesi büyük beynin sağ tarafını, sol hemisfer ifadesi sol tarafını belirtir. Serebellar hemisfer ise beyinciğin yan bölümlerinden birini anlatır; dolayısıyla her hemisfer ifadesi büyük beyni göstermeyebilir. Hemisferik asimetri, karşılıklı taraflar arasında görünüm farkı bulunduğunu söyler; bunun önemi farkın türüne ve eşlik eden bulgulara bağlıdır. Elektroensefalografi raporunda geçen hemisferik yavaşlama ise ilgili taraftaki elektriksel etkinliğin yavaşladığını tarif eder, nedenini kendi başına açıklamaz.

Hemisferler vücutta nasıl çalışır?

Her serebral hemisferin dış bölümünde beyin kabuğu, daha iç bölümünde ise sinir lifleri ve derin yerleşimli yapılar bulunur. Hareket, duyu, görme, dil, dikkat ve bellek gibi işlevler bu bölgelerin oluşturduğu ağlarla yürütülür. Sağ ve sol hemisfer arasındaki başlıca bağlantı yollarından biri korpus kallozumdur. Bu bağlantılar sayesinde farklı bölgelerde işlenen bilgiler bir araya getirilebilir ve günlük işler uyum içinde yapılabilir.

Hareket ve duyu yollarının önemli bir bölümü çaprazlandığından, bir hemisferdeki hasar vücudun karşı tarafında belirti oluşturabilir. Dil işlevleri çoğu kişide ağırlıklı olarak sol hemisferde örgütlenirken, mekânsal dikkat gibi bazı işlevlerde sağ hemisfer daha belirgin rol üstlenir. Yine de bir görüntüleme bulgusunun sizde neye yol açacağını yalnızca sağda ya da solda olması belirlemez; etkilenen bölge, hasarın yaygınlığı ve gelişme hızı da önemlidir. Hekiminiz “Sol hemisferdeki bu alan, konuşurken sözcük bulmakta zorlanmanızı açıklayabilir” dediğinde, yerleşim ile yaşadığınız güçlük arasında bağlantı kuruyordur.

Hemisfer, lob ve dominant hemisfer

Hemisfer ile lob aynı şey değildir. Hemisfer beynin geniş bir yarısını anlatırken lob, o yarının içindeki anatomik bölümlerden biridir; frontal lob ve temporal lob buna örnektir. Serebral sözcüğü büyük beyinle, serebellar sözcüğü ise beyincikle ilgilidir. Bu nedenle rapordaki serebral hemisfer ile serebellar hemisfer ifadeleri farklı yapıları gösterir ve birbirinin yerine kullanılamaz.

Dominant hemisfer ifadesi, özellikle dil işlevlerinin daha ağırlıklı olarak örgütlendiği taraf için kullanılır; o tarafın daha zeki veya her konuda daha güçlü olduğunu söylemez. El tercihi, dilin hangi tarafta örgütlendiği hakkında ipucu verebilir ama kesin karar sağlamaz. “Ben sağ beynimi kullanıyorum, o yüzden yaratıcıyım” biçimindeki yaygın söylem de bilimsel işleyişi gereğinden fazla basitleştirir. Yaratıcılık ve mantık yürütme, farklı bölgelerin birlikte çalışmasını gerektirir.

Hemisfer bulgusu için ne sorulur?

Raporunuzda hemisfer sözcüğünün yanında bir değişiklik tarif ediliyorsa görüşmede yer, neden ve günlük yaşama etkisi üzerinde durabilirsiniz: “Söz edilen bölge büyük beyinde mi, beyincikte mi?” sorusu anatomik yeri netleştirir. “Bu bulgu yaşadığım yakınmaları açıklıyor mu?” sorusu, görüntüleme ile muayene arasındaki ilişkiyi anlamanızı sağlar. “Bu değişiklik için takip ya da ek inceleme gerekiyor mu?” sorusu ise eski ve değişmeden duran bir bulguyla yeni araştırılması gereken bir durumun ayrılmasına yardımcı olur.

Hemisphere hakkında sık sorulan sorular

Hemisphere ne demek?

Türkçe tıp dilinde hemisfer olarak kullanılan sözcük, beyin yarım küresini anlatır. Hangi yapının kastedildiği, yanındaki serebral veya serebellar gibi sözcüklerden anlaşılır.

Hemisfer nerede bulunur?

Büyük beynin sağ ve sol yarıları serebral hemisfer olarak adlandırılır. Beyinciğin yan bölümleri için de serebellar hemisfer adı kullanılır.

Hemisfer raporda ne anlama gelir?

Genellikle bulgunun yerini gösterir. Tıbbi önemini anlamak için o bölgede ne tarif edildiğine ve muayene bulgularına birlikte bakılır.

Hemisfer ile lob arasındaki fark nedir?

Hemisfer, büyük beynin sağ veya sol yarısıdır. Lob ise bir hemisferin içinde yer alan, frontal ya da temporal lob gibi daha sınırlı bir anatomik bölümdür.

Hemisfer hangi kelimelerle kullanılır?

Sağ hemisfer, sol hemisfer, serebral hemisfer ve serebellar hemisfer sık kullanılan ifadelerdir. Dominant hemisfer ise çoğunlukla dil işlevlerinin ağırlıklı olarak örgütlendiği tarafı belirtir.

İlişkili terimler: Cerebrum, Cerebellum, Corpus Callosum, Cortex, Lobus

Aynı harften

H Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri