Homograft
n. isim
Homograft nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Nakil denince akla böbrek ya da karaciğer gelebilir; oysa bir kalp kapağı veya damar parçası da başka bir insandan alınarak kullanılabilir. İşte tıpta homograft, insandan insana aktarılan bu tür doku ve organlar için kullanılan bir terimdir. Sözcük, aktarılan yapının hangi hastalığı tedavi ettiğini değil, vericiyle alıcının aynı canlı türünden olduğunu anlatır. Günlük dilde bunu başka bir insandan alınan nakil dokusu diye düşünebilirsiniz.
Homograft, İngilizce tıp kullanımından gelir; homo bölümü Yunancada aynı anlamındaki homos sözcüğüne dayanır, graft ise nakledilen doku veya organı ifade eder. Kabaca homogreft diye okunur ve Türkçe tıp dilinde homogreft yazımı da kullanılır. Bir yakının ameliyatını anlatırken söylenen “Kalp kapağını başka bir insandan alınan kapakla değiştirmişler.” cümlesi, bu kullanımın günlük dildeki karşılığıdır.
Homograft hangi alanlarda kullanılır?
Terimle özellikle kalp ve damar cerrahisinde, nakil tıbbında ve doku bankacılığında karşılaşabilirsiniz. Ameliyat notlarında, taburculuk belgelerinde veya uygulanacak cerrahi işlemin anlatıldığı görüşmelerde geçebilir. Aort kapak homogrefti, kalpten vücuda kan gönderen çıkıştaki kapağın insan kaynaklı bir kapakla değiştirilmesini anlatır. Pulmoner homogreft ise kalpten akciğere giden kanın geçtiği kapak ve damar bölgesinin onarımında kullanılan insan kaynaklı dokuyu belirtir.
Damar homogrefti, hasarlı ya da hastalıklı bir damar bölümünün yerine yerleştirilen insan kaynaklı damar dokusudur. Kemik homogrefti, ortopedik girişimlerde kemik eksikliğini gidermek veya onarımı desteklemek amacıyla kullanılabilir. Bir ameliyat raporundaki “Aort kapağı homogreft ile değiştirildi.” ifadesi, kullanılan kapağın kaynağını bildirir. Bu cümle kapağın güncel çalışma durumunu açıklamaz; bunun için muayene ve ekokardiyografi bulgularına bakılır. Organ nakillerinde aynı ilişkiyi anlatmak için allogreft sözcüğü daha sık tercih edilir.
Homograft vücutta nasıl işlev görür?
Nakledilen dokunun görevi, yerleştirildiği bölgeye göre değişir. Kalp kapağı kanın doğru yönde ilerlemesini sağlar ve geriye kaçmasını sınırlar. Damar parçası kanın geçebileceği bir yol oluşturur; kemik dokusu ise onarım için destek ve iskelet sunabilir. Vericiden alınan dokular uygunluk ve güvenlik değerlendirmelerinden geçirilir, kullanım amaçlarına uygun biçimde hazırlanır. Bazı dokular doku bankalarında dondurularak saklanır; bu nedenle nakil her zaman vericiden alındığı anda yapılmaz.
Başka bir insandan gelen hücreler, bağışıklık sistemi tarafından yabancı olarak tanınabilir. Ancak bu durumun tedaviye etkisi nakledilen yapıya bağlıdır. Böbrek gibi organların naklinde bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar gerekirken, kalp kapağı homogreftlerinde bu ilaçlar genellikle kullanılmaz. Kapağın zamanla kireçlenmesi veya işlevinin bozulması da mümkündür. Dolayısıyla sizin açınızdan önemli olan yalnızca dokunun kaynağı değil, hangi amaçla yerleştirildiği ve nasıl izleneceğidir.
Homograft ile benzer terimlerin farkı
Allogreft, aynı türün genetik olarak farklı bireyleri arasındaki nakli anlatır ve klinik kullanımda homograft ile çoğunlukla aynı anlamda kullanılır. Otogreft ise kişinin kendi vücudundan alınan dokunun başka bir bölgesine aktarılmasıdır; örneğin kendi damarının baypas ameliyatında kullanılması bu gruba girer. Ksenogreft, farklı bir canlı türünden elde edilen dokudur; hayvan kaynaklı bazı kalp kapakları buna örnektir. İzogreft ise genetik olarak aynı bireyler arasındaki nakli belirtir.
Biyolojik kapak ifadesi de homograft ile tam olarak eş anlamlı değildir. Biyolojik kapaklar insan veya hayvan kaynaklı olabilir; mekanik kapaklar ise yapay malzemelerden üretilir. Kullanılacak kapak türü, kan sulandırıcı tedavi planını etkiler; ancak başka hastalıklar da bu ilaçları gerektirebilir. Bu yüzden homograft sözcüğünden hareketle ilaçlarınızı bırakmanız veya değiştirmeniz gerektiği sonucunu çıkarmamalısınız.
Homograft için hekime ne sorulmalı?
Ameliyat planlanırken “Kullanılacak homogreft hangi dokudan oluşuyor ve benim durumumda neden tercih ediliyor?” sorusu, seçimin gerekçesini öğrenmenizi sağlar. İşlem sonrasında “Bu homogreftin çalışmasını hangi incelemelerle takip edeceğiz?” diye sormak, kontrol planını netleştirir. İlaçlar konusunda “Bu nakil nedeniyle hangi ilaçları kullanacağım ve bunlar diğer hastalıklarımın tedavisiyle nasıl birleşecek?” sorusu yararlıdır. Hekimin “Bu kapak için bağışıklığı baskılayan ilaç planlamıyoruz, fakat düzenli ultrason kontrolü yapacağız.” açıklaması, kapak dokusunun takibinin organ naklinden farklı olabileceğini gösterir.
Homograft hakkında sık sorulan sorular
Homograft ne demek?
İnsanlarda başka bir insandan alınarak nakledilen doku veya organı anlatır. Terim, nakledilen yapının kaynağını belirtir; hangi amaçla kullanıldığı ayrıca açıklanır.
Homograft hangi kelimelerle kullanılır?
Aort kapak homogrefti, pulmoner homogreft, damar homogrefti ve kemik homogrefti gibi kullanımları vardır. Yanındaki kelime, nakledilen yapının türünü veya kullanıldığı bölgeyi gösterir.
Homograft ile otogreft arasındaki fark nedir?
Homograft başka bir insandan alınır; otogreft kişinin kendi dokusudur. Bu ayrım, doku kaynağını ve bağışıklık sisteminin verebileceği yanıtı değerlendirmede önemlidir.
Homograft raporda ne anlama gelir?
Genellikle ameliyatta insan kaynaklı bir nakil dokusu kullanıldığını veya kullanılmasının planlandığını bildirir. Dokunun sağlıklı çalışıp çalışmadığı, rapordaki diğer bulgularla değerlendirilir.
Homograft ile allogreft arasındaki fark nedir?
Bu sözcükler klinikte çoğunlukla eş anlamlı kullanılır. Allogreft, verici ve alıcının aynı türden fakat genetik olarak farklı olduğunu daha açık biçimde ifade eder.