Indirect

Indirect nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Doktorunuzun kullandığı kelime bazen hastalığın adını değil, yapılan incelemenin yolunu anlatır; tıpta indirect de böyle bir sözcüktür. Bir işlemin, ölçümün veya etkinin hedefle doğrudan ilişki kurmadan, araya giren bir basamak üzerinden gerçekleştiğini belirtir. Türkçe tıp dilinde çoğunlukla indirekt biçiminde yazılır ve söylendiği gibi okunur. İngilizce indirect kelimesinin okunuşu kabaca indırekt ya da indayrekt şeklindedir; kökeni Latince indirectus sözcüğüne uzanır.

Günlük konuşmada aynı düşünceyi, “Haberi kendisinden değil, arkadaşından öğrendim” diyerek anlatırız. Bilgi size ulaşmıştır ama kaynakla aranızda başka biri vardır. Tıpta araya giren şey bir kimyasal işlem, laboratuvar aşaması veya görüntüyü yansıtan bir araç olabilir. Bu nedenle indirekt sözcüğünün tam karşılığını bulmak için hemen yanındaki kelimeye bakmak gerekir.

İndirekt hangi terimlerle kullanılır?

Biyokimya sonuçlarında indirekt bilirubin ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Bu, bilirubinin karaciğerde suda daha kolay taşınabilecek biçime henüz dönüştürülmemiş bölümünü anlatır. Raporda “İndirekt bilirubin düzeyi yüksek bulundu” yazması, hangi bilirubin bölümünün arttığını gösterir; artışın nedenini açıklamaz. İndirekt bilirubin değeri birçok laboratuvarda total bilirubinden direkt bilirubin çıkarılarak hesaplanır.

Hematoloji, kan bankacılığı ve gebelik takibinde indirekt Coombs testi kullanılır. Bu test, kanın sıvı bölümünde alyuvarlara karşı gelişmiş antikorları araştırır. Genel cerrahide indirekt inguinal herni, kasık fıtığının izlediği anatomik yolu tanımlar. Göz hastalıklarında indirekt oftalmoskopi ise mercek aracılığıyla göz dibinin incelenmesidir. Aynı sözcük bu örneklerde sırasıyla bir bilirubin bölümünü, test yöntemini, fıtığın yolunu ve muayene tekniğini niteler.

İndirekt bulgular vücutta ne anlatır?

Bilirubin, başta yaşlanan alyuvarların parçalanması sırasında ortaya çıkar. İndirekt bilirubin kanda albümine bağlı taşınarak karaciğere gelir; burada işlenir ve safra yoluyla atılmaya uygun hale getirilir. Alyuvar yıkımının artması veya karaciğerdeki işleme basamağının yavaşlaması, bu bölümün yükselmesine yol açabilir. Gilbert sendromunda görülebilen hafif yükselmelerle, artmış alyuvar yıkımına bağlı yükselmelerin anlamı aynı değildir. Hekim bu ayrımı kan sayımı, diğer biyokimya sonuçları ve belirtilerle yapar.

İndirekt Coombs testinde ise kişinin kanının sıvı bölümü, laboratuvarda özellikleri bilinen alyuvarlarla karşılaştırılır. Uygun koşullarda bu hücrelere bağlanan antikorlar araştırılır. Doktorunuz “İndirekt Coombs pozitifliğinde hangi antikorun bulunduğunu ayrıca belirlememiz gerekiyor” diyebilir. Pozitif sonuç, mutlaka alyuvarların o anda parçalandığını göstermez; özellikle gebelik veya kan nakli planında antikorun türü önem taşır. İndirekt kasık fıtığında ise bağırsak ya da yağ dokusu kasık kanalının iç girişinden ilerler; buradaki sözcük kan tahliliyle değil, dokunun geçtiği güzergâhla ilgilidir.

İndirekt ile direkt arasındaki fark

İndirektin karşıtı direkt sözcüğüdür, ancak karşılaştırmanın içeriği kullanılan alana göre değişir. Direkt bilirubin, büyük ölçüde karaciğerde işlenmiş bilirubin bölümünü yansıtır. Direkt Coombs testi ise kanın sıvı bölümünde serbestçe dolaşan antikorları değil, kişinin alyuvarlarına önceden bağlanmış antikor veya kompleman proteinlerini araştırır. Dolayısıyla direkt ve indirekt Coombs testleri birbirinin yerine geçen incelemeler değildir.

Direkt kasık fıtığı kasık kanalının arka duvarındaki zayıf alandan çıkarken, indirekt kasık fıtığı kanalın iç girişini kullanır. Burada indirekt demek daha hafif, daha ağır veya daha geç evrede demek değildir. Benzer biçimde indirekt oftalmoskopi, eksik ya da güvenilmez muayene anlamına gelmez; kullanılan mercek sistemi geniş bir göz dibi alanını değerlendirmeye olanak tanır. Sözcük tek başına hastalık anlamına gelmez; bazen yalnızca hekimin hangi yöntemle inceleme yaptığını bildirir.

İndirekt için doktora ne sorabilirsiniz?

Görüşmede önce indirekt sözcüğünün hangi tamlamaya ait olduğunu netleştirmek yararlıdır; bilirubin sonucuna sorulacak soru ile fıtık tanısına sorulacak soru farklıdır. Bilirubin yüksekliğinde “Bu sonuç diğer kan değerlerimle birlikte hangi nedeni düşündürüyor?” diye sorabilirsiniz. İndirekt Coombs pozitifliğinde “Hangi antikor saptandı ve gebelik ya da kan nakli planımı nasıl etkiliyor?” sorusu, testin sizin için önemini açığa çıkarır. Kasık fıtığı değerlendirmesinde “Fıtığın bu yolu izlemesi tedavi seçimini veya ameliyat planını değiştiriyor mu?” sorusu işe yarar. Görüşmeye laboratuvar sonucunun tamamını, önceki tetkikleri ve kullandığınız ilaçların listesini götürmeniz, tek kelimeye değil bütün bulgulara göre değerlendirme yapılmasını sağlar.

İlişkili terimler: Direct, Bilirubin, Coomb's Test, Inguinal Hernia, Ophthalmoscopy